Zaragoza ligt driehonderd kilometer van de zee en had een haven. Dat is het gegeven dat dit museum verklaart: de Ebro was bevaarbaar en over de rivier voeren vrachtschuiten vol goederen vanaf de Middellandse Zee stroomopwaarts, zodat Caesaraugusta een handelsknooppunt was tussen de kust en het binnenland van het schiereiland. Wat je bezoekt, zijn de resten van de kade en de pakhuizen.
Een rivier als snelweg
In de oudheid was vervoer over de rivier onvergelijkbaar goedkoper en efficiënter dan over land: een schuit verplaatste in één tocht wat tientallen karren in weken vervoerden. Daarom lagen de grote Romeinse steden aan bevaarbare rivieren, en de Ebro was tot hier bevaarbaar.
Over de rivier kwamen olie uit Baetica, wijn, gezouten vis, aardewerk en garum – die gefermenteerde vissaus die de Romeinen in enorme hoeveelheden gebruikten – vanuit de havens aan de Middellandse Zee naar boven, en stroomafwaarts gingen producten uit de vallei en uit de Pyreneeën. Zaragoza was het punt waar de rivier met vracht niet meer bevaarbaar was.
De bewaarde resten horen bij de zone waar het forum en de rivier elkaar raakten: een deel van de kade, trappen naar het water, overwelfde pakhuizen en de verbindingen tussen de haven en het openbare plein. Het is de schakel tussen de handel en het bestuur.
Pakhuizen onder het niveau van de stad
De meeste indruk maken de gewelven van de pakhuizen, die hoog genoeg bewaard zijn om eronder door te lopen, met het Romeinse beton in het zicht. Dat materiaal – kalk, zand en grind, met puzzolaan – is hetzelfde waarmee het Pantheon kon worden gebouwd, en hier zie je het in zijn praktische versie.
Het parcours omvat een audiovisuele reconstructie van de haven in bedrijf, met de schuiten, het lossen en het verkeer van goederen, en die helpt flink, want op basis van de bewaarde muren alleen kun je je het tafereel moeilijk voorstellen.
De Ebro gaf trouwens nog iets anders zijn naam: de Grieken noemden het schiereiland Iberië juist naar deze rivier, die ze Iber noemden. De naam van een heel cultureel continent komt dus van de rivier die hier langs stroomt.
Niet te missen
Een haven op driehonderd kilometer van de zee
De Ebro was tot hier bevaarbaar, en vervoer over de rivier was veel goedkoper dan over land.
Garum uit de Middellandse Zee
Olie uit Baetica, wijn, gezouten vis en aardewerk kwamen per schuit uit de havens aan de kust.
Gewelven van Romeins beton
De pakhuizen zijn hoog genoeg bewaard om eronder door te lopen, met het oorspronkelijke metselwerk in het zicht.
Iberië komt van deze rivier
De Grieken noemden de Ebro Iber, en daaruit kwam Iberië. De naam van het schiereiland komt van de rivier die hier langs stroomt.
Hoe het in je bezoek aan Zaragoza past
Het ligt naast La Seo, in de zone waar de Romeinse stad naar de rivier afliep, op minder dan vijf minuten van het forum. De twee sluiten vanzelf op elkaar aan, omdat ze de twee kanten van hetzelfde verhaal vertellen.
Het hoort bij de Caesaraugusta-route, samen met het theater en de thermen, en de combikaart is veel goedkoper dan de vier apart.
Je ziet het in vijfentwintig minuten. Als je naar buiten komt, liggen de oevers van de Ebro en de Puente de Piedra op een steenworp, zodat je de rivier ziet die alles verklaart wat je net hebt bezocht.
Veelgestelde vragen
Wat was die garum precies?
Maak je klaar, want het is vreemder dan het klinkt. Garum werd gemaakt door ingewanden en visresten op te stapelen met veel zout en het wekenlang in de zon te laten fermenteren. De geur was misdadig, zo erg dat het niet gewenst was het binnen de steden te maken. Maar de vloeistof die je uit die pasta haalde, was vloeibaar goud: een straaltje gaf smaak aan bijna elk gerecht, en voor de goede betaalde men fortuinen. De Romeinen deden het zelfs in zoete dingen. Denk eraan de volgende keer dat je een blikje ansjovis opent: je bent hun erfgenaam.
Heeft de Ebro nog meer een naam gegeven?
Aan het halve schiereiland, niet minder. De Ouden noemden hem Íber, en van die naam maakten de Grieken “Iberen” voor de volkeren die langs hem woonden, en vandaar “Iberia” voor heel dit land dat we nu met Portugal delen. Dat wil zeggen: deze rivier die je vanaf hier ruikt, doopte het hele schiereiland. Niet slecht voor een jongen uit de provincie. En zijn naam is bijna intact gebleven, van de Latijnse Íber tot de Ebro van nu, slechts een paar letters afgeslepen door de tijd.
