Σίδερο και γυαλί στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν η Βαρκελώνη γέμισε σκεπαστές αγορές για να σταματήσει να πουλιέται το φαγητό στον δρόμο. Το Μερκάτ δε λα Μπαρσελονέτα είναι η αγορά της γειτονιάς των ψαράδων, οπότε εδώ το ψάρι ήταν πάντα ο βασιλιάς, και μετά την ανακαίνιση του 2007 συνέβη κάτι αρκετά ιδιαίτερο: στο ίδιο κτίριο όπου μια γειτόνισσα αγοράζει σαρδέλες για τηγάνισμα υπάρχει ένα εστιατόριο με αστέρι Michelin. Αυτό, χωρίς καμία αμηχανία, είναι η Μπαρσελονέτα.
Ο αρχιτέκτονας που έχασε το Eixample
Το σχεδίασε ο Αντόνι Ροβίρα ι Τρίας, και πίσω από αυτό το όνομα κρύβεται μία από τις πιο πικρές ιστορίες της ισπανικής πολεοδομίας. Το 1859 το Δημαρχείο της Βαρκελώνης προκήρυξε διαγωνισμό για τον σχεδιασμό της επέκτασης της πόλης, και ο Ροβίρα ι Τρίας τον κέρδισε με ομόφωνη απόφαση της επιτροπής.
Η κυβέρνηση της Μαδρίτης παρέκαμψε την απόφαση και επέβαλε το σχέδιο του Ιλδεφόνς Σερδά, τον κάνναβο που έχει σήμερα η πόλη. Ο Ροβίρα δεν το χώνεψε ποτέ, και στο μνημείο του στη γειτονιά της Γκράσια υπάρχει μια πλάκα με το απορριφθέν σχέδιό του και μια φράση που συνοψίζει την ιστορία: «εδώ είναι το σχέδιό μου· άλλο ήταν αυτό που διαλέχτηκε».
Οι σιδερένιες σκεπαστές αγορές ήταν μια επανάσταση υγειονομική εκτός από αρχιτεκτονική. Συγκέντρωναν το εμπόριο κάτω από στέγη, επέτρεπαν καθαρισμό, αερισμό και έλεγχο, και έβαλαν τέλος στους υπαίθριους πάγκους σε δρόμους χωρίς αποχέτευση. Η Βαρκελώνη έχτισε ένα ολόκληρο δίκτυο από αυτές, και λειτουργεί ακόμη: η πόλη διατηρεί σχεδόν σαράντα δημοτικές αγορές σε λειτουργία.
Μια αγορά της γειτονιάς με αστέρι
Η ανακαίνιση του 2007 κράτησε τον σιδερένιο σκελετό του 19ου αιώνα και του πρόσθεσε μια καινούργια στέγη και έναν υπόγειο χώρο στάθμευσης. Το σημαντικό είναι ότι δεν τη μετέτρεψε σε αξιοθέατο: οι περισσότεροι πάγκοι εξακολουθούν να πουλάνε στους κατοίκους, και στο μέσο του πρωινού η αγορά είναι γεμάτη καροτσάκια για ψώνια.
Μέσα συνυπάρχουν τα ψαράδικα που υπήρχαν πάντα —με εμπόρευμα από την ιχθυαγορά και τις τιμές της μέρας γραμμένες με το χέρι— με ένα εστιατόριο υψηλής γαστρονομίας και αρκετούς πάγκους με μπαρ όπου τρως όρθιος. Αυτό το μείγμα, που σε άλλες πόλεις παρουσιάζεται ως ιδέα, εδώ απλώς συνέβη, γιατί έτσι είναι η γειτονιά.
Αν πας να φας, δύο σημειώσεις: η τοπική σπεσιαλιτέ που πρέπει να δοκιμάσεις είναι η μπόμπα, μια μπάλα πατάτας γεμιστή με κρέας, με σάλτσα μπράβα και αλιόλι, που επινοήθηκε στη Μπαρσελονέτα· και το τηγανητό ψάρι και οι κονσέρβες στους πάγκους της αγοράς είναι καλύτερα και φθηνότερα από σχεδόν ό,τι σερβίρεται στην παραλιακή λεωφόρο.
Μη χάσεις
Το σχέδιο που απέρριψε η Μαδρίτη
Ο Ροβίρα ι Τρίας κέρδισε τον διαγωνισμό για το Eixample και του επέβαλαν το σχέδιο του Σερδά. Η πλάκα του στη Γκράσια το θυμίζει.
Η μπόμπα της Μπαρσελονέτα
Πατάτα γεμιστή με κρέας, μπράβα και αλιόλι. Επινοήθηκε σε αυτή τη γειτονιά και εδώ την τρως όπως πρέπει.
Μια αγορά που παραμένει αγορά
Καροτσάκια για ψώνια στο μέσο του πρωινού. Δεν είναι γαστρονομικό σκηνικό.
Αστέρι Michelin στην ίδια αίθουσα
Υψηλή γαστρονομία δέκα μέτρα από τον πάγκο όπου μια γειτόνισσα αγοράζει σαρδέλες. Κανείς δεν βλέπει κάτι παράξενο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη
Βρίσκεται δύο λεπτά από την Πλάσα δε λα Μπαρσελονέτα και πέντε από την παραλία, στο κέντρο του καννάβου της γειτονιάς. Είναι η υποχρεωτική στάση αν θέλεις να φας καλά χωρίς να βγεις από τη διαδρομή.
Ωράρια: ανοίγει το πρωί από Δευτέρα ως Σάββατο, με τα απογεύματα κάποιων ημερών κλειστά και την Κυριακή κλειστή όλη μέρα, όπως σχεδόν όλες οι δημοτικές αγορές. Αν σκοπεύεις να φας εδώ, κάν' το καθημερινή και το μεσημέρι.
Σύγκρινέ το με τη Μπουκερία αν έχεις την ευκαιρία: η Μπουκερία είναι πιο θεαματική και έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό τουριστικό αξιοθέατο, με πάγκους στραμμένους στον επισκέπτη· αυτή είναι μια αγορά που εξυπηρετεί τη γειτονιά της. Αξίζουν και οι δύο, αλλά για διαφορετικούς λόγους.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος έχτισε αυτή την αγορά;
Ένας αρχιτέκτονας με μια πικρή ιστορία πίσω του: ο Ροβίρα ι Τρίας. Χρόνια νωρίτερα είχε κερδίσει τον επίσημο διαγωνισμό για τον σχεδιασμό της επέκτασης της Βαρκελώνης, αλλά η Μαδρίτη προσπέρασε την επιτροπή και επέβαλε το σχέδιο ενός άλλου, του Σερδά, αυτό που έχει η πόλη σήμερα. Στον Ροβίρα έμεινε η παρηγοριά έργων όπως αυτή η σιδερένια αγορά, του χίλια οκτακόσια ογδόντα τέσσερα. Αν κάποια μέρα περάσεις από τη Γκράσια, ψάξε το άγαλμά του: στα πόδια του είναι χαραγμένο σε μπρούντζο το σχέδιο της Βαρκελώνης που δεν χτίστηκε ποτέ.
