Al deze harmonie van rode gevels en eindeloze arcaden is uit een tragedie geboren. In de nacht van 21 september 1561 verslond een brand het centrum van Valladolid: meer dan vierhonderdveertig huizen brandden af en drie dagen lang was de stad één groot vuur.
Een stad van hout
Het Valladolid van toen was grotendeels van hout en vakwerk: dicht opeengepakte huizen, balken, overstekken die elkaar van de ene kant van de piepsmalle straten tot de andere bijna raakten. Het vatte vlam als een fakkel en het vuur sprong van dak naar dak zonder dat iemand het kon tegenhouden.
Daarom werden bij de wederopbouw nieuwe regels opgelegd: bredere straten, voorgeschreven hoogtes en minder brandbare materialen. De brand was een ramp en tegelijk de aanzet tot de eerste grote operatie van moderne stedenbouw in Spanje.
Het hof had zich enkele maanden eerder in Madrid gevestigd, maar Filips II – die in deze stad was geboren, in het Palacio de Pimentel – nam geen genoegen met een herbouw op goed geluk.
Hij legde het project in handen van Francisco de Salamanca en liet vanaf 1562 iets verrijzen wat in Europa nog niet bestond: een gesloten, regelmatig plein, helemaal met arcaden, bedacht als één enkel stuk stedenbouw.
En twee jaar eerder, iets ergers
Onder de zo ordelijke rust van de Plaza Mayor klopt een veel hardere herinnering. Twee jaar voor de brand, in 1559, beleefde dit plein de geruchtmakendste autodafés van de Spaanse Inquisitie.
Ze waren gericht tegen een groep protestanten uit Valladolid, geleid door doctor Cazalla, die hofprediker was geweest. Ze werden veroordeeld en terechtgesteld voor een menigte, met de koninklijke familie op de balkons.
Die autodafés van Valladolid en Sevilla markeerden het moment waarop de monarchie besloot elke protestantse kiem in Spanje met wortel en tak uit te roeien. Ze waren evenzeer een politieke als een religieuze boodschap.
Op ditzelfde plein waren er markten en feesten, zeker, maar ook stierengevechten, uitroepingen van koningen en openbare terechtstellingen, met mensen dicht opeen op de balkons alsof ze naar een voorstelling keken. Deze bestrating heeft bijna alles gezien.
Niet te missen
De nacht van 21 september 1561
Meer dan 440 huizen brandden af en de stad was drie dagen lang één groot vuur.
Het brandde zo snel door het hout
Dicht opeengepakte huizen, balken en overstekken die elkaar over de straat heen bijna raakten.
Filips II deed iets nieuws
Hij gaf Francisco de Salamanca opdracht voor een gesloten, regelmatig plein, tot dan toe onbekend in Europa.
En twee jaar eerder de autodafés
In 1559, tegen de protestanten van doctor Cazalla, met de koninklijke familie op de balkons.
Hoe het in je bezoek aan Valladolid past
Het decor is de Plaza Mayor, in het exacte centrum van de stad. Je ziet het vanaf de stop zelf, en het loont om er helemaal omheen te lopen om de regelmaat van het geheel te waarderen.
De stop duurt vijftien of twintig minuten, terwijl je het plein met deze sleutel leest. De toegang is vrij, op elk uur.
Van hieruit vertrekt alles: de kathedraal, de Mercado del Val en de tapasbuurt, en in de andere richting San Pablo en de wijk van de paleizen.
Veelgestelde vragen
Gebeurde hier iets nog ergers dan de brand?
Brr, ja, en het zijn kippenvelverhalen. Twee jaar voor het vuur, in 1559, beleefde dit plein de meest opzienbarende autodafés van de Spaanse Inquisitie, tegen een groep protestanten uit Valladolid onder leiding van doctor Cazalla, die hofprediker was geweest. Ze werden veroordeeld en terechtgesteld voor een menigte. En bij de tweede, die van oktober, was Filips II zelf aanwezig, net teruggekeerd uit Vlaanderen. Het is moeilijk voor te stellen dat hij op diezelfde tegels stond, nietwaar?
Waarom brandde het zo snel?
Omdat het Valladolid van toen grotendeels van hout en vakwerk was: dicht op elkaar gebouwde huizen, balken, overstekken die elkaar bijna raakten aan weerszijden van heel smalle straten. Het vatte vlam als een fakkel en het vuur sprong van dak naar dak zonder dat iemand het kon stoppen. Daarom werd bij de wederopbouw een andere manier van bouwen opgelegd, met meer steen en baksteen. De stad leerde de les door bijna alles te verliezen.
