W 1957 roku Turia wylała i spustoszyła Walencję. Rozwiązaniem było skierowanie rzeki na południe i pozostawienie starego, pustego koryta przecinającego miasto. Państwo planowało zamienić je w miejską autostradę. Miasto odmówiło, wyszło na ulice pod hasłem „el llit del Túria és nostre i el volem verd” i wygrało. Dziś to koryto jest ciągłym, dziewięciokilometrowym parkiem bez samochodów, który łączy średniowieczne mury z morzem. To najlepsze, co ma Walencja, i nic nie kosztuje.
Osiemnaście mostów nad ogrodem to te same, które przecinały rzekę. Dziś przechodzisz pod mostami z XVI wieku, idąc po trawie.
Powódź z 1957 roku i to, co przyszło potem
W nocy 14 października 1957 roku Turia spłynęła z ogromną siłą i przerwała brzegi w kilku miejscach. Woda sięgnęła ponad dwóch metrów na wielu ulicach centrum, zabrała mosty, zabiła kilkadziesiąt osób – oficjalna liczba ofiar była bardzo sporna – i zrujnowała całe dzielnice. To katastrofa, która definiuje współczesną Walencję.
Odpowiedzią był Plan Sur: przeniesienie koryta kilka kilometrów na południe od miasta sztucznym kanałem długim na ponad dwanaście kilometrów. Prace zakończyły się w 1969 roku, a stare koryto wyschło i przecinało centrum miasta jak pusta, dziewięciokilometrowa blizna.
Oficjalny projekt przewidywał wypełnienie go asfaltem: drogą szybkiego ruchu wjazdową do miasta. Sprzeciw mieszkańców był masowy i trwał latami, a hasło „el llit del Túria és nostre i el volem verd” wymalowano wszędzie. W 1976 roku rząd ustąpił i koryto przeznaczono na teren zielony. To jeden z niewielu przypadków w Hiszpanii, kiedy obywatelska mobilizacja odwróciła państwowy plan takiej skali.
1
📍 Passeig de l'Albereda, 30
Przeszklona kopuła, która wybrzusza się nad stawami i palmami w samym parku. Zaprojektował ją José María García de Paredes, autor również Auditorio Nacional w Madrycie, a szkło obliczono tak, żeby światło odbijało się od wody i wędrowało aż do sufitu foyer: w środku drga wodny refleks, ukłon w stronę rzeki, która już tędy nie płynie.
2
📍 Odcinek 12 ogrodu
Siedemdziesiąt metrów olbrzyma leżącego na plecach, a każda fałda jego ubrania jest rampą albo zjeżdżalnią. Zbudowali go artyści, którzy tworzą fallas, technikami figur płonących w marcu, a pomysł polega na tym, że dzieci bawią się w Liliputów. Wstęp jest za darmo, bez rezerwacji, a latem w południe park jest zamknięty, bo powierzchnia nagrzewa się do parzenia.
3
📍 Północny kraniec koryta
Reprezentacyjna brama średniowiecznych murów, w miejscu, w którym ogród zaczyna okrążać stare miasto. W jej salach podczas wojny domowej przechowywano obrazy z Muzeum Prado. Z góry widać, jak koryto się wygina, i od razu rozumiesz kształt miasta: historyczne centrum w środku, a wokół zielony pierścień.
Co jest na tych dziewięciu kilometrach
Osiemnaście odcinków, każdy z własnym charakterem.
Ogród jest podzielony na numerowane odcinki, a każdy zaprojektował inny zespół, co daje mu różnorodność, jakiej nie mają parki zaplanowane za jednym razem. Są tu sosnowe zagajniki, ogrody różane, boiska do piłki nożnej, bieżnie lekkoatletyczne, staw z kaczkami, strefy z przyrządami do ćwiczeń i kilometry ścieżek rowerowych i tras do biegania.
