Oblężenia Saragossy: dwie blokady i miasto zrównane z ziemią
Kultura · Saragossa

Oblężenia Saragossy: dwie blokady i miasto zrównane z ziemią

Twierdza bez bastionów, która przez wiele miesięcy opierała się armii Napoleona, a ludność cywilna walczyła dom po domu. Co stoi do dziś i gdzie możesz dotknąć tego, co się wydarzyło.

Czas czytania: 8 min · Zaktualizowano w 2026
🎧 Na trasie Los Sitios, Goya i Parque Grande

W 1808 roku armia francuska przybyła pod Saragossę w przekonaniu, że zdobędzie ją w kilka dni: miasto miało stare średniowieczne mury, bez nowoczesnych bastionów, i nieliczny garnizon. Francuzi się pomylili. Opór trwał miesiącami, organizowano go w biegu, a ludność cywilna walczyła dom po domu. To wydarzenie do dziś kształtuje tożsamość miasta.

Na Puerta del Carmen, ostatniej zachowanej bramie dawnych murów, ślady kul i odłamków z 1809 roku wciąż tkwią w nienaprawionych kamiennych ciosach. To jedyne miejsce, w którym możesz dosłownie dotknąć tego, co się wydarzyło.

Dwa bardzo różne oblężenia

1808 oraz 1808-1809.

Pierwsze oblężenie zaczęło się w czerwcu 1808 roku. Francuzi spodziewali się twierdzy, która szybko się podda, a trafili na obronę improwizowaną, lecz zaciętą, z walkami na ulicach i w klasztorach zamienionych w punkty oporu. Po dwóch miesiącach i kilku nieudanych próbach szturmu zwinęli oblężenie.

Drugie, między grudniem 1808 a lutym 1809 roku, wyglądało zupełnie inaczej. Francuzi wyciągnęli wnioski: zmienili taktykę i posuwali się kwartał po kwartale, wysadzając budynki minami, zamiast szturmować pozycje. Wojna zamieniła się w systematyczne burzenie.

Tymczasem w mieście szerzyła się epidemia tyfusu, której sprzyjały ścisk, brak żywności i niemożność grzebania zmarłych. Kiedy w lutym 1809 roku twierdza skapitulowała, zginęło już kilkadziesiąt tysięcy ludzi, w większości cywilów, i przeważnie z powodu chorób.

Obroną dowodził generał José de Palafox i to jego postać zrosła się z tym wydarzeniem, choć w rzeczywistości obrona była dziełem znacznie bardziej zbiorowym, niż przekazywała późniejsza propaganda. Miasto zostało praktycznie zniszczone i podnosiło się z ruin przez dziesięciolecia.

1Brama Carmen

Brama Carmen

📍 Paseo María Agustín

Klasycystyczny łuk o trzech przejściach, zbudowany kilka dziesięcioleci przed oblężeniami, dziś stoi samotnie na rondzie. Jego uporządkowany, oświeceniowy język kontrastuje z tym, co spotkało go później, i właśnie ten kontrast sprawia, że pomnik tak działa. Podejdź od strony, która wychodzi na pola.

2Bazylika Santa Engracia

Bazylika Santa Engracia

📍 Plaza de Santa Engracia

Jej klasztor wyleciał w powietrze podczas pierwszego oblężenia i ocalał tylko platereskowy portal z alabastru, który później włączono do obecnej świątyni. W krypcie przechowuje się wczesnochrześcijańskie sarkofagi z IV wieku, które przetrwały wszystko.

🎧 Z Viavoy

Zwiedzaj Zaragoza we własnym tempie

Pobierz aplikację i odkrywaj Zaragoza offline, kiedy chcesz. Przejdź trasę Los Sitios, Goya i Parque Grande z lokalnym przewodnikiem w słuchawkach.

Dowiedz się więcej o Viavoy →

Agustina i to, co kryje się za mitem

Agustina Zaragoza Domenech istniała naprawdę, a jej czyn jest udokumentowany. Podczas pierwszego oblężenia, na baterii przy Portillo, gdy artylerzyści zginęli albo się wycofali, a wojska francuskie nacierały, chwyciła lont i wystrzeliła z działa. Ten gest na chwilę powstrzymał szturm.

Od tego momentu mit powstawał szybko i bardzo skutecznie. Propaganda wojenna, literatura romantyczna, ryciny, a później kino zrobiły z konkretnej kobiety narodową ikonę, dość odległą od jej prawdziwej biografii.

Bo jej biografia toczy się dalej: przez resztę wojny pozostała związana z armią, uzyskała stopień wojskowy, dostała się do niewoli i zdołała uciec, a zmarła wiele lat później w Ceucie. O tym późniejszym życiu, o wiele ciekawszym niż scena z działem, prawie nikt nie opowiada.

Goya, który był Aragończykiem, przyjechał do Saragossy w czasie oblężeń na zlecenie Palafoxa, żeby zobaczyć i udokumentować ruiny. Cykl rycin „Okropności wojny” jest bezpośrednio związany z tym, co zobaczył tutaj i na innych polach tamtej wojny, a jego ton nie ma w sobie nic bohaterskiego: to oskarżenie.

Co zostało do dziś

Fizycznie niewiele, i to skutek oblężenia, które polegało na burzeniu miasta kwartał po kwartale. Najwymowniejsza jest Puerta del Carmen, jedyna brama dawnych murów, która przetrwała późniejsze rozbiórki, ze śladami kul i odłamków zachowanymi bez restauracji.

Na przeciwnym krańcu starego miasta Plaza de los Sitios upamiętnia to wydarzenie pomnikiem z początku XX wieku. Cały plac zagospodarowano w 1908 roku na Wystawę Hiszpańsko-Francuską z okazji stulecia, więc upamiętnienie wojskowej klęski dało w końcu początek nowej dzielnicy.

