Gdzie dokładnie jest żaba i co naprawdę oznacza, co zobaczysz w środku i dlaczego kilku zakonników z tej uczelni wymyśliło prawo międzynarodowe. Osiem wieków w godzinę zwiedzania.
Założył go Alfons IX w 1218 roku i to najstarszy wciąż działający uniwersytet w Hiszpanii. Ale w pamięci nie zostają daty: zostaje wejście do kamiennej sali z ławami z surowego drewna, wytartymi przez pokolenia, i świadomość, że dokładnie w tym miejscu spierano się, czy ludy Ameryki mają prawa. To wydarzyło się tutaj i zmieniło prawo międzynarodowe.
Żaba siedzi na fasadzie, na prawym pilastrze dolnej kondygnacji, na czaszce. Jest maleńka. Tradycja mówi, że kto znajdzie ją bez pomocy, zaliczy rok.
Fasada i co oznacza żaba
Kamienne retabulum z przemyślanym programem.
Fasada nie porządkuje budynku: porządkuje obrazy. To prostokątna płaszczyzna wyrzeźbiona do ostatniego centymetra, z trzema kondygnacjami jedna nad drugą i osobnym tematem na każdej. Na dole medalion z Królami Katolickimi i napis po grecku, który streszcza pewien układ: królowie dla uniwersytetu, a uniwersytet dla królów.
W środkowej kondygnacji króluje cesarski herb Karola V z dwugłowym orłem, a wyżej scena z papieżem i kardynałami. Monarchia, cesarstwo i Kościół, od dołu do góry: instytucja oddawała się pod te trzy opieki i zapisała to na drzwiach.
I jest żaba. Znaleźć ją, zanim ktoś ci ją pokaże, wcale nie jest łatwo, i dlatego poszukiwania stały się rytuałem przejścia dla każdego zwiedzającego. Ale jej pierwotne znaczenie nie ma w sobie nic zabawnego: w ówczesnej ikonografii żabę kojarzono z rozpustą, a czaszkę ze śmiercią.
Całość jest więc przestrogą dla młodych studentów, świeżo przybyłych do miasta pełnego pokus: nadmiar prowadzi do końca. Memento mori ukryte wśród ornamentu, które pięć wieków później stało się amuletem na zdany egzamin.
Czysty plateresk, ten moment, w którym późny gotyk i włoski renesans spotykają się w Hiszpanii. Obejrzysz ją za darmo i o każdej porze z dziedzińca. W środku przedpołudnia albo pod koniec dnia, w niskim, bocznym świetle, relief czyta się znacznie lepiej niż w południe.
Jedni twierdzą, że to nie żaba, tylko ropucha, inni – że przedstawia lekarza Królów Katolickich, którego nazwisko brzmiało podobnie. Żadna wersja nie jest rozstrzygnięta. Sprawdzić da się tylko tyle, że ona tam jest i że szuka się jej od pięciu wieków.
Sala Fray Luis de León to miejsce, dla którego warto kupić bilet. Długie ławy z surowego drewna, bez oparć, na których studenci notowali na kolanach; podwyższona katedra; drewniany strop; i żadnych ozdób. Jest dokładnie taka, jaka była.
Tu wykładał Fray Luis, dopóki Inkwizycja nie uwięziła go na prawie pięć lat za przełożenie Pieśni nad Pieśniami na kastylijski, co było wtedy zakazane. Kiedy po uniewinnieniu wrócił do tej samej sali, zaczął – jak mówi tradycja – od dwóch słów: „Decíamos ayer”, czyli „Mówiliśmy wczoraj”. Zdanie jest zapewne apokryficzne i stało się dewizą uczelni.
Na Starą Bibliotekę patrzy się od drzwi, bez wchodzenia do środka: drewniane regały aż po sufit, jakieś czterdzieści tysięcy dawnych woluminów i atmosfera, która onieśmiela nawet z daleka. To jedna z najlepiej zachowanych historycznych bibliotek Europy.
Z krużganka wchodzi się do kaplicy i na schody uniwersytetu, których reliefy zwracają uwagę tematem: to sceny świeckie, z postaciami goniącymi się nawzajem i epizodami ze studenckiego życia, rzadkie w budynku o takim charakterze.
Szkoła z Salamanki
W XVI wieku grupa teologów i prawników związanych z tym uniwersytetem i z klasztorem San Esteban sformułowała tutaj zestaw idei, które stoją u początków nowoczesnego prawa międzynarodowego – i zrobiła to w najbardziej niewygodnym z możliwych kontekstów: w sporze o prawomocność podboju Ameryki.
Francisco de Vitoria dowodził, że ludy Ameryki są prawowitymi właścicielami swoich ziem, że mają własną suwerenność niezależnie od religii i że samo odkrycie zamieszkanego terytorium nie daje żadnego tytułu do podboju. Domingo de Soto i Francisco Suárez rozwinęli potem te tezy.
