Zaragoza'nın Sitios kuşatmaları: iki kuşatma ve yerle bir edilmiş bir şehir
Tabyaları olmayan bir kalenin, sivil halk ev ev çarpışırken Napolyon'un ordusuna aylarca direnmesi. Bugün ayakta ne kaldı ve olanlara nerede dokunulabilir.
1808'de Fransız ordusu Zaragoza'ya onu birkaç gün içinde alacağını umarak geldi: şehrin modern tabyaları olmayan eski bir ortaçağ suru ve küçük bir garnizonu vardı. Yanıldı. Direniş aylarca sürdü, sivil halkın ev ev çarpıştığı bir biçimde anında örgütlendi ve bu olay şehrin kimliğini bugüne dek belirledi.
Surun ayakta kalan son kapısı Puerta del Carmen'de, 1809'un kurşun ve şarapnel izleri onarılmadan kesme taşların üzerinde duruyor. Olanlara fiziksel olarak dokunulabilecek tek yer burasıdır.
Birbirinden çok farklı iki kuşatma
1808 ve 1808-1809.
İlk kuşatma Haziran 1808'de başladı. Fransızlar hızla teslim olacak bir kale bekliyordu ve doğaçlama ama inatçı bir savunmayla karşılaştılar; çarpışmalar sokaklarda ve küçük kalelere dönüştürülmüş manastırlarda yaşandı. İki ay ve birkaç başarısız hücum girişiminin ardından kuşatmayı kaldırdılar.
Aralık 1808 ile Şubat 1809 arasındaki ikincisi ise bambaşkaydı. Fransızlar ders almıştı: taktik değiştirdiler ve mevzilere hücum etmek yerine binaları lağımlarla havaya uçurarak blok blok ilerlediler. Savaş sistemli bir yıkıma dönüştü.
Bu arada şehrin içinde, aşırı kalabalığın, yiyecek yokluğunun ve ölüleri gömmenin imkânsızlığının körüklediği bir tifüs salgını yayılıyordu. Kale Şubat 1809'da teslim olduğunda on binlerce kişi ölmüştü; çoğu siviller ve hastalık yüzünden.
Savunmayı general José de Palafox yönetti ve figürü bu olayla özdeşleşti, ama gerçek örgütlenme sonraki propagandanın aktardığından çok daha kolektifti. Şehir neredeyse tamamen yıkıldı ve toparlanması onlarca yıl sürdü.
Sitios kuşatmalarından yalnızca birkaç on yıl önce inşa edilmiş, üç açıklıklı neoklasik bir kemer; bugün bir göbekte tek başına duruyor. O düzenli ve Aydınlanma çağına özgü dil, kapının sonradan başına gelenlerle tezat oluşturur ve anıtı etkili kılan da bu tezattır. Kırlara bakan tarafa yaklaş.
Manastırı ilk kuşatma sırasında havaya uçtu ve yalnızca kaymaktaşından plateresk taç kapısı ayakta kaldı; bu kapı sonradan bugünkü tapınağa katıldı. Kriptada her şeyden sağ çıkmış, IV. yüzyıldan kalma erken Hristiyan lahitleri korunuyor.
Uygulamayı indir ve Zaragoza şehrini istediğin zaman çevrimdışı keşfet. Kulağında yerel bir rehberle Los Sitios, Goya ve Parque Grande yürüyüş rotasını tamamla.
Agustina Zaragoza Domenech gerçekten yaşadı ve olayı belgelenmiştir. İlk kuşatma sırasında, Portillo bataryasında, topçular ölmüş ya da geri çekilmişken ve Fransız birlikleri ilerlerken fitili aldı ve bir topu ateşledi. Bu hareket hücumu bir anlığına durdurdu.
Bundan sonra efsanenin inşası hızlı ve çok etkili oldu. Savaş propagandası, romantik edebiyat, gravürler ve daha sonra sinema, belirli bir kadını gerçek yaşamöyküsünden epey uzak bir ulusal simgeye dönüştürdü.
Çünkü yaşamöyküsü devam eder: savaşın geri kalanında orduya bağlı kaldı, askerî rütbe aldı, esir düştü ve kaçmayı başardı, ve uzun yıllar sonra Ceuta'da öldü. Top sahnesinden çok daha ilginç olan bu sonraki hayat neredeyse hiç anlatılmaz.
Aragonlu olan Goya, Ekim 1808'de, iki Sitios kuşatmasının arasında, Palafox'un isteğiyle yıkıntıları görmek ve belgelemek için Zaragoza'ya geldi. “Los desastres de la guerra”, yani “Savaşın felaketleri” gravür dizisi burada ve o savaşın başka sahnelerinde gördükleriyle doğrudan ilişkilidir ve tonunda kahramanca hiçbir şey yoktur: bir suçlamadır.
Bugün ne kaldı
Fiziksel olarak çok az şey; bu da şehri blok blok yıkmaktan ibaret olan bir kuşatmanın sonucudur. En çok şey anlatanı, surun sonraki yıkımlardan kurtulan tek kapısı olan, kurşun ve şarapnel izleri restore edilmeden korunmuş Puerta del Carmen'dir.
Eski şehrin öbür ucunda Plaza de los Sitios, olayı XX. yüzyılın başlarından kalma bir anıtla anar. Meydanın tamamı 1908'de yüzüncü yıl için düzenlenen Exposición Hispano-Francesa, yani İspanyol-Fransız Sergisi için imar edildi; böylece bir askerî yenilginin anılması sonunda bir mahalle doğurdu.
