Siedemdziesiąt pięć metrów wysokości w kształcie hełmu wojownika albo pancerza morskiego stworzenia, które postanowiło zostać na lądzie. Palau de les Arts Reina Sofía to opera Walencji, otwarta w 2005 roku, i najwyższy budynek Miasta Sztuki i Nauki. Zaprojektował go Santiago Calatrava, rodem z Walencji, a nad nim unosi się metalowa płyta długa na ponad dwieście metrów, oparta tylko na końcach.
Calatrava, inżynier i architekt
Santiago Calatrava urodził się w Walencji w 1951 roku i jest jednocześnie architektem i inżynierem budownictwa lądowego, a to podwójne wykształcenie tłumaczy jego budynki: konstrukcje doprowadzone do granic możliwości, formy, które zdają się zaraz poruszyć, i słownictwo zaczerpnięte z anatomii – żebra, kręgi, skrzydła.
Miasto Sztuki budowano przez dwie dekady na ostatnim odcinku dawnego koryta Turii i zmieniło ono międzynarodowy wizerunek Walencji. Palau de les Arts był jednym z ostatnich elementów i najbardziej ambitnym: cztery sale, główna przeznaczona dla opery, z około tysiącem czterystu miejsc.
Wielkie metalowe pióro wieńczące budynek, ta zakrzywiona płyta długa na ponad dwieście metrów, oparta tylko w dwóch punktach, jest podpisem całego zespołu. Nie pełni żadnej funkcji scenicznej: chroni konstrukcję i nadaje jej rozpoznawalną sylwetkę, która pojawia się na wszystkich zdjęciach.
Trencadís, który odpadał
Dużą część powłoki budynku pokrywa trencadís, mozaika z białych fragmentów ceramiki, w hołdzie dla śródziemnomorskiej tradycji, którą spopularyzował Gaudí. I tu zaczął się problem: od 2013 roku kawałki mozaiki zaczęły odpadać, a budynek trzeba było podeprzeć i odgrodzić.
Między Generalitat Valenciana (rządem regionu Walencji) a architektem wybuchł spór sądowy o odpowiedzialność za szkody, z wyrokami i odwołaniami, które ciągnęły się latami, a pełna naprawa kosztowała kilka milionów euro. Był to jeden z najszerzej dyskutowanych epizodów najnowszej hiszpańskiej urbanistyki.
Warto o tym powiedzieć, bo to część historii budynku i bo tłumaczy walencką debatę o całym zespole: Miasto Sztuki jest jednocześnie operacją, która umieściła Walencję na światowej mapie architektury, i symbolem przekroczonych kosztów tamtych lat. Obie rzeczy są prawdziwe naraz.
Nie do przegapienia
Dwustumetrowe pióro
Zakrzywiona płyta oparta tylko na końcach. Nie pełni funkcji scenicznej: tworzy sylwetkę.
Trencadís, który odpadł
Od 2013 roku, ze sporem sądowym między Generalitat a architektem i milionami euro na naprawę.
Siedemdziesiąt pięć metrów
Najwyższy budynek zespołu i północna brama całego Miasta Sztuki.
Przyjazd rowerem
Dwadzieścia pięć minut z centrum korytem Turii. To właściwy sposób, żeby się tu pojawić.
Jak to wpleść w zwiedzanie Walencji
To północna brama Miasta Sztuki i Nauki, zespołu, który zajmuje ostatni odcinek Jardín del Turia razem z Hemisfèric, Museu de les Ciències, Ágorą, Umbracle i Oceanogràfic.
Wnętrze można zobaczyć z biletem na spektakl albo podczas okazjonalnego zwiedzania z przewodnikiem, więc wielu odwiedzających ogląda budynek tylko z zewnątrz. Nic straconego: zespół jest pomyślany do oglądania z zewnątrz, wśród tafli wody i kładek, a gra odbić białych budynków na wodzie to połowa wrażeń.
Wybierz się o zmierzchu albo nocą. Z włączonym oświetleniem i odbiciem w stawach zespół nabiera innej skali, a poza tym w południe latem biały beton odbija światło tak, że zwiedzanie staje się dość nieprzyjemne. Przyjedź rowerem przez Jardín del Turia z centrum: to dwadzieścia pięć minut i nie ma lepszego sposobu, żeby się tu pojawić.
Najczęstsze pytania
Kim jest ten Calatrava, o którym wszyscy mówią?
To Santiago Calatrava, i jest stąd, urodził się w Walencji w 1951 roku. Jest jednocześnie architektem i inżynierem, a ta podwójna głowa pozwala mu tworzyć budynki, które wyglądają, jakby miały za chwilę odlecieć. Zaczynał od studiów w tym mieście, doktorat zrobił w Zurychu, a dziś jego budowle stoją na pół świata: to jego dziełem jest na przykład ta wielka biała stacja w kształcie ptaka przy World Trade Center w Nowym Jorku. Ale to tutaj, w swoim mieście, puścił wodze fantazji na całego. To jego dom i to widać.
Czy z tego budynku nie odpadały białe kawałki?
Dobra pamięć. Około 2013 roku zaczęły odpadać fragmenty mozaiki pokrywającej Palau i zrobiło się niezłe zamieszanie: Generalitat i Calatrava spierali się w sądach o to, czyja to wina, projektu czy konserwacji. Trzeba było go osłonić i starannie naprawić. Taka jest cena odwagi, by porwać się na coś tak nowego: czasem geniusz też pęka. Popatrz na niego teraz, poskładanego, a zobaczysz, że trzyma się całkiem dobrze.
