Klasztory Salamanki: Kolumb, kapitele i zasłonięty strop
Trzy klasztory dziesięć minut od Plaza Mayor, w najmniej uczęszczanej części starego miasta. Gdzie Kolumb znalazł poparcie, gdzie są najdziwniejsze kapitele w Hiszpanii i co kryło się pod barokowym sufitem.
Wschodnia część starego miasta to dzielnica klasztorna i trafia do niej znikomy ułamek turystów, którzy odwiedzają zespół uniwersytecki, choć dzieli ją od niego dziesięć minut drogi i skupia trzy wyjątkowe budowle. W jednej rozstrzygnęła się część losów Ameryki, druga kryje najdziwniejsze kapitele, jakie można zobaczyć w Hiszpanii, a trzecia przez trzysta lat ukrywała strop kasetonowy w stylu mudéjar.
Wszystkie trzy miejsca zwiedzisz w jedno przedpołudnie i żadne nie jest drogie. Do klasztoru Santa Clara wejdziesz tylko z przewodnikiem, o stałych godzinach, więc zanim zaplanujesz resztę, sprawdź ten harmonogram.
San Esteban: Kolumb i Vitoria
Fasada wysoka na trzydzieści metrów i dwa epizody, które mają znaczenie.
Portal to kamienne retabulum wysokie na trzydzieści metrów, ujęte w łuk triumfalny, z wielką płaskorzeźbą męczeństwa świętego Szczepana pośrodku i całą powierzchnią pokrytą postaciami, medalionami i groteskami. To jeden z trzech czy czterech szczytów hiszpańskiego stylu platereskowego.
W środku wydarzyły się dwie ważne rzeczy. Pierwsza: kiedy komisja ekspertów zebrana w Salamance odrzuciła projekt Kolumba, w tym dominikańskim klasztorze znalazł on poparcie brata Diega de Dezy, który dał mu schronienie i naciskał na dworze, aż wyprawa dostała pieniądze.
Trzeba powiedzieć, że eksperci mieli rację. Nie odrzucili planu dlatego, że wierzyli, iż Ziemia jest płaska – to wiedział każdy człowiek uniwersytetu – lecz dlatego, że Kolumb źle obliczył obwód Ziemi i szacowana przez niego odległość była o wiele za krótka. Dotarł do Ameryki, bo po drodze leżał kontynent, którego nikt się nie spodziewał.
Druga: tu mieszkał i nauczał Francisco de Vitoria, który dowodził, że ludy Ameryki są prawowitymi właścicielami swoich ziem i mają własną suwerenność, a odkrycie zamieszkanego terytorium nie daje żadnego tytułu do podboju. Te tezy leżą u źródeł nowoczesnego prawa międzynarodowego.
Jego Krużganek Królów ma gotyckie arkady na dole i renesansowe na górze, a z niego wchodzi się na schody Soto: wspornikowe kamienne schody, które utrzymują się bez środkowej podpory. Wstęp około 4 euro, zwiedzanie trwa czterdzieści minut.
Brat Diego de Deza, dominikański teolog, a później arcybiskup, bronił projektu na dworze, kiedy już go odrzucono. Bez tego poparcia wyprawa prawdopodobnie nie dostałaby pieniędzy, a paradoks jest zupełny: poparcia udzielili właśnie ci, którzy mylili się w rachunkach.
Stoi naprzeciwko, po drugiej stronie placu, i jest dużo mniejszy. Jego krużganek ma nieregularny plan, praktycznie pięcioboczny, bez dwóch równych boków i bez ani jednego kąta prostego, bo klasztor urządzono w istniejącym wcześniej pałacu i trzeba go było wpasować w działkę o niemożliwym kształcie.
Ta nieregularność, która była problemem, dziś działa na jego korzyść: skoro nie ma dwóch takich samych odcinków, perspektywa zmienia się nieustannie, kiedy go obchodzisz, a dziedziniec wydaje się większy, niż jest. To przypadek zamieniony w zaletę.
Patrzeć trzeba na kapitele górnej galerii, rzeźbione jeden po drugim i każdy inny, z repertuarem, który łączy renesansowe motywy roślinne z postaciami ludzkimi, fantastycznymi zwierzętami, potworami, czaszkami i syrenami. Niektóre są wręcz niepokojące.
Próbowano widzieć w nich wpływy Boscha, choć związek nie został udowodniony. Pewne jest, że w klasztorze klauzurowym zaskakują, że są małe, umieszczone wysoko i że trzeba iść galerią powoli, żeby je zobaczyć. Na zdjęciach nie da się ich docenić.
Santa Clara: strop, który był zasłonięty
Trzeci klasztor jest pięć minut dalej i najmniej osób o nim wie. Z zewnątrz nie zwraca uwagi, a w środku wyglądał na zwyczajny barokowy klasztor, z białym, gładkim sufitem nad kościołem. Aż w XX wieku ktoś sprawdził, co jest nad nim.
Na jaw wyszedł strop kasetonowy w stylu mudéjar z XV wieku, polichromowany i kompletny, ukryty pod podwieszanym sufitem założonym w XVII wieku, bo zmienił się gust i styl mudéjar uchodził za staroświecki. Nie zniszczono go: po prostu go zasłonięto.
