San Sebastián · Τι να δεις

Η Χτένα του Ανέμου

El Peine del Viento

Τρεις μορφές από στριμμένο ατσάλι αγκυρωμένες στον βράχο στο τέλος του κόλπου, εκεί όπου τελειώνει η πόλη και αρχίζει η ανοιχτή Κανταβρική θάλασσα. Το γλυπτό είναι του Εδουάρδο Τσιγίδα και η κλιμακωτή πλατεία από ροζ πέτρα που το περιβάλλει είναι του αρχιτέκτονα Λουίς Πένια Γκαντσεγκί. Εγκαινιάστηκε το 1977 και από τότε δεν υπάρχει καρτ ποστάλ του Σαν Σεμπαστιάν που να μην περνά από εδώ.

Δεν είναι ένα γλυπτό: είναι τρία, και δεν μπήκαν εκεί για να τα κοιτάς

Το πιο συνηθισμένο λάθος είναι να ψάχνεις ένα κομμάτι και να το βρίσκεις. Είναι τρεις ατσάλινες χτένες μοιρασμένες στα βράχια, η καθεμία με διαφορετικό σχήμα και σε διαφορετική θέση, και πρέπει να κινηθείς πάνω στην εξέδρα για να τις δεις όλες. Καμία δεν είναι τοποθετημένη σε ένα βολικό σημείο θέας.

Ο Τσιγίδα ήταν σαφής για την πρόθεσή του: τις έβαλε για να χτενίζουν τον άνεμο που ανεβαίνει από την Κανταβρική θάλασσα, όχι για να τις θαυμάζει ο επισκέπτης από ένα παγκάκι. Το έργο συνομιλεί με τη θάλασσα, τον βράχο και τον ορίζοντα, και ο ίδιος έφτασε να λέει ότι δεν ήταν δικό του αλλά ένας φόρος τιμής στον άνεμο.

Πρόσεξε πώς το σίδερο, που είναι το πιο άκαμπτο υλικό που υπάρχει στη γλυπτική, λυγίζει εδώ σαν να ήταν ύφασμα που το κουνά μια ριπή. Κάθε χτένα ζυγίζει περίπου δέκα τόνους και σφυρηλατήθηκε στο χυτήριο του Πατρίσιο Ετσεβερρία, στο Λεγκάθπι, στην καρδιά της χώρας των σιδεράδων, πριν αγκυρωθεί απευθείας στον ζωντανό βράχο.

Η πλατεία, που είναι κι αυτή το έργο

Ο Πένια Γκαντσεγκί έλυσε το έδαφος με μια κλιμακωτή εξέδρα από ροζ πέτρα που μοιάζει να φυτρώνει από τον βράχο και κατεβαίνει προς το νερό σε ακανόνιστες βαθμίδες. Δεν είναι πλακόστρωτο: είναι το κομμάτι του συνόλου που σου επιτρέπει να πλησιάσεις τη θάλασσα χωρίς κιγκλίδωμα και να νιώσεις την κλίμακα του τόπου.

Πάνω σε αυτή την εξέδρα υπάρχουν κάποιες κυκλικές οπές ανοιγμένες στην πέτρα, και εκεί βρίσκεται η λεπτομέρεια που σχεδόν κανείς δεν αναγνωρίζει. Όταν η θάλασσα μπαίνει με δύναμη, το νερό συμπιέζεται στις κοιλότητες από κάτω και εκτοξεύεται από αυτά τα ανοίγματα σε στήλες αφρού με έναν υπόκωφο θόρυβο. Είναι ένα έργο που ηχεί και πιτσιλάει, και λειτουργεί μόνο του.

Γι' αυτό η καλύτερη στιγμή δεν είναι η ήσυχη και ηλιόλουστη μέρα αλλά η μέρα με φουρτούνα. Με θαλασσοταραχή η εξέδρα κλείνει για λόγους ασφαλείας, αλλά με κυματισμό και αέρα το σύνολο κάνει ακριβώς αυτό για το οποίο σχεδιάστηκε, και δεν μοιάζει με κανένα άλλο δημόσιο γλυπτό της Ισπανίας.

Μη χάσεις

Είναι τρία κομμάτια

Μοιρασμένα στα βράχια και σε διαφορετικές θέσεις. Πρέπει να κινηθείς πάνω στην εξέδρα για να τα δεις όλα.

Οι οπές της πέτρας

Με φουρτούνα το νερό εκτοξεύεται από αυτές σε στήλες αφρού. Το έργο ηχεί και πιτσιλάει μόνο του.

Δέκα τόνοι η καθεμία

Σφυρηλατημένες στο χυτήριο του Πατρίσιο Ετσεβερρία, στο Λεγκάθπι, και αγκυρωμένες απευθείας στον ζωντανό βράχο.

