Haar toren is waarschijnlijk de mooiste van de mudéjartorens van Zaragoza: achthoekig, van baksteen, met wandvlakken van vlechtwerk en geglazuurd keramiek die de hele schacht bedekken en een bekroning die hem afsluit zonder het ritme te breken. Hij beheerst een wijk van de oude binnenstad die het middeleeuwse stratenpatroon vrijwel intact heeft bewaard.
Baksteen als taal
De Aragonese mudéjar ontstond uit een materiële beperking: in het Ebrodal zijn geen goede steengroeven in de buurt, dus ontwikkelden de alarifes – bouwmeesters uit de Moorse traditie die na de christelijke verovering bleven werken – een volledige decoratieve taal op basis van baksteen.
De techniek bestaat erin de stenen uitspringend te leggen, zodat ze uit het vlak van de muur steken en het scherende licht schaduw werpt, en daarmee de tekening. Daarbij komen groen en wit geglazuurde tegels, ingelegd in de holtes. Het hele effect wordt bereikt met het goedkoopste materiaal dat er bestaat.
Op deze toren zie je verschillende wandvlakken met verschillende motieven: ruiten, achtpuntig vlechtwerk, blinde boogjes en friezen, boven elkaar in opeenvolgende registers naarmate je hoger kijkt. Het is vrijwel een catalogus van het Aragonese mudéjarrepertoire op één enkele schacht.
De wijk eromheen
La Magdalena is een van de oudste wijken van de oude binnenstad en heeft het middeleeuwse stratenpatroon bewaard: smalle straten, plotselinge bochten, kleine pleinen en een weefsel dat contrasteert met de monumentale schaal van de Plaza del Pilar, op vijf minuten.
Het is ook de wijk met het meeste alternatieve leven van de stad, met kleine zaakjes, street art op de blinde zijgevels, boekhandels en een jonge bevolking met veel studenten. Die mengeling van middeleeuws stratenpatroon en hedendaagse sfeer maakt het interessant om erdoorheen te lopen.
In dezelfde wijk ligt het Museum van het Theater van Caesaraugusta, het grootste Romeinse overblijfsel van de stad, dat in 1972 onder precies deze huizenblokken tevoorschijn kwam. De opeenstapeling van lagen – Romeins, mudéjar, middeleeuws, hedendaags – voel je al na een paar meter lopen.
Niet te missen
De tekening ontstaat uit schaduw
De baksteen wordt uitspringend gelegd zodat het scherende licht het motief vormt. Daarom wordt de toren rond het middaguur plat.
Een catalogus op één schacht
Ruiten, achtpuntig vlechtwerk, blinde boogjes en friezen in opeenvolgende registers: bijna het hele Aragonese mudéjarrepertoire.
Ontstaan uit een beperking
In het Ebrodal is geen goede steen, dus maakten de alarifes eersteklas architectuur met het goedkoopste materiaal.
De wijk bewaart het stratenpatroon
Smalle middeleeuwse straten en kleine pleinen, met alternatief leven en street art. Een contrast met de schaal van de Pilar.
Hoe het in je bezoek aan Zaragoza past
Ze staat aan het oostelijke uiteinde van de oude binnenstad, op vijf minuten van de Plaza del Pilar en op twee van het Romeinse theater. Het is het aangenaamste deel van het centrum om te wandelen zonder monumenten om je heen.
Het interieur heeft heel beperkte openingstijden die aan de diensten gebonden zijn, en je vindt het makkelijk gesloten, dus in de praktijk is het een bezoek van buitenaf: om de toren heen lopen, hem vanaf het plein bekijken en verder. Doe dat bij scherend licht, want dan is de tekening van de baksteen te lezen.
Samen met de Kerk van San Pablo, aan het andere uiteinde van de oude binnenstad, vormt ze het paar mudéjartorens van de stad dat je niet mag missen. Alleen San Pablo is Unesco-werelderfgoed, maar beide blijven voor de meeste bezoekers onopgemerkt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent dat woord, mudéjar?
Het is een prachtig en een beetje droevig Arabisch woord: mudayyan, dat zoiets betekent als “degene die mag blijven”, de getemde. Zo werden de moslims genoemd die na de christelijke verovering hier bleven wonen met behoud van hun geloof en hun gewoonten. En vooral van hun vak, want niemand metselde baksteen zoals zij. De christelijke heren gaven hun opdrachten voor kerken, en zij bedekten ze met de meetkunde van de moskee. Al deze kunst is geboren uit dat vreemde samenleven: christelijke torens gemaakt door handen die anders baden.
Waarom van baksteen en niet van steen?
Puur geografie, en daar zit het genie. In de vallei van de Ebro zijn geen goede steengroeven binnen handbereik, maar klei om baksteen van te maken is er in overvloed. Wat elders een teken van armoede zou zijn geweest, werd hier een kunst: de alarifes leerden met baksteen te spelen alsof het kant was, hem op duizend manieren te leggen zodat het licht schaduwen tekende, en ze kleedden hem in geglazuurd aardewerk om hem kleur te geven. Het nederigste materiaal in een juweel veranderen: dat is mudéjar in één zin.
