Μια μικρή πλατεία με μια εκκλησία από χρυσαφένια πέτρα, μπαλκόνια με απλωμένα ρούχα και γείτονες που μιλούν από το ένα πεζοδρόμιο στο άλλο. Είναι το κέντρο της Μπαρσελονέτα από τη μέρα που ιδρύθηκε η γειτονιά, και αυτή η ίδρυση έχει μια όχι και τόσο ευχάριστη ιστορία: η Μπαρσελονέτα γεννήθηκε το 1753 για να ξαναστεγάσει τις οικογένειες που ο Φίλιππος Ε΄ είχε διώξει από το Μπορν αφού ισοπέδωσε τη γειτονιά τους για να χτίσει τη Σιουταδέγια. Μια γειτονιά τιμωρίας που έγινε, με τον καιρό, η πιο θαλασσινή της Βαρκελώνης.
Μια γειτονιά χαραγμένη με χάρακα και γνώμονα
Τη σχεδίασε ο στρατιωτικός μηχανικός Χουάν Μαρτίν Θερμένιο και είναι, στην πράξη, το πρώτο παράδειγμα σχεδιασμένης πολεοδομίας στη Βαρκελώνη, έναν αιώνα πριν από το Eixample του Σερδά. Ο κάνναβος είναι αυστηρός: δρόμοι ίσιοι, στενοί και όλοι με τον ίδιο προσανατολισμό, με μακρόστενα οικοδομικά τετράγωνα από πανομοιότυπα χαμηλά σπίτια.
Οι αρχικές κατοικίες ήταν ισόγειες, με ένα μόνο δωμάτιο ανά κατοικία και δύο ανά σπίτι, ώστε όλες να έχουν διαμπερή αερισμό και φως. Τις έλεγαν «τέταρτα σπιτιού». Με τον καιρό τους πρόσθεσαν ορόφους από πάνω, και από εκεί βγαίνει το ακανόνιστο ύψος και η αίσθηση στριμωγμένης γειτονιάς που έχει σήμερα.
Ο Σαντ Μικέλ δελ Πορτ είναι η εκκλησία της γειτονιάς και χτίστηκε μαζί της, στο ίδιο στρατιωτικό σχέδιο. Γι' αυτό η πρόσοψή του είναι λιτή, σχεδόν στρατωνική: καθόλου πληθωρικό μπαρόκ, αλλά χρυσαφένια πέτρα και αναλογία. Πάνω από την πόρτα υπάρχουν μορφές αγίων προστατών των ναυτικών, που ήταν ακριβώς ό,τι χρειαζόταν εδώ.
Η εκκλησία όσων έβγαιναν για ψάρεμα
Για δύο αιώνες, αυτή ήταν η εκκλησία όπου οι γυναίκες της γειτονιάς έρχονταν να προσευχηθούν όταν είχε φουρτούνα και οι άντρες τους ήταν στη θάλασσα. Δεν είναι λογοτεχνική εικόνα: ήταν ο τρόπος διαχείρισης της αβεβαιότητας μιας κοινότητας που ζούσε από μια δουλειά που σκότωνε ανθρώπους τακτικά.
Η κύρια λατρεία ήταν και εξακολουθεί να είναι η Παναγία του Καρμήλου, προστάτιδα των ανθρώπων της θάλασσας σε όλη την Ισπανία. Κάθε 16 Ιουλίου γιορτάζεται η μνήμη της, και εδώ, όπως σε κάθε ψαροχώρι, βγάζουν την εικόνα σε λιτανεία και τη φέρνουν ως το νερό για να ευλογήσουν τη θάλασσα και τις βάρκες.
Ο άλλος προστάτης ήταν ο Άγιος Έλμος, και το όνομά του κόλλησε σε ένα πραγματικό ηλεκτρικό φαινόμενο: τη φωτιά του Αγίου Έλμου, εκείνη τη γαλαζωπή φλόγα που εμφανίζεται μερικές φορές στην άκρη των καταρτιών κατά τις καταιγίδες. Οι ναυτικοί την ερμήνευαν ως σημάδι προστασίας· σήμερα ξέρουμε ότι είναι εκκένωση στέμματος, και παραμένει εξίσου εντυπωσιακή.
