Barcelona · Τι να δεις

Σάντα Μαρία ντελ Μαρ

Santa Maria del Mar

Μπαίνεις περιμένοντας μια εκκλησία και βρίσκεις ένα δάσος. Πανύψηλες οκταγωνικές κολόνες, σε μεγάλη απόσταση η μία από την άλλη, στηρίζουν έναν χώρο τόσο ευρύχωρο που δεν έχει αντίστοιχο στο ευρωπαϊκό γοτθικό: εδώ δεν υπάρχει μισοσκόταδο ούτε φόρτωμα, υπάρχει φως και αέρας. Η Σάντα Μαρία δελ Μαρ χτίστηκε ανάμεσα στο 1329 και το 1384, ένα ασυνήθιστα σύντομο διάστημα, και αυτή η ταχύτητα εξηγεί την απόλυτη ενότητα του ύφους της. Την έχτισε η ίδια η γειτονιά, και οι εκφορτωτές του λιμανιού κουβάλησαν στους ώμους τις πέτρες από το Μουντζουίκ.

Η εκκλησία που έχτισαν οι λιμενεργάτες

Τη χρηματοδότησαν οι έμποροι, οι εφοπλιστές και οι συντεχνίες της Ριμπέρα, της θαλασσινής γειτονιάς που τον 14ο αιώνα ήταν η οικονομική μηχανή του Στέμματος της Αραγωνίας. Αλλά αυτοί που την έχτισαν με τα χέρια τους ήταν σε μεγάλο βαθμό οι μπαστάιζος: οι εκφορτωτές του λιμανιού, που μετέφεραν στους ώμους τους λαξευτούς λίθους από το λατομείο του Μουντζουίκ ως το εργοτάξιο.

Η πόλη δεν το ξέχασε. Κοίτα τις μπρούντζινες πόρτες της κύριας πύλης και την πέτρα της πρόσοψης: εμφανίζονται σκαλισμένοι εκείνοι οι άντρες, σκυμμένοι κάτω από το βάρος ενός λίθου. Είναι εξαιρετικά σπάνιο ένα αριστούργημα του ευρωπαϊκού γοτθικού να χαράζει στην πόρτα του τους εργάτες που το ύψωσαν, και όχι μόνο αυτόν που το πλήρωσε.

Το σχέδιο το υπέγραψαν ο Μπερενγκέ δε Μουνταγκούτ και ο Ραμόν Ντεσπούτζ, πρωτομάστορες, όχι επίσκοποι ούτε ευγενείς. Το τεχνικό κλειδί βρίσκεται στην απόσταση ανάμεσα στις κολόνες: δεκατρία μέτρα, η μεγαλύτερη σε όλο το ευρωπαϊκό γοτθικό, κάτι που ανοίγει το εσωτερικό και εξαφανίζει την αίσθηση του στενού κλίτους. Είναι μια τολμηρή δομική απόφαση που στέκει ακόμη όρθια επτά αιώνες μετά.

Έντεκα μέρες φωτιάς

Τον Ιούλιο του 1936, με το ξέσπασμα του Εμφυλίου, η βασιλική πυρπολήθηκε και καιγόταν για έντεκα μέρες. Χάθηκαν ο χορός, η μπαρόκ Αγία Τράπεζα, τα ρετάμπλ και το αρχείο. Ήταν μια τεράστια καταστροφή, κι όμως είχε μια παράδοξη συνέπεια: η φωτιά πήρε μαζί της όλες τις μεταγενέστερες προσθήκες και αποκάλυψε τη γυμνή γοτθική πέτρα.

Το εσωτερικό που εντυπωσιάζει τόσο σήμερα —καθαρό, λιτό, χωρίς επιχρυσώσεις— είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα εκείνης της πυρκαγιάς. Κοίτα ψηλά: οι σκούροι λεκέδες στους θόλους και σε κάποιες κολόνες είναι οι ουλές της φωτιάς, και αποφασίστηκε να μην καθαριστούν.

Ο ρόδακας, αντίθετα, είχε χαθεί νωρίτερα: ο αρχικός κατέρρευσε με τον σεισμό του 1428 και αυτός που βλέπεις είναι η αντικατάσταση του 15ου αιώνα. Και μέσα μην χάσεις το σύγχρονο βιτρό αφιερωμένο στο ποδόσφαιρο, στο παρεκκλήσι των Θείων Δώρων: έχει μια μπάλα και ένα έμβλημα της Μπάρσα, που ενσωματώθηκαν σε μια αποκατάσταση στα μέσα του 20ού αιώνα.

Μη χάσεις

Οι μπαστάιζος στην πόρτα

Οι εκφορτωτές του λιμανιού, σκαλισμένοι σε μπρούντζο να κουβαλούν έναν λίθο. Οι χτίστες, όχι οι χορηγοί.