Nie były to akademickie idee bez konsekwencji: wpłynęły na prawo stanowione dla Ameryki Hiszpańskiej i podsyciły spór w Valladolid między Las Casasem a Sepúlvedą. Już samo to, że dyskutowano o tym wewnątrz imperium, które właśnie prowadziło podbój, jest czymś niezwykłym.
To zapewne najważniejszy wkład intelektualny, jaki wyszedł z hiszpańskiego uniwersytetu, a powstał w tych salach i w klasztorze San Esteban, dziesięć minut pieszo stąd. Warto zobaczyć oba miejsca tego samego dnia.
Bilet kosztuje około 10 euro i zwykle obejmuje Escuelas Menores. Wypatruj na murach vítores, czerwonych napisów ze słowem „Víctor”, którymi świętowano doktoraty i które malowano krwią byka zmieszaną z oliwą, na koszt doktoranta.
Kryją Niebo Salamanki, fresk Fernanda Gallega z gwiazdozbiorami i zodiakiem, który pokrywał sklepienie dawnej biblioteki. Została tylko jedna trzecia: reszta przepadła podczas przebudowy budynku w XVIII wieku. Zwykle wchodzą w cenę tego samego biletu.
Dziesięć minut stąd, druga scena szkoły z Salamanki: tu mieszkał i wykładał Francisco de Vitoria. I tu Kolumb znalazł poparcie zakonnika Diega de Dezy, kiedy komisja ekspertów odrzuciła już jego projekt – i słusznie: jego obliczenia były błędne.
Na platereskowej fasadzie od strony Patio de Escuelas, na prawym pilastrze dolnej kondygnacji, na czaszce. Jest bardzo mała i umieszczona dość wysoko, więc trudno ją wypatrzyć bez pomocy. Studencka tradycja mówi, że kto znajdzie ją, zanim ktoś mu ją pokaże, zaliczy rok.
Co oznacza żaba?
W renesansowej ikonografii żabę kojarzono z rozpustą, a czaszkę ze śmiercią, więc całość jest moralną przestrogą dla młodych studentów: nadmiar prowadzi do końca. To memento mori ukryte wśród ornamentu, które pięć wieków później stało się amuletem na zdany egzamin.
Co zobaczysz w środku uniwersytetu?
Krużganek ze schodami o świeckich reliefach, kaplicę, Starą Bibliotekę oglądaną od drzwi – jakieś czterdzieści tysięcy woluminów na regałach aż po sufit – a przede wszystkim Salę Fray Luis de León z długimi ławami bez oparć, wytartymi przez pokolenia i zachowanymi dokładnie takimi, jakie były.
Czym była szkoła z Salamanki?
Grupą teologów i prawników z XVI wieku – Francisco de Vitoria, Domingo de Soto, Francisco Suárez – którzy sformułowali tutaj podstawy nowoczesnego prawa międzynarodowego w czasie sporu o podbój Ameryki: że ludy Ameryki mają prawa i suwerenność oraz że odkrycie zamieszkanego terytorium nie daje tytułu do podboju.
Czym są vítores?
To czerwone napisy ze słowem „Víctor” i inicjałami, które widać na murach w całym mieście. Upamiętniały uzyskanie przez kogoś stopnia doktora i malowano je krwią byka zmieszaną z oliwą. Doktorant płacił za byka, za ucztę i za barwnik, więc doktorat był drogi.
Czy Escuelas Menores są w cenie biletu?
Zwykle tak, w ramach tego samego biletu, choć warto to sprawdzić. Są dokładnie naprzeciwko, po drugiej stronie Patio de Escuelas, i kryją Niebo Salamanki, astronomiczny fresk Fernanda Gallega. Mnóstwo ludzi wychodzi z głównego budynku i odchodzi, nie przechodząc przez plac – a to błąd.
Informacje praktyczne
GdziePatio de Escuelas, 3 minuty od Plaza Mayor ulicą Rúa Mayor.
BiletyOkoło 10 euro, z Escuelas Menores w cenie. Są godziny bezpłatnego wstępu; sprawdź na oficjalnej stronie.
Ile czasuCzterdzieści minut na uniwersytet, kolejne dwadzieścia na Escuelas Menores.
ŻabaPrawy pilaster dolnej kondygnacji fasady, na czaszce. Jest maleńka.
Najlepsza godzinaW środku przedpołudnia albo pod koniec dnia: w niskim, bocznym świetle relief fasady naprawdę da się odczytać.
Nie przegapSali Fray Luis de León, Starej Biblioteki widzianej od drzwi i czerwonych vítores na murach.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Salamanca i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Salamanca offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Salamanca