Μισοσκόταδο και μυρωδιά από κερί, και μέσα μία από τις κορυφές της ισπανικής γλυπτικής: ο Νεκρός Χριστός που σκάλισε ο Γρεγκόριο Φερνάντεθ το 1627, μία από τις πιο συγκλονιστικές μορφές του μπαρόκ. Ήταν ο ναός των Ιησουιτών στο Βαγιαδολίδ ώσπου ο Κάρολος Γ΄ τους έδιωξε.
Τρία ονόματα για μία εκκλησία
Οι Ιησουίτες είχαν εγκατασταθεί στην πόλη το 1543 και άρχισαν να τη χτίζουν το 1580. Στην αρχή την αφιέρωσαν στον Άγιο Αντώνιο, και όταν ο Ιγνάτιος Λογιόλα ανακηρύχθηκε μακάριος το 1609 πήρε το όνομα του Αγίου Ιγνατίου.
Όταν ο Κάρολος Γ΄ έδιωξε τους Ιησουίτες από την Ισπανία το 1767, η εκκλησία έμεινε ορφανή. Το 1775 έγινε ενορία ενώνοντας δύο παλιές ενορίες της γειτονιάς, του Σαν Μιγκέλ και του Σαν Χουλιάν, και από εκεί το σημερινό διπλό της όνομα.
Η εκδίωξη έγινε από φόβο και καχυποψία: το 1766 ξέσπασε στη Μαδρίτη η Εξέγερση του Εσκιλάτσε, μια λαϊκή εξέγερση κατά της κυβέρνησης, και ο βασιλιάς τρόμαξε τόσο που έψαξε για ενόχους. Κάποιος ψιθύρισε ότι από πίσω ήταν οι Ιησουίτες, που ήταν πολλοί, πολύ ισχυροί και πολύ πλούσιοι.
Το ίδιο διάταγμα άδειασε μονομιάς εκατοντάδες εκκλησίες και κολέγια σε όλη την ισπανική αυτοκρατορία, και πολλά κατέληξαν σαν αυτή: έγιναν ενορίες με ονόματα που κουβάλησαν από προηγούμενους ναούς.
Ο Νεκρός Χριστός και τα κόλπα του δασκάλου
Ο Νεκρός Χριστός του Γρεγκόριο Φερνάντεθ, του 1627, είναι αυτό που πρέπει να δεις εδώ. Πρόσεξε τις πληγές, το ύφασμα, εκείνη τη γαλήνη του θανάτου τόσο αληθινή που σου κόβει την ανάσα. Κάθε Μεγάλη Εβδομάδα βγαίνει σε λιτανεία περιτριγυρισμένος από σιωπή.
Ο Φερνάντεθ πετύχαινε αυτόν τον ρεαλισμό με κόλπα ιδιοφυούς τεχνίτη: γυάλινα μάτια, δόντια από ελεφαντόδοντο ή κόκαλο και νύχια από κέρατο. Για τις πληγές και το πηγμένο αίμα χρησιμοποιούσε φελλό και κομμάτια από φλοιό δέντρου, και ρητίνη για τα δάκρυα και τις μεγάλες σταγόνες αίματος.
Αυτό το τεχνικό ρεπερτόριο είναι που ξεχωρίζει την καστιλιάνικη θρησκευτική γλυπτική από κάθε άλλη ευρωπαϊκή γλυπτική της εποχής της: δεν αναζητά την ιδανική ομορφιά, αναζητά την αληθοφάνεια του πόνου.
Η εκκλησία φυλάει επιπλέον τον τάφο των κομήτων της Φουενσαλδάνια, με μορφές από αλάβαστρο του ίδιου του Γρεγκόριο Φερνάντεθ. Είναι ένα σύνολο πρώτου επιπέδου σε έναν ναό που πολλοί προσπερνούν.
Μη χάσεις
Ήταν εκκλησία των Ιησουιτών
Ξεκίνησε το 1580, λεγόταν του Αγίου Αντωνίου και μετά του Αγίου Ιγνατίου.
Ο Κάρολος Γ΄ τους έδιωξε το 1767
Μετά την Εξέγερση του Εσκιλάτσε. Η εκκλησία έγινε ενορία ενώνοντας δύο παλιές της γειτονιάς.
Ο Νεκρός Χριστός του 1627
Του Γρεγκόριο Φερνάντεθ, μία από τις πιο συγκλονιστικές μορφές του ισπανικού μπαρόκ.
Γυάλινα μάτια και νύχια από κέρατο
Ο Φερνάντεθ χρησιμοποιούσε φελλό για τις πληγές και ρητίνη για το αίμα. Αναζητούσε αληθοφάνεια, όχι ομορφιά.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Βαγιαδολίδ
Βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο, κοντά στο Παλάτι του Φάμπιο Νέλι και λίγα λεπτά από την Πλάθα Μαγιόρ.
Η επίσκεψη κρατά περίπου είκοσι με τριάντα λεπτά. Έλεγξε τα ωράρια: είναι ενορία σε λειτουργία και προσαρμόζονται στις ακολουθίες.
Μαζί με την εκκλησία των Ανγκούστιας, το Σαντιάγο και το Εθνικό Μουσείο Γλυπτικής, σχηματίζει τη διαδρομή της καστιλιάνικης γλυπτικής, που είναι ο καλύτερος λόγος για να έρθεις σε αυτή την πόλη.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς πετύχαινε ο Γρεγκόριο Φερνάντεθ αυτόν τον ρεαλισμό;
Με κόλπα ιδιοφυούς τεχνίτη. Για να μοιάζουν οι Χριστοί του από σάρκα, τους έβαζε γυάλινα μάτια, δόντια από ελεφαντόδοντο ή κόκαλο και νύχια από κέρατο. Και το πιο απίστευτο: για τις πληγές και το πηγμένο αίμα χρησιμοποιούσε φελλό και κομμάτια φλοιού δέντρου, και ρητίνη για τα δάκρυα και τις μεγάλες σταγόνες αίματος. Γι' αυτό, από κοντά, σου κόβουν την ανάσα: δεν βλέπεις ένα ξυλόγλυπτο, βλέπεις ένα σώμα. Ήταν ο μεγάλος δάσκαλος αυτού του τόσο καστιλιάνικου τρόπου να σκαλίζεις τον πόνο.
Γιατί έδιωξε ο Κάρολος Γ΄ τους Ιησουίτες;
Από φόβο και από καχυποψία. Το 1766 ξέσπασε στη Μαδρίτη η Εξέγερση του Εσκιλάτσε, μια λαϊκή εξέγερση κατά της κυβέρνησης, και ο βασιλιάς τρόμαξε τόσο που άρχισε να ψάχνει ενόχους. Κάποιος ψιθύρισε ότι πίσω της ήταν οι Ιησουίτες, που ήταν πολλοί, πολύ ισχυροί και πολύ πλούσιοι, και στον Κάρολο Γ΄ αυτό αρκούσε: το 1767 υπέγραψε την απέλασή τους από την Ισπανία και από όλες τις αποικίες, με μια μονοκοντυλιά. Αυτή η εκκλησία έμεινε ορφανή απότομα, και γι' αυτό κατέληξε να είναι αυτό που είναι σήμερα.
