Körfezin sonunda, şehrin bitip açık Biskay Körfezi'nin başladığı yerde, kayaya sabitlenmiş üç bükülmüş çelik biçim. Heykel Eduardo Chillida'nın, onu çevreleyen pembe taştan basamaklı meydan ise mimar Luis Peña Ganchegui'nin eseridir. 1977'de açıldı ve o günden beri buradan geçmeyen tek bir San Sebastián kartpostalı olmadı.
Bir heykel değil: üç tane ve bakılsınlar diye orada değiller
En yaygın hata tek bir parça arayıp onu bulmaktır. Kayalara dağıtılmış, her biri farklı biçimde ve farklı konumda üç çelik tarak vardır ve hepsini görmek için platformda dolaşmak gerekir. Hiçbiri rahat bir seyir noktasına yerleştirilmemiştir.
Chillida niyeti konusunda açıktı: onları ziyaretçi bir bankta oturup seyretsin diye değil, Biskay Körfezi'nden esen rüzgârı tarasınlar diye yerleştirdi. Eser deniz, kaya ve ufukla söyleşir ve o, eserin kendisine değil rüzgâra ait bir saygı duruşu olduğunu söyleyecek kadar ileri gitti.
Heykelde kullanılan en katı malzeme olan demirin burada bir rüzgâr darbesiyle savrulan bir kumaş gibi nasıl kıvrıldığına dikkat et. Her tarak yaklaşık on ton ağırlığındadır ve doğrudan canlı kayaya sabitlenmeden önce, demircilerin diyarının tam ortasında, Legazpi'deki Patricio Echeverría dökümhanesinde dövüldü.
Eserin bir parçası olan meydan
Peña Ganchegui zemini, kayadan fışkırıyormuş gibi görünen ve düzensiz basamaklarla suya doğru inen pembe taştan basamaklı bir platformla çözdü. Bu bir kaplama değildir: bütünün, korkuluk olmadan denize yaklaşmayı ve mekânın ölçeğini hissetmeyi sağlayan parçasıdır.
Bu platformda taşa açılmış yuvarlak delikler vardır ve neredeyse kimsenin fark etmediği ayrıntı buradadır. Deniz güçlü girdiğinde su alttaki boşluklarda sıkışır ve boğuk bir sesle bu deliklerden köpük sütunları hâlinde fışkırır. Ses çıkaran ve su sıçratan bir eserdir ve kendi kendine çalışır.
Bu yüzden en iyi an sakin ve güneşli gün değil, dalgalı deniz günüdür. Fırtınada platform güvenlik nedeniyle kapatılır, ama dalga ve rüzgârla bütün tam olarak tasarlandığı şeyi yapar ve İspanya'daki başka hiçbir kamusal heykele benzemez.
Kaçırılmayacaklar
Üç parçadır
Kayalara farklı konumlarda dağıtılmışlardır. Hepsini görmek için platformda dolaşmak gerekir.
Taştaki delikler
Dalgalı denizde su buralardan köpük sütunları hâlinde fışkırır. Eser kendi kendine ses çıkarır ve su sıçratır.
Her biri on ton
Legazpi'deki Patricio Echeverría dökümhanesinde dövüldüler ve doğrudan canlı kayaya sabitlendiler.
Rüzgâra bir saygı duruşu
Chillida onları seyredilsinler diye değil, Biskay Körfezi'nden esen havayı tarasınlar diye yerleştirdi.
San Sebastián ziyaretine nasıl uyar
Gezinti yolunun sonunda, batı ucunda, Ondarreta plajından sonradır; merkezden körfezin kenarı boyunca yürüyerek yaklaşık yirmi beş dakika. Bütün yol düzdür ve su kenarındadır ve kendi başına şehrin en güzel yürüyüşlerinden biridir.
Hemen yukarıda Monte Igueldo'ya çıkan fünikülerin meydanı vardır, yani mantıklı olan ikisini art arda yapmaktır: önce tarak, sonra füniküler ve kapanış için yukarıdan körfez panoraması. Cadde boyunca inerken Palacio de Miramar'ın önünden geçilir.
Doğru an, güneşin tam karşıda battığı ve çeliğin suya karşı belirdiği gün batımıdır. En kalabalık zaman da odur, yani kimsenin olmadığı fotoğrafı istiyorsan erken git ya da kötü havada git.
Sık sorulan sorular
Eduardo Chillida heykeltıraş olmadan önce kimdi?
Şaşırabilirsin ama futbol kalecisiydi. Gençken takımımız Real Sociedad'ın kalesini korudu ve gelecek vaat ediyordu. Ama ağır bir diz sakatlığı kariyerini bir anda bitirdi. Mimarlık okumak için Madrid'e gitti, yarıda bıraktı ve sonunda kendi işinin demir ve taş olduğunu keşfetti. Yani top tutan o aynı el, sonunda XX. yüzyıl sanatının en çok hayranlık uyandıran eserlerinden birini dövdü. Kaleden sonsuzluğa, az şey değil.
O demiri kayaların üzerine nasıl yerleştirmeyi başardılar?
Hiç kolay olmadı. Üç tarağın her biri, eskiden beri Bask demircilerinin toprağı olan Legazpi'de, Patricio Echeverría dökümhanesinde dövülmüş, on ton kadar çekan devasa bir çelik kütlesidir. Sonra o koca parçaları buraya taşımak ve denizle, gelgitlerle boğuşarak doğrudan canlı kayaya sabitlemek gerekti. Onları bir dahaki sefere, sanki rüzgâr onları kımıldatabilirmiş gibi o kadar hafif gördüğünde bunu düşün: her biri bir kamyon kadar ağır.
Bir “on beş numaralı Rüzgâr Tarağı” olduğu doğru mu?
Evet, ve bu tam o. Chillida neredeyse otuz yıl boyunca aynı fikri, rüzgârla konuşan bir tarak fikrini kafasında evirip çevirdi ve hayatı boyunca koca bir seri yarattı. Karşındaki on beşincisi, “Peine del Viento XV”tir ve onun için bir çemberi kapatmak gibiydi: bu arayışın doruğunu kendi şehrinin kayalarına, içinde büyüdüğü denize bakacak biçimde dikmek. Tek başına bir heves değil; uzun bir yolculuğun sonu.