Najbardziej zaskakują mosty. Osiemnaście mostów, które go przecinają, to te same, które przecinały rzekę, niektóre z XVI i XVII wieku, z kapliczkami i rzeźbami: Pont del Real, Pont de la Trinitat, Pont de Serrans. Chodzi się pod nimi po trawie i przez cały czas ma się wrażenie, że jest się na dnie rzeki.
Na zachodnim krańcu leży Parc de Capçalera z jeziorem i sztucznym wzgórzem, na wschodnim ostatni odcinek zajmuje Miasto Sztuki. Pomiędzy nimi Palau de la Música i Gulliver to dwa przystanki, które robi prawie każdy.
Warto też pamiętać o jednym: park leży poniżej poziomu ulicy, osłonięty od ruchu i hałasu, a temperatura jest w nim niższa niż na asfalcie nad nim. W sierpniu dzięki temu jest to jedyne miejsce w centrum, po którym da się chodzić w środku popołudnia.
4
Pont de l'Assut de l'Or
📍 Ostatni odcinek, Miasto Sztuki
Most wantowy Calatravy z jednym białym, pochylonym pylonem o wysokości 125 metrów, który jest najwyższym punktem miasta. Podtrzymuje pomost linami tylko z jednej strony, co nadaje mu tę sylwetkę harfy. Przejście po nim pieszo o zachodzie słońca, z odbiciami całego zespołu w dole, to jeden z najpiękniejszych widoków Walencji.
5
L'Umbracle
📍 Miasto Sztuki i Nauki
Ogrodowy taras widokowy przykryty białymi łukami, z roślinnością śródziemnomorską i widokiem z góry na cały zespół. To bezpłatna i najmniej zatłoczona część Miasta Sztuki, działa jak spacer botaniczny, a wieczorem zamienia się w bar na świeżym powietrzu. Dobre miejsce, żeby zrozumieć skalę zespołu bez płacenia za bilet.
6
📍 Kraniec koryta
Opera Walencji i najwyższy budynek zespołu, z metalową płytą długą na dwieście metrów, która unosi się nad całą konstrukcją. Wyznacza koniec trasy wzdłuż koryta i miejsce, w którym ogród zamienia się w białe miasto. Ogląda się go z zewnątrz, spacerując między taflami wody.
Najczęstsze pytania
Dlaczego rzeka Turia nie płynie już przez Walencję?
Bo przeniesiono ją po powodzi z 14 października 1957 roku, która zalała miasto, z wodą sięgającą ponad dwóch metrów na wielu ulicach, i zabiła kilkadziesiąt osób. Tak zwany Plan Sur zbudował sztuczny kanał długi na ponad dwanaście kilometrów, który prowadzi rzekę południem miasta, a prace zakończyły się w 1969 roku. Pierwotne koryto wyschło, przecinając centrum miasta, i to właśnie je zajmuje dziś Jardín del Turia.
Czy to prawda, że w miejscu Jardín del Turia miała powstać autostrada?
Tak. Oficjalny projekt z lat sześćdziesiątych przewidywał zamianę pustego koryta w drogę szybkiego ruchu wjazdową do miasta. Sprzeciw mieszkańców był masowy i trwał latami, a hasło „el llit del Túria és nostre i el volem verd” – koryto Turii jest nasze i chcemy, żeby było zielone – wymalowano w całej Walencji. W 1976 roku rząd ustąpił i koryto przeznaczono na teren zielony. To jeden z niewielu przypadków w Hiszpanii, kiedy obywatelska mobilizacja odwróciła państwowy plan tej skali.
Ile czasu zajmuje przejście Jardín del Turia?
Rowerem jakieś czterdzieści minut z jednego końca na drugi w spokojnym tempie, na całe dziewięć kilometrów. Pieszo cała trasa zajmuje około dwóch i pół godziny, więc rozsądnie jest wybrać jeden odcinek: ten od Palau de la Música do parku Gulliver, a stamtąd do Miasta Sztuki, mieści to, co najważniejsze, na jakichś trzech kilometrach i pieszo przejdziesz go w czterdzieści minut.
