Jego fasada to kamienne retabulum o wysokości trzydziestu metrów, wyrzeźbione do ostatniego centymetra i ujęte łukiem triumfalnym, a działa jak fasady uniwersytetu: nie porządkuje budynku, tylko obrazy. To jeden z wielkich zespołów platereskowych Hiszpanii. A w tym dominikańskim klasztorze wydarzyło się coś, co zmieniło historię świata: tu Kolumb znalazł poparcie, kiedy nikt inny nie chciał mu go dać.
Kolumb i zakonnicy
Kiedy Kolumb przybył do Kastylii ze swoim projektem, komisja ekspertów zebrana w Salamance zbadała go i odrzuciła, a warto powiedzieć dlaczego: nie dlatego, że wierzyli, że Ziemia jest płaska – to wiedział każdy człowiek z uniwersytetu – lecz dlatego, że Kolumb źle obliczył obwód Ziemi i szacowana przez niego odległość była o wiele za krótka. Mieli rację.
Ale w tym klasztorze znalazł brata Diega de Dezę, dominikańskiego teologa, a później arcybiskupa, który dał mu schronienie, bronił go na dworze i naciskał, żeby projekt szedł naprzód. Bez tego poparcia wyprawa prawdopodobnie nie zostałaby sfinansowana.
Paradoks jest zupełny: ci, którzy mieli rację w nauce, go odrzucili, a ci, którzy mylili się w rachunkach, go poparli. Kolumb dotarł do Ameryki, bo po drodze był kontynent, którego nikt się nie spodziewał, a nie dlatego, że jego liczby były prawidłowe.
Fasada, krużganek i szkoła z Salamanki
Portal to jeden ze szczytów stylu platereskowego: prostokątne pole ujęte kolumnami, z wielkim reliefem przedstawiającym męczeństwo świętego Szczepana pośrodku, wyrzeźbionym w XVII wieku przez Juana Antonia Ceroniego, i cała powierzchnia pokryta postaciami, medalionami i groteskami.
Równie godny uwagi jest Krużganek Królów, z gotyckimi arkadami na dole i renesansowymi na górze, a z niego wchodzi się na schody Soto: wspornikowe kamienne schody, które utrzymują się bez środkowej podpory i są popisem sztuki budowlanej XVI wieku.
I jest jeszcze ciężar intelektualny. W tym klasztorze mieszkał i nauczał Francisco de Vitoria, dominikanin, który sformułował podstawy nowoczesnego prawa międzynarodowego, dowodząc, że ludy Ameryki mają prawa i własną suwerenność, a samo odkrycie nie daje tytułu do podboju. Te tezy dyskutowano właśnie tutaj.
Nie do przegapienia
Kolumb znalazł tu poparcie
Brat Diego de Deza dał mu schronienie i bronił go na dworze, kiedy komisja ekspertów odrzuciła jego projekt.
Eksperci mieli rację
Odrzucili plan, bo Kolumb źle obliczył obwód Ziemi, a nie dlatego, że uważali Ziemię za płaską.
Tu nauczał Francisco de Vitoria
Dominikanin, który dowodził, że ludy Ameryki mają prawa i suwerenność – to podstawa prawa międzynarodowego.
Schody Soto
Wspornikowe kamienne schody, które utrzymują się bez środkowej podpory. Popis sztuki budowlanej XVI wieku.
Jak to miejsce wpisuje się w twoje zwiedzanie Salamanki
Stoi przy Plaza del Concilio de Trento, dziesięć minut od Plaza Mayor, na wschodnim skraju starego miasta. Naprzeciw, po drugiej stronie placu, jest klasztor Las Dueñas, a oba miejsca zwiedza się jedno po drugim w niecałe dwie godziny.
Tuż obok stoi Torre del Clavero, a stąd do centrum prowadzi pod górę calle San Pablo. Cała ta klasztorna dzielnica jest dużo mniej uczęszczana niż oś uniwersytecka i ma inną skalę.
Licz czterdzieści minut na kościół, krużganek i schody. I zatrzymaj się przed fasadą, zanim wejdziesz, bez pośpiechu: to jeden z trzech czy czterech najważniejszych portali hiszpańskiego renesansu i najlepiej czyta się go przed południem, w niskim, bocznym świetle.
Najczęstsze pytania
Ile trwało jego wznoszenie?
Prawie stulecie, i nie przesadzam. Prace ruszyły około roku tysiąc pięćset dwudziestego czwartego, a kościół konsekrowano dopiero w roku tysiąc sześćset dziesiątym. Pieniądze wyłożył dominikanin z bardzo pełną sakiewką, kardynał fray Juan Álvarez de Toledo, który wpakował tu fortunę. Więc kiedy na niego spojrzysz, pomyśl, że stoisz przed marzeniem kilku pokoleń zakonników i kamieniarzy, którzy nawet nie doczekali jego ukończenia.
Kto wyrzeźbił relief męczeństwa?
Podpisał go Włoch, Juan Antonio Ceroni, już w roku tysiąc sześćset dziesiątym, kiedy kończono portal. Pomyśl, że sprowadzenie rzeźbiarza z Włoch, żeby zwieńczyć fasadę, było ogromnym luksusem; dominikanie chcieli, żeby ostatnia ręka była najwyższej klasy. Przyjrzyj się delikatności postaci, a zrozumiesz, że warto było czekać.
