Het is het grootste Romeinse overblijfsel van Zaragoza en het lag bijna tweeduizend jaar onder de huizen van het centrum. Het kwam in 1972 tevoorschijn toen er een gebouw werd gesloopt, en wat er bovenkwam was een theater met plaats voor zo'n zesduizend toeschouwers, een van de grootste van Hispania. Vandaag loop je er rond over loopbruggen die boven de tribunes zweven, onder een doorschijnend dak dat het beschermt zonder het af te sluiten.
Een theater voor een stad van veteranen
Het werd gebouwd in de 1e eeuw, in de tijd van Tiberius, en de omvang zegt veel over wat Caesaraugusta was: een kolonie van veteranen van de legioenen die binnen een paar decennia uitgroeide tot een van de belangrijkste steden van het noordoosten van het schiereiland, met een forum, een rivierhaven, thermen en dit theater.
De tribunes waren verdeeld over drie niveaus met elk een eigen toegang, en die indeling was sociaal: de magistraten en de elite zaten op de onderste rijen, dicht bij het toneel, en hoe hoger je klom, hoe lager je status. Vrouwen en slaven zaten helemaal bovenaan.
Bewaard zijn een groot deel van de onderste tribunes, de halfronde orchestra, de overwelfde toegangen en de omtrek van het toneel, plus resten van het marmer waarmee het bekleed was. En er is iets wat je zelden ziet: ook de middeleeuwse en latere woningen die erbovenop werden gebouwd, zijn zichtbaar en in het parcours opgenomen.
Hoe het werd ontdekt en hoe het wordt getoond
De vondst van 1972 was toeval: bij de sloop van een paar gebouwen om op het terrein te bouwen kwamen Romeinse structuren tevoorschijn, en de opgravingen die volgden bevestigden stap voor stap dat onder een heel huizenblok in het centrum een compleet theater lag. De bouw werd stilgelegd en het terrein werd een opgravingsterrein.
De museale oplossing is een van de beste van Spanje in haar soort. Een doorschijnend dak beschermt het geheel tegen de regen zonder het af te sluiten of te verduisteren, en het parcours loopt over verhoogde loopbruggen waarmee je de tribunes van bovenaf ziet zonder erop te lopen.
Het bezoekerscentrum omvat een projectie die het complete gebouw virtueel reconstrueert, en dat middel blijkt nodig: zonder kun je je vanuit de bewaarde tribunes het oorspronkelijke volume moeilijk voorstellen. Het is een van de weinige gevallen waarin de digitale reconstructie echt iets toevoegt.
Niet te missen
In 1972 bij toeval gevonden
Bij de sloop van een paar gebouwen om te bouwen. Onder een heel huizenblok in het centrum lag een compleet theater.
Zesduizend toeschouwers
Een van de grootste van Hispania, gebouwd in de 1e eeuw. Het geeft de maat van wat Caesaraugusta was.
De tribunes waren een hiërarchie
Drie niveaus met elk een eigen toegang: hoe hoger, hoe lager de status. Vrouwen en slaven helemaal bovenaan.
Je ziet de huizen erboven
Het parcours neemt de middeleeuwse en latere woningen mee die eeuwenlang op de vindplaats werden gebouwd.
Hoe het in je bezoek aan Zaragoza past
Het ligt midden in de oude binnenstad, op vijf minuten van de Plaza del Pilar en in de wijk La Magdalena. Het hoort bij de Caesaraugusta-route, samen met het forum, de rivierhaven en de thermen.
De combikaart voor de vier musea is veel goedkoper dan losse bezoeken en is bij elk van de vier te koop. Als je er maar één doet, is dit veruit het indrukwekkendste.
Reken op veertig minuten, inclusief de projectie. De vier musea samen kosten een ruime halve dag en werken heel goed als plan voor een regenachtige dag of een hete middag, omdat ze allemaal overdekt zijn.
Veelgestelde vragen
Beschermden ze zich tegen de zon zoals nu?
Net als nu, en dat is de prachtige grap van de plek. De Romeinen spanden over de tribune een enorm zonnedoek, het velarium, een zeil dat werd uitgerold met touwen en katrollen bediend door matrozen, specialisten in tuigage, zodat het publiek niet in de zon zou bakken. Tweeduizend jaar later doet die grote doorschijnende tent die je boven je ziet precies hetzelfde: schaduw geven aan de tribunes. Het materiaal verandert, het idee niet. Ik denk graag dat de moderne architect de Romein toeknipoogde.
Waren er betere en slechtere zitplaatsen?
Heel erg, en het stond in de wet. Je plaats hing af van wie je was. Vooraan, dichtbij het toneel, de magistraten en de mensen van stand; erachter, omhoog, het gewone volk; en helemaal bovenaan, bijna de hemel rakend, de vrouwen en de slaven. Augustus regelde het zelfs met een wet zodat niemand zat waar hij niet hoorde. Dat wil zeggen: je ging naar het theater om het stuk te zien, maar net zo goed om gezien te worden, en de hele tribune was een portret van de samenleving, van boven naar beneden geordend. Een puur uithangbord.
Werd alles in één keer ontdekt in '72?
Het verscheen in één keer, maar het aan het licht brengen kostte een heel leven. Sinds die toevallige vondst hakten de archeologen hier meer dan dertig jaar, laag na laag, terwijl de stad discussieerde over wat te doen met zo'n begraven geschenk. Uiteindelijk won het theater: het museum opende pas in 2003 zijn deuren, en het moderne gebouw eromheen moest zichzelf heruitvinden om het niet te verpletteren. Wat je ziet is, in wezen, een hele stad die plaats maakt voor haar eigen verleden. Ongewoon, geloof me.