Δεκατρία μέτρα ανάμεσα στις κολόνες

Η μεγαλύτερη απόσταση στο ευρωπαϊκό γοτθικό. Από εκεί η αίσθηση του δάσους και του αέρα.

Οι ουλές του 1936

Καιγόταν έντεκα μέρες. Οι σκούροι λεκέδες στους θόλους έμειναν σκόπιμα ακαθάριστοι.

Η ανάβαση στις ταράτσες

Ξενάγηση επί πληρωμή, με κράτηση: περπατάς πάνω στους θόλους με το Μπορν και τη θάλασσα μπροστά σου.

Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη

Βρίσκεται στην καρδιά του Μπορν. Ακριβώς δίπλα έχεις το Φουσάρ δε λες Μουρέρες, ένα λεπτό μακριά το Πασέιγ δελ Μπορν, τρία το Ελ Μπορν, Κέντρο Πολιτισμού και Μνήμης και πέντε το Μουσείο Πικάσο από την οδό Μουντκάδα.

Η πρόσβαση στον ναό είναι ελεύθερη τις ώρες λειτουργίας. Υπάρχει επίσης μια ξενάγηση με ανάβαση στις ταράτσες της στέγης, που πληρώνεται και θέλει κράτηση: από ψηλά βλέπεις ολόκληρο το Μπορν και τη θάλασσα, και περπατάς κυριολεκτικά πάνω στους θόλους. Είναι από τις καλύτερες εμπειρίες της πόλης και παραμένει λίγο γνωστή.

Και μια σοβαρή σύσταση: μπες αργά το απόγευμα, όταν ο χαμηλός ήλιος περνά μέσα από τον ρόδακα. Το φως πέφτει πάνω στις κολόνες και η αίσθηση του δάσους γίνεται φανερή. Το μεσημέρι, με το φως από ψηλά, η εκκλησία μοιάζει άλλη.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος σχεδίασε τη βασιλική;

Ο άνθρωπος που τα φαντάστηκε όλα ήταν ο πρωτομάστορας Μπερενγκέ δε Μουνταγκούτ, με βοηθό τον Ραμόν Ντεσπούτζ. Δεν ήταν ευγενείς ούτε επίσκοποι, αλλά τεχνίτες, αρχιλιθοξόοι, κι όμως υπέγραψαν ένα από τα κορυφαία έργα του ευρωπαϊκού γοτθικού. Το ότι τα ονόματά τους έφτασαν ως εμάς έξι αιώνες αργότερα λέει ήδη πολλά για το ίχνος που άφησαν στην πέτρα.

Θυμάται τους ανθρώπους που την έχτισαν;

Ναι, και με έναν τρόπο που μπορείς να δεις τώρα αμέσως: πρόσεξε τις μπρούντζινες πόρτες και την πέτρα της πύλης, όπου εμφανίζονται σκαλισμένοι εκείνοι οι άντρες σκυμμένοι κάτω από το βάρος ενός λαξευτού όγκου. Η πόλη θέλησε να τους αφήσει χαραγμένους για πάντα στην πρόσοψη αυτού που βοήθησαν να υψωθεί. Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο ένας γοτθικός ναός να τιμά τους εργάτες του, και αυτός το κάνει πάνω στην ίδια την πόρτα.

Γιατί τη λένε καθεδρικό αφού δεν είναι;

Έχεις καλό μάτι, γιατί τεχνικά δεν είναι. Ο καθεδρικός της Βαρκελώνης είναι η Λα Σέου, εκεί πάνω στη Γοτθική Συνοικία· αυτό εδώ είναι βασιλική. Το «ο καθεδρικός της θάλασσας» είναι παρατσούκλι, και έγινε διασημότατο με το μυθιστόρημα του Ιλδεφόνσο Φαλκόνες που εκδόθηκε το 2006, ένα μπεστ σέλερ που έβαλε τη μισή Ευρώπη να κάνει ουρά σε αυτή την πόρτα. Ο τίτλος της ταιριάζει τόσο που πια σχεδόν κανείς δεν τη λέει αλλιώς.

Ανακάλυψε την πόλη Barcelona και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Γύρισέ την με ντόπιους ξεναγούς, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.

Εφαρμογή Viavoy

Άλλα μέρη στην πόλη Barcelona

Πύργος του Ρολογιού

Βασιλική της Σαγράδα Φαμίλια

Οδός Μοντκάδα

Κάσα Βισένς, το πρώτο σπίτι του Γκαουντί

Ελ Μπορν, Κέντρο Πολιτισμού και Μνήμης

Φοσσάρ ντε λες Μορέρες