Een plein met tuinen in de Ensanche, de planmatige stadsuitbreiding, omringd door gebouwen in regionalistische stijl, met in het midden een monument dat de twee belegeringen herdenkt die Zaragoza in 1808 en 1809 doorstond. Het werd opgericht voor het eeuwfeest, in 1908, en het hele plein werd toen aangelegd ter gelegenheid van een internationale tentoonstelling die dit deel van de stad veranderde.
Een plein dat uit een tentoonstelling voortkwam
In 1908 organiseerde Zaragoza de Spaans-Franse Tentoonstelling om het eeuwfeest van de belegeringen te herdenken, en die gebeurtenis leverde een compleet stedelijk geheel op: dit deel van de Ensanche werd aangelegd, er verrezen paviljoens en het plein werd met zijn tuinen uitgezet.
Verschillende van die gebouwen staan nog overeind en huisvesten nu instellingen: het Museum van Zaragoza, met zijn archeologische collectie en een zaal gewijd aan Goya, en de kunstschool, beide in historiserende stijl met knipogen naar de Aragonese renaissance.
Dat de herdenking van een militaire nederlaag een internationale tentoonstelling en een nieuwe wijk opleverde, zegt iets over hoe identiteiten worden gebouwd: de belegeringen werden de stichtende episode van de lokale trots, en van daaruit een stedenbouwkundig argument.
Agustina, en wat er achter de mythe zit
Het centrale monument, van Agustín Querol, verbeeldt het verzet allegorisch met figuren in brons en marmer, en het onvermijdelijke referentiepunt is Agustina de Aragón, de meest herinnerde figuur van de belegeringen.
Agustina Zaragoza Domenech heeft bestaan en haar episode is gedocumenteerd: tijdens de eerste belegering, bij de batterij van El Portillo, toen de artilleristen dood of teruggetrokken waren, pakte ze de lont en vuurde een kanon af op de Franse troepen. Dat gebaar hield de bestorming even tegen en werd een symbool.
Wat daarna kwam, is een latere constructie. De oorlogspropaganda, de romantische literatuur, de gravures en later de film maakten van een echte vrouw een nationaal icoon dat vrij ver van haar levensloop af stond; ze bleef de rest van de oorlog militair en stierf vele jaren later in Ceuta.
Goya, die Aragonees was, kwam tijdens de belegeringen naar Zaragoza om in opdracht van generaal Palafox de ruïnes te zien, en de prentenreeks “De verschrikkingen van de oorlog” is rechtstreeks verbonden met wat hij hier en op andere plekken van die oorlog zag.
Niet te missen
Het plein ontstond in 1908
Aangelegd voor de Spaans-Franse Tentoonstelling van het eeuwfeest van de belegeringen, en verschillende paviljoens staan nog overeind.
Agustina heeft bestaan
Ze vuurde een kanon af bij de batterij van El Portillo, toen de artilleristen gevallen waren. Het latere icoon staat vrij ver van haar levensloop af.
Het Museum van Zaragoza is gratis
Aan het plein zelf, met een Romeinse archeologische collectie en een zaal van Goya met origineel werk.
Goya kwam de ruïnes zien
In opdracht van generaal Palafox. “De verschrikkingen van de oorlog” is rechtstreeks verbonden met wat hij zag.
Hoe het in je bezoek aan Zaragoza past
Het ligt in de Ensanche, op tien minuten lopen van de oude binnenstad en op vijf van de basiliek van Santa Engracia. Het is het meest geordende en bomenrijke deel van de stad, met heel weinig toeristen.
Het Museum van Zaragoza, aan het plein zelf, is gratis en om twee redenen een bezoek waard: de Romeinse archeologische collectie, die de vier musea van Caesaraugusta aanvult, en de zaal van Goya met origineel werk.
Samen met de Puerta del Carmen, aan het andere uiteinde, vormt het het paar plekken dat de belegeringen vertelt: daar het fysieke litteken, hier de herdenking. Ze allebei op dezelfde dag zien is zinvol.
Veelgestelde vragen
Wie was Agustina de Aragón echt?
Nou, kijk, ze heette niet zo en ze kwam niet van hier: ze was geboren in Catalonië, en dat “de Aragón” gaf de legende haar. Die poort waar ze beroemd werd, was trouwens die van El Portillo. En wat bijna niemand vertelt is wat daarna kwam: ze overleefde alles, werd gevangengenomen, wist te ontsnappen... en stierf op latere leeftijd, in 1857. Ze werd hier begraven, in Zaragoza, de stad die haar tot mythe had gemaakt.
En maakte Goya de Belegeringen mee?
Hij heeft ze niet van binnenuit meegemaakt, maar ze raakten hem van heel dichtbij. In de herfst van 1808 riep generaal Palafox, die de stad verdedigde, Goya naar Zaragoza om met eigen ogen te zien wat er was overgebleven. Die reis, zeggen de kenners, nestelde zich in hem en kwam jaren later naar buiten in de Rampen van de oorlog, die verschrikkelijke prenten. De draad van Goya en die van de Belegeringen kruisen elkaar hier dus echt.
