Niewielki plac z kościołem ze złocistego kamienia, balkony z rozwieszonym praniem i sąsiedzi rozmawiający z jednego chodnika na drugi. To serce dzielnicy La Barceloneta od dnia jej założenia, a to założenie ma niezbyt przyjemną historię: La Barceloneta powstała w 1753 roku, by dać dach nad głową rodzinom, które Filip V wypędził z Born, gdy zrównał ich dzielnicę z ziemią, żeby zbudować wojskową cytadelę Ciutadella. Dzielnica za karę, która z czasem stała się najbardziej marynarską w Barcelonie.
Dzielnica wykreślona z linijką i ekierką
Zaprojektował ją inżynier wojskowy Juan Martín Cermeño i jest to w istocie pierwszy przykład planowej urbanistyki w Barcelonie, sto lat przed tym, jak Cerdà zaprojektował Eixample, dzielnicę o szachownicowym układzie ulic. Siatka jest ścisła: proste, wąskie ulice, wszystkie zorientowane tak samo, i wydłużone kwartały identycznych niskich domów.
Pierwotne domy miały tylko jedną kondygnację, z jedną izbą na mieszkanie i dwiema na dom, żeby każde miało przewiew i światło. Nazywano je „cuartos de casa” („ćwierci domu”). Z czasem dobudowywano kolejne piętra i stąd biorą się nierówna wysokość zabudowy i wrażenie ściśniętej dzielnicy, jakie ma dziś.
Sant Miquel del Port to kościół dzielnicy i powstał razem z nią, w ramach tego samego wojskowego projektu. Dlatego jego fasada jest surowa, niemal koszarowa: żadnego wybujałego baroku, tylko złocisty kamień i proporcja. Nad drzwiami stoją figury świętych patronów żeglarzy, czyli dokładnie tego, czego tu było trzeba.
Kościół tych, którzy wypływali na połów
Przez dwa stulecia był to kościół, do którego kobiety z dzielnicy przychodziły się modlić, gdy szalał sztorm, a ich mężowie byli na morzu. To nie literacki obraz: tak radziła sobie z niepewnością społeczność żyjąca z zajęcia, które regularnie zabijało ludzi.
Głównym kultem był i nadal jest kult Virgen del Carmen, Matki Bożej z Góry Karmel, patronki ludzi morza w całej Hiszpanii. Jej święto obchodzi się 16 lipca i tutaj, jak w każdej rybackiej miejscowości, figurę niesie się w procesji aż do wody, by pobłogosławić morze i łodzie.
Drugim opiekunem był św. Elm, a jego imię przylgnęło do prawdziwego zjawiska elektrycznego: ognie świętego Elma to niebieskawy płomień, który czasem pojawia się na szczytach masztów podczas burzy. Marynarze widzieli w nim znak opieki; dziś wiemy, że to wyładowanie koronowe, i wciąż robi tak samo duże wrażenie.
Nie do przegapienia
Dzielnica przesiedleńców z 1753 roku
Powstała dla rodzin wypędzonych z Born, gdy zrównano Born z ziemią, by zbudować cytadelę Ciutadella.
„Cuartos de casa”
Jedna izba na mieszkanie, dwie na dom, wszystkie z przewiewem. Piętra dobudowano później.
Virgen del Carmen
Co roku 16 lipca jej figura wyrusza w procesji aż do wody, by pobłogosławić morze. Ten zwyczaj wciąż trwa.
Ognie świętego Elma
Niebieski płomień na szczytach masztów. Marynarze widzieli w nim opiekę; to wyładowanie koronowe.
Jak wpleść go w zwiedzanie Barcelony
Plac jest geometrycznym środkiem dzielnicy. Dwie minuty stąd jest Mercat de la Barceloneta, pięć – Palau de Mar i port, a kolejne pięć – plaża, jeśli przetniesz siatkę ulic w linii prostej.
To okolica, w której dobrze zjesz w dzielnicy La Barceloneta. Ogródki na promenadzie nadmorskiej każą sobie płacić za widok; winiarnie i bary w wewnętrznych uliczkach – tych, które odchodzą od tego placu – wciąż są dzielnicowe, serwują wermut, bomby (ziemniaczane kule nadziewane mięsem) i smażone ryby, a kosztują o połowę mniej.
Pamiętaj o konflikcie, który przecina dzielnicę: presja najmu turystycznego i plażowej turystyki wypchnęła stąd wielu mieszkańców, a na balkonach zobaczysz tablice i transparenty. To nie protestacyjny folklor, tylko poważny i bardzo realny problem. Zachowuj się jak w zamieszkanej dzielnicy, a nie jak w parku rozrywki – mieszkańcy to docenią.
Najczęstsze pytania
Do kogo modlili się tutejsi rybacy?
Przede wszystkim do Virgen del Carmen, Matki Bożej z Góry Karmel, patronki ludzi morza w całej Hiszpanii. Co roku szesnastego lipca przypada jej wielki dzień i tutaj, jak w każdej rybackiej miejscowości na wybrzeżu, wciąż wynosi się jej figurę w procesji i niesie aż do wody, czasem na łodzi, żeby pobłogosławiła morze i tych, którzy ryzykują na nim życie. To najgoręcej przeżywane święto dzielnicy: na jeden dzień sieci i łodzie odpoczywają, a cała La Barceloneta schodzi do portu.
A czym jest ogień świętego Elma?
Święty Elm był kolejnym opiekunem marynarzy i to jemu się polecali, gdy rozszalała się burza. Jego imię przylgnęło do bardzo rzadkiego zjawiska: w noce z burzą elektryczną czasem pojawiał się niebieskawy płomyk tańczący na szczytach masztów. Marynarze nazywali go ogniem świętego Elma i brali za znak, że święty nad nimi czuwa, a sztorm zaraz ucichnie. Dziś wiemy, że to czysta elektryczność, ale wyobraź sobie, jaką pociechę dawał wtedy.