Przy tym samym placu stoi Museo de Zaragoza, z bezpłatnym wstępem, z salą poświęconą Goi z oryginalnymi dziełami, a do tego z rzymską kolekcją archeologiczną. To chyba najlepszy sposób, żeby zamknąć trasę śladami tego wydarzenia.

Jest też ślad mniej oczywisty: w tamtych miesiącach zniknęła duża część religijnego dziedzictwa miasta. Całe klasztory, kościoły i opactwa wyleciały w powietrze albo przestały się do czegokolwiek nadawać, i dlatego w mieście o takiej historii zostało stosunkowo niewiele budynków sprzed XIX wieku.

3Plaza de los Sitios

Plaza de los Sitios

📍 Ensanche (dzielnica o szachownicowym układzie ulic)

Pomnik, dzieło Agustína Querola, wzniesiono na stulecie w 1908 roku i razem z nim zagospodarowano cały plac na Wystawę Hiszpańsko-Francuską. Kilka ówczesnych pawilonów wciąż stoi i mieści dziś Museo de Zaragoza oraz Szkołę Sztuk.

4Pałac Aljafería

Pałac Aljafería

📍 Zachodnia część miasta

Islamski pałac z XI wieku również ucierpiał podczas oblężeń, kiedy służył jako koszary, a te zniszczenia doszły do tych, które nosił już od czasów, gdy był siedzibą Inkwizycji. Leży po drodze od Puerta del Carmen.

Najczęstsze pytania

Czym były oblężenia Saragossy?

To dwa oblężenia, które miasto przeszło podczas hiszpańskiej wojny o niepodległość. Pierwsze, w 1808 roku, zwinięto po dwóch miesiącach. Drugie, między grudniem 1808 a lutym 1809 roku, zakończyło się kapitulacją i dziesiątkami tysięcy zabitych, w większości cywilów, i przeważnie z powodu epidemii tyfusu, której sprzyjał ścisk.

Dlaczego miasto bez nowoczesnych murów tak długo się broniło?

Właśnie dlatego: skoro nie było skutecznych murów obronnych, obronę zorganizowano w środku, ulica po ulicy i dom po domu, z udziałem ludności cywilnej i z klasztorami zamienionymi w punkty oporu. Taki opór w mieście był bardzo kosztowny dla regularnej armii przyzwyczajonej do szturmowania pozycji.

Kim była Agustina de Aragón?

To Agustina Zaragoza Domenech, której czyn jest udokumentowany: podczas pierwszego oblężenia, na baterii przy Portillo, gdy artylerzyści polegli, chwyciła lont i wystrzeliła z działa, na chwilę powstrzymując szturm. Przez resztę wojny pozostała związana z armią, uzyskała stopień wojskowy i zmarła wiele lat później w Ceucie.

Gdzie dziś widać ślady?

Przede wszystkim na Puerta del Carmen, jedynej bramie dawnych murów, która przetrwała: jej kamienne ciosy zachowują ślady kul i odłamków z 1809 roku, nigdy nierestaurowane. Także w bazylice Santa Engracia, której klasztor wyleciał w powietrze podczas pierwszego oblężenia i został po nim tylko portal, oraz na Plaza de los Sitios, która jest już miejscem pamięci.

Co łączy Goyę z oblężeniami?

Goya, Aragończyk, przyjechał do Saragossy w czasie wojny na zlecenie generała Palafoxa, żeby zobaczyć i udokumentować ruiny. Cykl rycin „Okropności wojny” jest bezpośrednio związany z tym, co zobaczył tutaj i w innych miejscach, a jego ton nie ma w sobie nic bohaterskiego: to oskarżenie samej wojny.

Dlaczego zostało tak mało zabytków sprzed XIX wieku?

Bo drugie oblężenie polegało dosłownie na burzeniu miasta: Francuzi posuwali się kwartał po kwartale, wysadzając budynki minami. Całe klasztory, kościoły i opactwa zniknęły albo przestały się do czegokolwiek nadawać, i dlatego w mieście o takiej historii stoi stosunkowo niewiele dawnych budynków.

Informacje praktyczne

KiedyPierwsze oblężenie w 1808 roku; drugie między grudniem 1808 a lutym 1809 roku.
Namacalny śladPuerta del Carmen, z nienaprawionymi śladami pocisków z 1809 roku. Za darmo i pod gołym niebem.
UpamiętnieniePlaza de los Sitios, z pomnikiem z 1908 roku i z Museo de Zaragoza, z bezpłatnym wstępem.
GoyaPrzyjechał udokumentować ruiny na zlecenie Palafoxa. Sala z oryginalnymi dziełami w Museo de Zaragoza.
Santa EngraciaJej klasztor wyleciał w powietrze podczas pierwszego oblężenia. Został tylko platereskowy portal.
Trasa spaceruPuerta del Carmen i pałac Aljafería na zachodzie; Plaza de los Sitios i Santa Engracia na południowym wschodzie.

Na mapie

🎧 Z Viavoy

Spaceruj po Zaragoza i słuchaj we własnym tempie

Pobierz Viavoy i zwiedzaj Zaragoza offline, kiedy chcesz.

od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Zaragoza
Dowiedz się więcej o Viavoy →
Aplikacja Viavoy

Czytaj dalej

Inne artykuły

Trasy

Saragossa w 2 dni: Rzym, mudéjar, królestwa taifa i barok

Zabytki

Aljafería: pałac królestwa taifa, który dziś jest parlamentem

Kultura

Saragossa Goi: gdzie zobaczyć jego dzieła w mieście

Kultura

Caesaraugusta: rzymskie miasto pod Saragossą