Όλη αυτή η αρμονία από κόκκινες προσόψεις και ατελείωτες στοές γεννήθηκε από μια τραγωδία. Τη νύχτα της 21ης Σεπτεμβρίου του 1561 μια πυρκαγιά κατάπιε το κέντρο του Βαγιαδολίδ: κάηκαν πάνω από τετρακόσια σαράντα σπίτια και, για τρεις μέρες, η πόλη ήταν μια ενιαία φωτιά.
Μια πόλη από ξύλο
Το Βαγιαδολίδ της εποχής ήταν σε μεγάλο μέρος του από ξύλο και ξυλόπηκτο: σπίτια στριμωγμένα, δοκάρια, προεξοχές που σχεδόν άγγιζαν η μία την άλλη από τη μία πλευρά στην άλλη πολύ στενών δρόμων. Όλο αυτό άρπαξε σαν δαδί και η φωτιά πηδούσε από στέγη σε στέγη χωρίς να μπορεί κανείς να τη σταματήσει.
Γι' αυτό, στην ανοικοδόμηση, επιβλήθηκαν νέα κριτήρια: φαρδύτεροι δρόμοι, ρυθμισμένα ύψη και λιγότερο εύφλεκτα υλικά. Η πυρκαγιά ήταν καταστροφή αλλά και η αφορμή για την πρώτη μεγάλη επιχείρηση σύγχρονης πολεοδομίας στην Ισπανία.
Η Αυλή είχε εγκατασταθεί στη Μαδρίτη λίγους μήνες νωρίτερα, όμως ο Φίλιππος Β΄ —που είχε γεννηθεί σε αυτή την πόλη, στο Παλάθιο δε Πιμεντέλ— δεν αρκέστηκε σε μια πρόχειρη ανοικοδόμηση.
Έδωσε το σχέδιο στα χέρια του Φρανθίσκο δε Σαλαμάνκα και, από το 1562, ύψωσε κάτι που δεν υπήρχε στην Ευρώπη: μια πλατεία κλειστή, κανονική, ολόκληρη με στοές, σχεδιασμένη ως ένα ενιαίο πολεοδομικό κομμάτι.
Και δύο χρόνια νωρίτερα, κάτι χειρότερο
Κάτω από την τόσο τακτοποιημένη ηρεμία της Πλάθα Μαγιόρ πάλλεται μια μνήμη πολύ πιο σκληρή. Δύο χρόνια πριν από τη φωτιά, το 1559, αυτή η πλατεία έζησε τις πιο πολυσυζητημένες τελετές αυτοδαφέ της ισπανικής Ιεράς Εξέτασης.
Στράφηκαν εναντίον μιας ομάδας προτεσταντών του Βαγιαδολίδ με επικεφαλής τον δόκτορα Καθάγια, που είχε υπάρξει ιεροκήρυκας της αυλής. Τους καταδίκασαν και τους εκτέλεσαν μπροστά σε πλήθος κόσμου, με τη βασιλική οικογένεια παρούσα στα μπαλκόνια.
Εκείνες οι τελετές αυτοδαφέ του Βαγιαδολίδ και της Σεβίλλης σημάδεψαν τη στιγμή που η μοναρχία αποφάσισε να ξεριζώσει κάθε προτεσταντικό βλαστάρι στην Ισπανία. Ήταν πολιτικό μήνυμα όσο και θρησκευτικό.
Σε αυτό το ίδιο έδαφος έγιναν αγορές και γιορτές, ναι, αλλά και ταυρομαχίες, ανακηρύξεις βασιλιάδων και δημόσιες εκτελέσεις, με τον κόσμο στριμωγμένο στα μπαλκόνια σαν να παρακολουθούσε θέαμα. Αυτό το λιθόστρωτο τα έχει δει σχεδόν όλα.
Μη χάσεις
Η νύχτα της 21ης Σεπτεμβρίου του 1561
Κάηκαν πάνω από 440 σπίτια και η πόλη ήταν μια φωτιά για τρεις μέρες.
Κάηκε τόσο γρήγορα λόγω του ξύλου
Σπίτια στριμωγμένα, δοκάρια και προεξοχές που σχεδόν άγγιζαν η μία την άλλη από τη μία πλευρά του δρόμου στην άλλη.
Ο Φίλιππος Β΄ έκανε κάτι καινούργιο
Ανέθεσε στον Φρανθίσκο δε Σαλαμάνκα μια πλατεία κλειστή και κανονική, ανύπαρκτη ως τότε στην Ευρώπη.
Και δύο χρόνια νωρίτερα, οι τελετές αυτοδαφέ
Το 1559, εναντίον των προτεσταντών του δόκτορα Καθάγια, με τη βασιλική οικογένεια στα μπαλκόνια.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Βαγιαδολίδ
Το σκηνικό είναι η Πλάθα Μαγιόρ, στο ακριβές κέντρο της πόλης. Φαίνεται από την ίδια τη στάση, και αξίζει να την περπατήσεις ολόγυρα για να εκτιμήσεις την κανονικότητα του συνόλου.
Η στάση είναι δεκαπέντε ή είκοσι λεπτά διαβάζοντας την πλατεία με αυτό το κλειδί. Η πρόσβαση είναι ελεύθερη και οποιαδήποτε ώρα.
Από εδώ ξεκινούν όλα: ο καθεδρικός, η Αγορά του Βαλ και η περιοχή με τα τάπας, και προς την άλλη κατεύθυνση το Σαν Πάμπλο και η συνοικία των παλατιών.
Συχνές ερωτήσεις
Έγινε εδώ κάτι ακόμη χειρότερο από την πυρκαγιά;
Ουφ, ναι, και σου σηκώνει την τρίχα. Δύο χρόνια πριν από τη φωτιά, το 1559, αυτή η πλατεία έζησε τα πιο πολυσυζητημένα αουτοδαφέ της ισπανικής Ιεράς Εξέτασης, εναντίον μιας ομάδας προτεσταντών του Βαγιαδολίδ με επικεφαλής τον δόκτορα Καθάγια, που είχε υπάρξει ιεροκήρυκας της αυλής. Τους καταδίκασαν και τους εκτέλεσαν μπροστά σε ένα πλήθος. Και στο δεύτερο, εκείνο του Οκτωβρίου, παρευρέθηκε αυτοπροσώπως ο ίδιος ο Φίλιππος Β΄, μόλις είχε γυρίσει από τη Φλάνδρα. Δύσκολο να τον φανταστείς να πατά αυτές τις ίδιες πλάκες, έτσι δεν είναι;
Γιατί κάηκε τόσο γρήγορα;
Επειδή το Βαγιαδολίδ της εποχής ήταν σε μεγάλο βαθμό από ξύλο και ξυλόπηκτους τοίχους: σπίτια στριμωγμένα, δοκάρια, προεξοχές που σχεδόν άγγιζαν η μία την άλλη από τη μία πλευρά στην άλλη σε στενότατους δρόμους. Εκείνο άρπαξε σαν δαδί και η φωτιά πηδούσε από στέγη σε στέγη χωρίς να μπορεί κανείς να τη σταματήσει. Γι' αυτό, στην ανοικοδόμηση, επιβλήθηκε ένας άλλος τρόπος να γίνονται τα πράγματα, με περισσότερη πέτρα και τούβλο. Η πόλη έμαθε το μάθημα χάνοντας σχεδόν τα πάντα.
