XIX. yüzyılın ortasından demir ve cam; Barselona'nın, yiyecekler sokakta satılmasın diye kapalı pazarlarla dolduğu dönem. Mercat de la Barceloneta balıkçı mahallesinin pazarıdır, bu yüzden burada balık her zaman kral olmuştur ve 2007'deki yenilemeden sonra epey özel bir şey oldu: bir mahalle sakininin kızartmak için sardalye aldığı aynı binada Michelin yıldızlı bir restoran var. Bu, hiçbir rahatsızlık duymadan, Barceloneta'nın ta kendisidir.
Eixample'i kaybeden mimar
Onu Antoni Rovira i Trias tasarladı ve bu adın ardında İspanyol şehirciliğinin en acı hikâyelerinden biri yatar. 1859'da Barselona Belediyesi şehrin genişleme alanını tasarlamak için bir yarışma açtı ve Rovira i Trias jürinin oybirliğiyle kazandı.
Madrid hükümeti kararı çiğnedi ve Ildefons Cerdà'nın planını, şehrin bugün sahip olduğu ızgarayı dayattı. Rovira bunu hiç hazmedemedi ve Gràcia mahallesindeki anıtında reddedilen planını ve hikâyeyi özetleyen bir cümleyi taşıyan bir levha vardır: “işte benim projem; seçilen başkasıydı”.
Demirden kapalı pazarlar mimari olduğu kadar sağlık açısından da bir devrimdi. Satışı bir çatı altında toplar, temizlemeyi, havalandırmayı ve denetlemeyi mümkün kılar ve kanalizasyonsuz sokaklardaki açık hava tezgâhlarına son verirlerdi. Barselona bunlardan koca bir ağ kurdu ve bu ağ hâlâ işliyor: şehirde faal durumda neredeyse kırk belediye pazarı var.
Yıldızlı bir mahalle pazarı
2007 yenilemesi XIX. yüzyıldan kalma demir iskeleti korudu ve ona yeni bir çatı ve bir yeraltı otoparkı ekledi. Önemli olan, onu bir turistik cazibeye dönüştürmemesidir: tezgâhların çoğu hâlâ mahalle sakinlerine satış yapar ve sabahın ortasında pazar alışveriş arabalarıyla doludur.
İçeride, balık halinden gelen mallarıyla ve günün fiyatları elle yazılmış hâlde eskiden beri süren balıkçılar, bir üst düzey mutfak restoranı ve ayakta yemek yenen birkaç tezgâh bar yan yana yaşar. Başka şehirlerde bir konsept olarak kurgulanan bu karışım, burada kendiliğinden oldu, çünkü mahalle böyledir.
Yemek yiyeceksen iki not: denenmesi gereken yerel spesiyalite, Barceloneta'da icat edilmiş, acı brava sosu ve alioli ile servis edilen, içi etli bir patates topu olan bomba'dır; pazarın tezgâh barlarındaki kızarmış balık ve konserveler de sahil yolunda sunulan neredeyse her şeyden daha iyi ve daha ucuzdur.
Kaçırılmayacaklar
Madrid'in reddettiği plan
Rovira i Trias Eixample yarışmasını kazandı ve ona Cerdà'nınki dayatıldı. Gràcia'daki levhası bunu hatırlatır.
Barceloneta'nın bomba'sı
İçi etli patates, brava ve alioli. Bu mahallede icat edildi ve burada olması gerektiği gibi yenir.
Hâlâ pazar olan bir pazar
Sabahın ortasında alışveriş arabaları. Gastronomik bir dekor değil.
Aynı holde Michelin yıldızı
Bir mahalle sakininin sardalye aldığı tezgâhtan on metre ötede üst düzey mutfak. Kimse bunda tuhaf bir şey görmüyor.
Barselona gezine nasıl uyar
Plaça de la Barceloneta'ya iki, plaja beş dakika uzaklıkta, mahallenin ızgara planının ortasındadır. Rotadan çıkmadan iyi yemek istiyorsan uğranması gereken duraktır.
Saatler: neredeyse bütün belediye pazarları gibi pazartesiden cumartesiye sabahları açıktır; bazı günlerin öğleden sonraları ve pazar günü tamamen kapalıdır. Planın burada yemekse, hafta içi ve öğle saatinde yap.
Fırsatın olursa onu Boquería ile karşılaştır: Boquería daha gösterişlidir ve ziyaretçiye yönelik tezgâhlarıyla büyük ölçüde bir turistik cazibeye dönüşmüştür; bu ise mahallesine hizmet eden bir pazardır. İkisi de ziyareti hak eder, ama farklı nedenlerle.
Sık sorulan sorular
Bu pazarı kim inşa etti?
Ardında acı bir hikâye olan bir mimar: Rovira i Trias. Yıllar önce Barselona'nın Ensanche'sini, yani genişleme alanını tasarlamak için açılan resmî yarışmayı kazanmıştı, ama Madrid jürinin üzerinden atladı ve başka birinin, Cerdà'nın, şehrin bugün sahip olduğu planı dayattı. Rovira'ya bin sekiz yüz seksen dörtten kalma bu demir pazar gibi eserlerin tesellisi kaldı. Bir gün Gràcia'dan geçersen heykelini ara: ayaklarının dibinde, hiçbir zaman inşa edilmemiş Barselona planı bronza kazınmıştır.