Gdzie wypożyczyć rower w Walencji?
Jest publiczny system rowerów miejskich ze stacjami w całym mieście i dziesiątki prywatnych wypożyczalni, wiele z nich w historycznym centrum i przy zejściach do koryta. Wypożyczenie na cały dzień kosztuje zwykle mniej niż dziesięć euro. Walencja jest płaska, ma rozbudowaną sieć ścieżek rowerowych, a sam ogród działa jak autostrada rowerowa bez samochodów: to prawdopodobnie najwygodniejsze miasto w Hiszpanii do poruszania się rowerem.
Co warto zobaczyć w Jardín del Turia?
Park Gulliver, siedemdziesięciometrowego leżącego olbrzyma, który w całości jest zjeżdżalnią i jest za darmo; Palau de la Música z przeszkloną kopułą nad stawami; osiemnaście zabytkowych mostów, które go przecinają, niektóre z XVI i XVII wieku, pod którymi się spaceruje; Parc de Capçalera z jeziorem na zachodnim krańcu; i Miasto Sztuki i Nauki, które zajmuje ostatni odcinek. Wszystko to bez wychodzenia z koryta i bez przechodzenia przez choćby jedną ulicę.
Czy Jardín del Turia jest bezpieczny nocą?
Środkowe odcinki są oświetlone i pełne ludzi do późna, ktoś biega albo spaceruje prawie o każdej porze, i nie ma tam problemów. Krańce, zwłaszcza zachodni, nocą pustoszeją i warto zachować zwykłą ostrożność, jak w każdym dużym parku miejskim. Latem najlepsza pora zaczyna się od siódmej wieczorem, kiedy słońce się obniża i koryto kryje się w cieniu.
Jak go zwiedzać
Rowerem, bez dyskusji. Dziewięć kilometrów z jednego końca na drugi pokonasz w spokojnym tempie w jakieś czterdzieści minut, a oprócz publicznego systemu rowerów miejskich są dziesiątki wypożyczalni. Wypożyczenie na cały dzień kosztuje mniej niż dziesięć euro i to najlepiej wydane pieniądze w tym mieście.
Pieszo też się sprawdza, jeśli wybierzesz jeden odcinek. Na krótki spacer najbardziej polecany jest ten od Palau de la Música do Gullivera, a stamtąd do Miasta Sztuki: jakieś trzy kilometry, z najciekawszymi przystankami blisko siebie.
Dla biegaczy to najpopularniejsza miejska trasa w Walencji i powód, dla którego tutejszy maraton jest jednym z najszybszych na świecie: jest zupełnie płaska i bez skrzyżowań. Ludzi biegających zobaczysz o każdej porze.
Uwaga co do bezpieczeństwa i pory: w środkowych odcinkach park jest oświetlony i pełen ludzi do późna, ale jego krańce nocą pustoszeją. A latem dobra pora zaczyna się od siódmej wieczorem, kiedy słońce się obniża i koryto kryje się w cieniu.
Informacje praktyczne
Co to jestDziewięć kilometrów parku w korycie Turii, przeniesionej po powodzi z 1957 roku.
Jak zwiedzaćRowerem: 40 minut z jednego końca na drugi. Wypożyczenie na cały dzień za mniej niż 10 €.
Polecany odcinekOd Palau de la Música do Gullivera i do Miasta Sztuki: około 3 km z tym, co najważniejsze.
KosztWstęp wolny, park jest zawsze otwarty. Płaci się tylko za zwiedzanie Miasta Sztuki.
Najlepsza godzinaLatem od siódmej wieczorem, kiedy koryto kryje się w cieniu.
MostyOsiemnaście, te same, które przecinały rzekę. Niektóre z XVI i XVII wieku.