Ένας φόρος τιμής στον άνεμο

Ο Τσιγίδα δεν τις έβαλε για να τις θαυμάζουν αλλά για να χτενίζουν τον αέρα που ανεβαίνει από την Κανταβρική θάλασσα.

Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Σαν Σεμπαστιάν

Βρίσκεται στο τέλος του περιπάτου, στη δυτική άκρη, μετά την παραλία της Ονταρρέτα, περίπου είκοσι πέντε λεπτά με τα πόδια από το κέντρο κατά μήκος του κόλπου. Όλη η διαδρομή είναι επίπεδη και δίπλα στο νερό, και είναι από μόνη της ένας από τους καλύτερους περιπάτους της πόλης.

Ακριβώς από πάνω βρίσκεται η πλατεία του τελεφερίκ που ανεβαίνει στον λόφο Ιγκέλδο, οπότε το λογικό είναι να συνδυάσεις τα δύο: πρώτα η χτένα, μετά το τελεφερίκ, και για κλείσιμο το πανόραμα του κόλπου από ψηλά. Κατεβαίνοντας τη λεωφόρο περνάς από το Παλάτι του Μιραμάρ.

Η κατάλληλη ώρα είναι το σούρουπο, όταν ο ήλιος δύει ακριβώς απέναντι και το ατσάλι διαγράφεται πάνω στο νερό. Είναι επίσης η ώρα με τον περισσότερο κόσμο, οπότε αν ψάχνεις τη φωτογραφία χωρίς κανέναν, πήγαινε νωρίς ή με κακοκαιρία.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος ήταν ο Εδουάρδο Τσιγίδα πριν γίνει γλύπτης;

Ε, όσο κι αν σε εκπλήσσει, τερματοφύλακας ποδοσφαίρου. Νέος υπερασπιζόταν την εστία της Ρεάλ Σοσιεδάδ, της ομάδας μας, και είχε μέλλον. Όμως ένας σοβαρός τραυματισμός στο γόνατο του έκοψε μαχαίρι την καριέρα. Έφυγε για τη Μαδρίτη να σπουδάσει αρχιτεκτονική, την άφησε στη μέση και κατέληξε να ανακαλύψει ότι το δικό του ήταν το σίδερο και η πέτρα. Οπότε το ίδιο χέρι που έπιανε μπάλες κατέληξε να σφυρηλατεί ένα από τα πιο θαυμαστά έργα της τέχνης του 20ού αιώνα. Από το τέρμα στην αιωνιότητα, καθόλου λίγο.

Πώς κατάφεραν να βάλουν εκείνο το σίδερο πάνω στους βράχους;

Καθόλου εύκολα. Καθεμιά από τις τρεις χτένες είναι ένας όγκος από ατσάλι γύρω στους δέκα τόνους, σφυρηλατημένος στο χυτήριο του Πατρίσιο Ετσεβερρία, στο Λεγκάθπι, βασκικό τόπο σιδηρουργών από πάντα. Μετά έπρεπε να μεταφερθούν αυτά τα τεράστια κομμάτια ως εδώ και να αγκυρωθούν κατευθείαν στον ζωντανό βράχο, παλεύοντας με τη θάλασσα και τις παλίρροιες. Σκέψου το την επόμενη φορά που θα τις δεις τόσο ανάλαφρες, σαν να μπορούσε να τις κουνήσει ο αέρας: η καθεμιά ζυγίζει όσο ένα φορτηγό.

Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μια «Χτένα του Ανέμου νούμερο δεκαπέντε»;

Ναι, και είναι ακριβώς αυτή. Ο Τσιγίδα γύριζε στο μυαλό του σχεδόν τριάντα χρόνια την ίδια ιδέα, μιας χτένας που να συνομιλεί με τον άνεμο, και δημιούργησε σιγά σιγά μια ολόκληρη σειρά σε όλη του τη ζωή. Αυτή που έχεις μπροστά σου είναι η δέκατη πέμπτη, η «Χτένα του Ανέμου XV», και για εκείνον ήταν σαν να κλείνει έναν κύκλο: να φυτέψει την κορύφωση εκείνης της αναζήτησης στους βράχους της δικής του πόλης, κοιτάζοντας τη θάλασσα όπου μεγάλωσε. Δεν είναι ένα μεμονωμένο καπρίτσιο· είναι το τέλος ενός μακρού ταξιδιού.

Ανακάλυψε την πόλη San Sebastián και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Γύρισέ την με ντόπιους ξεναγούς, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.

Εφαρμογή Viavoy

Άλλα μέρη στην πόλη San Sebastián

Άγαλμα της Ιερής Καρδιάς

Καθεδρικός ναός του Καλού Ποιμένα

Μνημείο της Βασίλισσας Μαρίας Χριστίνας

Συνεδριακό Κέντρο Κουρσάαλ

Ανάκτορο Μιραμάρ

Το Περιστέρι της Ειρήνης