Het lijkt een paleis en het was een fabriek: een gebouw van lichte natuursteen dat zich over hele huizenblokken uitstrekt, met een slotgracht, een brug, een kapel, stallen en zelfs een eigen gevangenis. De Real Fábrica de Tabacos uit de 18e eeuw, de Koninklijke Tabaksfabriek, was een van de grootste industriële gebouwen van Europa, en in haar hallen werkten duizenden vrouwen, de cigarreras van Sevilla, de sigarenmaaksters. Hier komt bovendien het beroemdste personage vandaan dat deze stad de wereld heeft gegeven: Carmen. Tegenwoordig is het de zetel van de Universiteit van Sevilla en kun je vrij de patio's binnenlopen.
Een fabriek met een slotgracht, als een kasteel
De bouw duurde de hele 18e eeuw, onder leiding van Ignacio Sala en daarna van Sebastián van der Borcht, en lange tijd werd gezegd dat het na El Escorial het op een na grootste gebouw van Spanje was. Binnen lagen werkhallen, woningen, stallen voor de muilezels die de tabaksmolens aandreven, een kapel, een gevangenis en een paradeplaats.
De slotgracht en de wachthuisjes zijn geen versiering. Tabak was een monopolie van de Kroon en een van haar grootste bronnen van inkomsten, dus werd de fabriek als een vesting opgetrokken: een brug, wachten en een fouillering bij het naar buiten gaan om diefstal en smokkel tegen te gaan. De arbeidsters werden aan het eind van hun dienst gefouilleerd.
In de 19e eeuw werkten hier duizenden cigarreras, voor het grootste deel vrouwen, met een eigen loon in een tijd waarin bijna geen vrouw dat had. Hun reputatie van strijdbaar en goed georganiseerd was geen cliché: ze voerden stakingen en oproeren aan, en ze waren een van de eerste vrouwelijke arbeidersmassa's van Spanje.
Carmen kwam uit deze hallen
In 1845 publiceerde de Franse schrijver Prosper Mérimée een korte roman die zich in Sevilla afspeelde en waarvan de hoofdpersoon een cigarrera uit deze fabriek was: vrij, hartstochtelijk en zonder enig plan om wie dan ook te gehoorzamen. Dertig jaar later maakte Georges Bizet er een opera van, en tegenwoordig is Carmen waarschijnlijk de meest opgevoerde opera ter wereld.
De première, in 1875 in Parijs, was een daverende mislukking: het publiek was geschokt door een hoofdpersoon die rookte, zelf koos en geen spijt had. De critici maakten het stuk met de grond gelijk. Bizet stierf drie maanden later, zonder mee te maken dat zijn werk een wereldwijd fenomeen zou worden.
Het personage is een Franse uitvinding, van buitenaf bedacht, met alle clichés van het romantische Spanje erop geladen. Maar ze werd hierbinnen geboren, en telkens als ergens in Tokio of New York het doek opgaat voor Carmen, klinkt op de achtergrond dit gebouw.
Niet te missen
De slotgracht en de brug
Een versterkte fabriek, omdat tabak een koninklijk monopolie was en net zoveel waard als goud.
De cigarreras
Duizenden vrouwen met een eigen loon in de 19e eeuw, en een van de eerste vrouwelijke arbeidersmassa's van Spanje.
De oorsprong van Carmen
Mérimée bedacht haar hier in 1845 en Bizet maakte haar wereldberoemd in 1875, na een rampzalige première.
De open patio's
Vrije toegang tijdens de openingstijden van de universiteit. Bijna niemand die erlangs loopt, weet dat hij naar binnen mag.
Hoe het in je bezoek aan Sevilla past
Het ligt tussen de Puerta de Jerez en het Parque de María Luisa, op vijf minuten van de Plaza de España en op tien van de Kathedraal. Het is de natuurlijke overgang tussen het monumentale centrum en het park.
De patio's zijn tijdens de openingstijden van de universiteit gratis toegankelijk. De hoofdpatio, met de fontein en de binnengevel, is de indrukwekkendste, en het loont de moeite om even in de oude kapel te kijken. Houd er rekening mee dat het een faculteit in vol bedrijf is: er zijn colleges, tentamens en studenten, en de academische ruimtes zijn niet te bezoeken.
Recht tegenover staat het Palacio de San Telmo, tegenwoordig de zetel van het voorzitterschap van de Junta de Andalucía, de regionale regering, met een spectaculair barok portaal van Leonardo de Figueroa. Het is meestal niet te bezoeken, maar je ziet het vanaf de straat en het is een van de mooiste gevels van de stad.
Veelgestelde vragen
Waarom had een fabriek een gracht, als een kasteel?
Omdat hier niet zomaar iets werd verwerkt: hier werd tabak verwerkt, en tabak was een monopolie van de Kroon, dat wil zeggen puur goud voor de schatkist van de koning. Met zoveel rijkdom bijeen werd de fabriek gebouwd als een vesting, met gracht, brug en bewakers, om diefstal en smokkel tegen te gaan. De sigarenmaaksters werden bij het weggaan gefouilleerd, voor het geval er een blad tussen de kleren zat verstopt. Een paleis, ja, maar een paleis dat tot in het laatste hoekje werd bewaakt.
Was de opera Carmen meteen een succes?
Welnee, het was precies andersom. Toen Bizet “Carmen” in 1875 in Parijs in première liet gaan, schokte hij het publiek: een hoofdpersoon die zo vrij en gepassioneerd was, die rookte en zelf beslissingen nam, was voor die tijd te gewaagd. De critici behandelden haar vreselijk. En het meest trieste: Bizet stierf nog maar drie maanden later, zesendertig jaar oud, ervan overtuigd dat hij had gefaald. Hij heeft nooit geweten dat zijn Carmen een van de meest opgevoerde opera's ter wereld zou worden.
Is het zo enorm als het lijkt?
Nog groter. Lange tijd werd gezegd dat het het op een na grootste gebouw van Spanje was, alleen na het klooster van El Escorial. Bedenk dat hier veel meer binnen was dan werkhallen: woningen, stallen voor de muilezels die de tabaksmolens aandreven en zelfs een exercitieplein. Het was bijna een ommuurde stad, gewijd aan één enkel ding. Daarom is het, als je vandaag in de patio kijkt, moeilijk te geloven dat dit allemaal in de grond een fabriek was.
