Klasycystyczny łuk o trzech przejściach, stojący samotnie na rondzie, z kamiennymi ciosami podziurawionymi pociskami, których nikt nie chciał naprawić. To ostatnia zachowana brama dawnych murów Saragossy i najbardziej wymowny pomnik oblężeń z 1808 i 1809 roku, kiedy miasto przetrwało dwa oblężenia wojsk napoleońskich i zostało praktycznie zniszczone.
Dwa oblężenia i zrównane z ziemią miasto
Saragossa nie była twierdzą: miała stare mury bez nowoczesnych bastionów i nieliczny garnizon. Kiedy armia francuska przybyła w 1808 roku, liczyła, że zajmie miasto w kilka dni. Opór organizowano w biegu, ludność cywilna walczyła dom po domu, a pierwsze oblężenie zwinięto po dwóch miesiącach.
Drugie, między grudniem 1808 a lutym 1809 roku, było dużo gorsze. Francuzi zmienili taktykę i posuwali się naprzód, wysadzając minami kwartał po kwartale, a w środku szerzyła się epidemia tyfusu. Kiedy miasto skapitulowało, nie żyło już kilkadziesiąt tysięcy ludzi, w większości cywilów, a większość z nich zmarła na choroby.
Ta brama była jednym z miejsc najcięższych walk, a ślady kul i szrapneli widoczne w kamieniu pochodzą z tamtego czasu. Postanowiono zachować je bez restauracji i ta decyzja czyni z pomnika dokument, a nie upamiętnienie.
Klasycystyczny łuk, który stał się blizną
Bramę zbudowano zaledwie kilka dziesięcioleci przed oblężeniami, pod koniec XVIII wieku, w dominującym wówczas klasycyzmie: trzy przejścia z łukami półkolistymi, pilastry, belkowanie i attyka, wszystko z kamienia i z zamierzoną surowością.
Ten uporządkowany, racjonalny język gwałtownie kontrastuje z tym, co spotkało bramę później, i właśnie ten kontrast sprawia, że pomnik działa: oświeceniowy łuk triumfalny zamieniony w tarczę dla pocisków. Podejdź bliżej i przesuń dłonią po ciosach od strony zwróconej ku polom.
Z kilku bram, które miały mury, tylko ta przetrwała wyburzenia z XIX wieku, kiedy mury uznano za przeszkodę w rozwoju miasta. Dziś stoi samotnie na rondzie otoczonym ruchem samochodowym, co sporo odbiera jej wymowie.
Nie do przegapienia
Śladów po pociskach nie naprawiono
Ślady kul i szrapneli z 1809 roku wciąż są na ciosach. Postanowiono zachować je bez restauracji.
Miasto nie było twierdzą
Stare mury bez nowoczesnych bastionów i nieliczny garnizon. Francuzi liczyli, że zajmą je w kilka dni.
Drugie oblężenie było gorsze
Francuzi posuwali się naprzód, wysadzając minami kwartał po kwartale, a w środku szerzył się tyfus.
Ostatnia, która została
Z kilku bram dawnych murów tylko ta przetrwała wyburzenia z XIX wieku.
Jak to wpasować w zwiedzanie Saragossy
Stoi przy paseo María Agustín, piętnaście minut pieszo od centrum, na naturalnej drodze w stronę pałacu Aljafería. Dobrze łączy się z tą wizytą, w drodze tam albo z powrotem.
Na drugim krańcu starego miasta Plaza de los Sitios upamiętnia to samo wydarzenie pomnikiem z początku XX wieku, a bazylika Santa Engracia również została zniszczona w tamtych miesiącach. Te trzy miejsca opowiadają tę samą historię.
To pięciominutowy przystanek, pod gołym niebem i za darmo. Jego wartość nie jest architektoniczna, lecz dokumentalna: to jedyne miejsce w mieście, gdzie możesz dosłownie dotknąć tego, co wydarzyło się w 1809 roku.
Najczęstsze pytania
Kto kierował tym tak zaciekłym oporem?
Duszą obrony był młody generał, José de Palafox, kapitan generalny Aragonii, który raz po raz odmawiał poddania miasta. Podobno, kiedy Francuzi zażądali kapitulacji, odpowiedział dwoma słowami, które przeszły do historii: „wojna na noże”. I to nie był blef: walczono o każdą piędź ziemi, a kobiety i zakonnicy pomagali, jak mogli. To ten brutalny upór uczynił z Saragossy legendę w całej Europie.
A ile to wszystko kosztowało?
Ogromną cenę, z tych, które trudno sobie wyobrazić. Szacuje się, że tylko podczas drugiego oblężenia zginęło w mieście ponad pięćdziesiąt tysięcy ludzi, a większość nie od kul, ale z głodu i od tyfusu, który szerzył się wśród tylu stłoczonych ludzi. Kiedy Francuzi wreszcie weszli, w lutym 1809 roku, zastali miasto w połowie zrujnowane i usiane trupami.