Μη χάσεις
Μια γειτονιά επανεγκατάστασης του 1753
Γεννήθηκε για τις οικογένειες που διώχτηκαν από το Μπορν όταν το ισοπέδωσαν για να χτίσουν τη Σιουταδέγια.
Τα «τέταρτα σπιτιού»
Ένα δωμάτιο ανά κατοικία, δύο ανά σπίτι, όλα με διαμπερή αερισμό. Οι όροφοι προστέθηκαν αργότερα.
Η Παναγία του Καρμήλου
Κάθε 16 Ιουλίου βγαίνει σε λιτανεία ως το νερό για να ευλογήσει τη θάλασσα. Γίνεται ακόμη.
Η φωτιά του Αγίου Έλμου
Η γαλάζια φλόγα στην άκρη των καταρτιών. Οι ναυτικοί τη διάβαζαν ως προστασία· είναι εκκένωση στέμματος.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη
Η πλατεία είναι το γεωμετρικό κέντρο της γειτονιάς. Δύο λεπτά μακριά είναι το Μερκάτ δε λα Μπαρσελονέτα, πέντε το Παλάου δε Μαρ και το λιμάνι, και άλλα πέντε η παραλία, διασχίζοντας τον κάνναβο σε ευθεία γραμμή.
Αυτή είναι η περιοχή όπου τρως καλά στη Μπαρσελονέτα. Οι βεράντες της παραλιακής λεωφόρου χρεώνουν τη θέα· οι ταβέρνες και τα μπαρ στους εσωτερικούς δρόμους —αυτούς που ξεκινούν από αυτή την πλατεία— είναι ακόμη της γειτονιάς, σερβίρουν βερμούτ, μπόμπες και τηγανητό ψάρι, και κοστίζουν τα μισά.
Λάβε υπόψη τη σύγκρουση που διατρέχει τη γειτονιά: η πίεση της τουριστικής ενοικίασης και του τουρισμού της παραλίας έχει διώξει πολλούς ντόπιους κατοίκους, και θα δεις αφίσες και πανό στα μπαλκόνια. Δεν είναι διεκδικητική φολκλόρ, είναι ένα σοβαρό και πολύ πραγματικό πρόβλημα. Αν φερθείς όπως σε μια κατοικημένη γειτονιά, και όχι όπως σε θεματικό πάρκο, θα το εκτιμήσουν.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποιον προσεύχονταν οι ψαράδες εδώ;
Πάνω απ' όλα στην Παναγία της Κάρμεν, προστάτιδα των ανθρώπων της θάλασσας σε όλη την Ισπανία. Κάθε δεκαέξι Ιουλίου είναι η μεγάλη της μέρα, και εδώ, όπως σε κάθε ψαροχώρι της ακτής, βγάζουν ακόμη την εικόνα της σε λιτανεία και τη φέρνουν ως το νερό, κάποιες φορές πάνω σε βάρκα, για να ευλογήσει τη θάλασσα και όσους ρισκάρουν τη ζωή τους σε αυτήν. Είναι η πιο συγκινητική γιορτή της γειτονιάς: για μια μέρα, τα δίχτυα και οι βάρκες ξεκουράζονται και ολόκληρη η Μπαρσελονέτα κατεβαίνει στο λιμάνι.
Και τι είναι η φωτιά του Αγίου Έλμου;
Ο Άγιος Έλμος, ο Σαν Τέλμο των Ισπανών, ήταν άλλος ένας προστάτης των ναυτικών, και σε αυτόν παραδίνονταν όταν δυνάμωνε η καταιγίδα. Το όνομά του κόλλησε σε ένα σπανιότατο φαινόμενο: σε νύχτες με ηλεκτρική καταιγίδα, κάποιες φορές εμφανιζόταν μια γαλαζωπή φλογίτσα να χορεύει στην άκρη των καταρτιών. Οι ναυτικοί την έλεγαν φωτιά του Αγίου Έλμου και την έπαιρναν για σημάδι ότι ο άγιος τους πρόσεχε και η φουρτούνα θα κόπαζε. Σήμερα ξέρουμε ότι είναι καθαρός ηλεκτρισμός, αλλά φαντάσου την παρηγοριά που έδινε τότε.