Aynı meydanda ücretsiz Museo de Zaragoza bulunur; Roma dönemi arkeoloji koleksiyonunun yanı sıra Goya'ya ayrılmış, özgün eserlerin yer aldığı bir salonu vardır. Bu olayın izinde yapılan gezintiyi bitirmenin muhtemelen en iyi yoludur.
Bir de daha az göze batan bir iz var: şehrin dinî mirasının büyük bölümü o aylarda ortadan kalktı. Manastırlar, kiliseler ve koca koca konventler havaya uçtu ya da kullanılamaz hale geldi; bu da bu tarihsel büyüklükteki bir şehirde XIX. yüzyıldan önceki binaların görece az kalmasını açıklar.
Agustín Querol'un eseri olan anıt 1908'deki yüzüncü yıl için dikildi ve onunla birlikte meydanın tamamı Exposición Hispano-Francesa için imar edildi. O pavyonların birkaçı hâlâ ayakta ve bugün Museo de Zaragoza'yı ve Sanat Okulu'nu barındırıyor.
XI. yüzyıldan kalma İslam sarayı da askerî kışla olarak kullanıldığı dönemde, Sitios kuşatmaları sırasında zarar gördü ve bu yıpranma, Engizisyon'un merkezi olarak kullanılmasından beri zaten taşıdığı yıpranmaya eklendi. Puerta del Carmen'den gelirken yolun üzerindedir.
Şehrin İspanya Bağımsızlık Savaşı sırasında maruz kaldığı iki kuşatma. 1808'deki ilki iki ay sonra kaldırıldı. Aralık 1808 ile Şubat 1809 arasındaki ikincisi teslimiyetle ve on binlerce ölüyle sona erdi; ölenlerin çoğu sivillerdi ve aşırı kalabalığın körüklediği bir tifüs salgını yüzünden öldüler.
Modern surları olmayan bir şehir neden bu kadar uzun direndi?
Tam da bu yüzden: etkili bir savunma suru olmadığından savunma içeride, sokak sokak ve ev ev örgütlendi; sivil halk işin içindeydi ve manastırlar küçük kalelere dönüştürülmüştü. Bu tür bir kent direnişi, mevzilere hücum etmeye alışkın düzenli bir ordu için çok pahalıya mal oluyordu.
Agustina de Aragón kimdi?
Olayı belgelenmiş olan Agustina Zaragoza Domenech: ilk kuşatma sırasında, Portillo bataryasında, topçular düşmüşken fitili aldı ve bir topu ateşleyerek hücumu bir anlığına durdurdu. Savaşın geri kalanında orduya bağlı kaldı, askerî rütbe aldı ve yıllar sonra Ceuta'da öldü.
İzler bugün nerede görülüyor?
Her şeyden önce, surun ayakta kalan tek kapısı olan ve kesme taşları 1809'un kurşun ve şarapnel izlerini restore edilmeden koruyan Puerta del Carmen'de. Ayrıca manastırı ilk kuşatma sırasında havaya uçan ve yalnızca taç kapısı kalan Santa Engracia Bazilikası'nda ve artık bir anma yeri olan Plaza de los Sitios'ta.
Goya'nın Sitios kuşatmalarıyla ilişkisi nedir?
Aragonlu olan Goya, Ekim 1808'de, iki Sitios kuşatmasının arasında, general Palafox'un isteğiyle yıkıntıları görmek ve belgelemek için Zaragoza'ya geldi. “Los desastres de la guerra” gravür dizisi burada ve başka sahnelerde gördükleriyle doğrudan ilişkilidir ve tonunda kahramanca hiçbir şey yoktur: savaşın kendisine yöneltilmiş bir suçlamadır.
XIX. yüzyıldan önceki miras neden bu kadar az?
Çünkü ikinci kuşatma kelimenin tam anlamıyla şehri yıkmaktan ibaretti: Fransızlar binaları lağımlarla havaya uçurarak blok blok ilerledi. Manastırlar, kiliseler ve koca koca konventler ortadan kalktı ya da kullanılamaz hale geldi; bu da böyle bir tarihi olan bir şehirde ayakta görece az eski bina kalmasını açıklar.
Pratik bilgiler
Ne zamanİlk kuşatma 1808'de; ikincisi Aralık 1808 ile Şubat 1809 arasında.
Fiziksel iz1809'un izleri onarılmadan duran Puerta del Carmen. Ücretsiz ve açık havada.
Anma1908 tarihli anıtıyla Plaza de los Sitios ve ücretsiz Museo de Zaragoza.
GoyaPalafox'un isteğiyle yıkıntıları belgelemeye geldi. Museo de Zaragoza'da özgün eserlerin bulunduğu bir salon.
Santa EngraciaManastırı ilk kuşatmada havaya uçtu. Yalnızca plateresk taç kapısı kaldı.
GüzergâhBatıda Puerta del Carmen ve Aljafería; güneydoğuda Plaza de los Sitios ve Santa Engracia.
Haritada
🎧 Viavoy ile
Zaragoza şehrini gez ve kendi temponda dinle
Viavoy'u indir ve Zaragoza şehrini istediğin zaman çevrimdışı gez.
başlangıç 2,99 €· tek seferlik ödeme
City Pass · 9,99 €3 gün, Zaragoza şehrindeki tüm turlar