Ten gest estetycznej pogardy okazał się najlepszym możliwym sposobem konserwacji. Strop był chroniony przed dymem świec, wilgocią i późniejszymi przebudowami przez trzysta lat, a kiedy go odkryto, był w stanie, jakiego nie osiągnąłby żaden odsłonięty strop.
Dziś ogląda się go z kładki zamontowanej na jego wysokości, tak że idziesz tuż pod rzeźbionym drewnem i z bliska widzisz plecionkowe wzory i polichromię. Przy tych samych pracach odkryto też gotyckie malowidła ścienne, które od wieków leżały pod warstwami wapna.
Działająca wspólnota dominikanek klauzurowych, więc zwiedza się tylko krużganek i niektóre pomieszczenia, w ograniczonych godzinach i z zamknięciem w południe. Siostry sprzedają słodycze własnego wyrobu przez obrotowe okienko, a to możesz zrobić bez wchodzenia do krużganka.
Budynek działa jak przekrój stratygraficzny: romańskie pozostałości z XII wieku, strop kasetonowy w stylu mudéjar z XV wieku, gotyckie malowidła, barokowa warstwa z XVII wieku i późniejsze dobudówki. Mieszkają tu klaryski w klauzurze, a zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, o stałych godzinach wejść.
W drodze z Plaza Mayor do dzielnicy klasztornej: ośmioboczna wieża zwieńczona ośmioma wysuniętymi wieżyczkami, jedyna pozostałość nieistniejącego już pałacu z XV wieku. Wzniósł ją klucznik (clavero) zakonu Alcántara. Do środka się nie wchodzi, ale widać ją z ulicy.
Tak. Kiedy komisja ekspertów zebrana w Salamance odrzuciła jego projekt, w tym dominikańskim klasztorze znalazł poparcie brata Diega de Dezy, który dał mu schronienie i naciskał na dworze, aż wyprawa dostała pieniądze. Eksperci, nawiasem mówiąc, mieli rację: Kolumb źle obliczył obwód Ziemi.
Co jest wyjątkowego w kapitelach Las Dueñas?
Wyrzeźbiono je jeden po drugim w górnej galerii krużganka i żaden się nie powtarza. Łączą renesansowe motywy roślinne z potworami, syrenami, czaszkami i zdeformowanymi twarzami, a niektóre są wręcz niepokojące jak na klasztor klauzurowy. Są małe, umieszczone wysoko i trzeba iść galerią powoli, żeby je zobaczyć.
Dlaczego krużganek Las Dueñas jest nieregularny?
Bo klasztor urządzono w istniejącym wcześniej pałacu i krużganek trzeba było wpasować w działkę o niemożliwym kształcie: żaden bok nie ma tej samej długości i żaden kąt nie jest prosty. Ta nieregularność działa na jego korzyść, bo perspektywa zmienia się podczas spaceru, a dziedziniec wydaje się większy, niż jest w rzeczywistości.
Czym jest ukryty strop klasztoru Santa Clara?
To strop kasetonowy w stylu mudéjar z XV wieku, polichromowany i kompletny, który w XVII wieku zasłonięto barokowym podwieszanym sufitem, bo zmienił się gust. Nie zniszczono go, tylko ukryto, i ta estetyczna pogarda zachowała go nietkniętym przez trzysta lat. Odkryto go w XX wieku, a dziś ogląda się go z kładki na jego wysokości.
Czy wszystkie trzy da się zobaczyć w jedno przedpołudnie?
Tak, dzieli je mniej niż dziesięć minut pieszo, a żadne zwiedzanie nie trwa dłużej niż czterdzieści minut. Prawdziwym ograniczeniem są godziny: wszystkie trzy są zamknięte w południe, a do klasztoru Santa Clara wchodzi się tylko z przewodnikiem, o stałych godzinach, więc zanim zaplanujesz resztę, sprawdź ten harmonogram.
Czy to prawda, że zakonnice sprzedają słodycze?
Tak, w Las Dueñas, gdzie żyje działająca wspólnota dominikanek klauzurowych. Słodycze kupuje się przez obrotowe okienko, tak że nikt nikogo nie widzi, i można to zrobić bez wchodzenia do krużganka, w godzinach ustalonych przez siostry. To przede wszystkim kruche ciasteczka wypiekane przez samą wspólnotę.
Informacje praktyczne
GdzieWschodnia część starego miasta, 10 minut od Plaza Mayor przez calle San Pablo.
Ile czasuDługie przedpołudnie na wszystkie trzy klasztory.
BiletySan Esteban około 4 euro, Las Dueñas 2 euro, Santa Clara 3 euro z obowiązkowym przewodnikiem.
Godziny otwarciaWszystkie trzy są zamknięte w południe. Santa Clara ma wejścia o stałych godzinach: sprawdź je najpierw.
Po drodzeTorre del Clavero, którą widać z ulicy i która nie wymaga biletu.
DodatkowoSiostry z Las Dueñas sprzedają słodycze przez obrotowe okienko, bez potrzeby wchodzenia do krużganka.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Salamanca i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Salamanca offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Salamanca