Je loopt door een torenhoge hoefijzerboog van baksteen en het lawaai van de straat verdwijnt: er verschijnt een vierkante, stille binnenplaats, omringd door houten galerijen op drie verdiepingen, met een fontein in het midden. Het is de enige Nasridische koopmansherberg (alhóndiga) die volledig bewaard is gebleven op het hele schiereiland, ze is meer dan zevenhonderd jaar oud en de toegang is gratis. Midden in het winkelhart van Granada, en bijna niemand gaat naar binnen.
Een herberg voor kooplieden
Een alhóndiga was een koopmansherberg: beneden opslagruimtes en stallen voor de koopwaar en de lastdieren; boven, in de galerijen, de kamers waar de kooplieden sliepen. Ze werkte tegelijk als hotel, pakhuis, douanekantoor en beurs, en was een wezenlijk onderdeel van de infrastructuur van de middeleeuwse handel.
Haar Arabische naam was al-Funduq al-Yadida, “de nieuwe herberg”, en ze werd gebouwd in de 14e eeuw. Van dat woord, funduq, komen twee Spaanse woorden die nog altijd in gebruik zijn: alhóndiga en fonda. In een tijd waarin Granada handel dreef met Genua, de Maghreb en half Europa, waren gebouwen als dit het knooppunt van de handel.
Stel je het vol voor: balen zijde, muilezels, mannen uit half het Middellandse Zeegebied die onder de galerijen afdingen, een bewaker bij de deur en de koopwaar achter slot en grendel. Alle economische bedrijvigheid van de stad liep via plekken als deze.
Het overleefde omdat het nuttig bleef
De voor de hand liggende vraag is waarom dit gebouw bewaard is gebleven terwijl bijna het hele Nasridische Granada verdween. Het antwoord is het onafgebroken gebruik. Na de verovering werd het een pakhuis en kolenopslag – vandaar de huidige naam, Corral del Carbón –, daarna in de 16e eeuw een corral de comedias (een openluchttheater), en later een huurhuis.
Dat laatste gebruik had het bijna de das omgedaan. Aan het begin van de 20e eeuw was het een half vervallen pand, met families die er opeengepakt woonden en winkels die tegen de muren waren aangebouwd, en er werd zelfs over sloop gesproken. In 1918 werd het tot nationaal monument verklaard en daarna gerestaureerd.
De les herhaalt zich in heel Spanje: de gebouwen die overleven zijn niet de waardevolste, maar de gebouwen die een nieuwe functie vonden. De Mezquita van Córdoba werd gered omdat ze een kathedraal werd; dit gebouw werd gered omdat het volliep met kolen.
Niet te missen
De enige volledige Nasridische koopmansherberg
Er is er geen andere op het hele schiereiland. Zevenhonderd jaar overeind en gratis toegang.
Uit funduq komen “fonda” en “alhóndiga”
Twee Spaanse woorden die nog altijd in gebruik zijn, komen van de Arabische naam voor dit soort gebouw.
Kolenopslag, en daarom staat het er nog
Het werd gered doordat het nuttig bleef: kolen, corral de comedias (een openluchttheater) en huurhuis.
Het werd bijna gesloopt
Aan het begin van de 20e eeuw was het een ruïne met opeengepakte families erin. In 1918 werd het tot monument verklaard.
Hoe het past in je bezoek aan Granada
Het ligt aan de calle Mariana Pineda, op twee minuten van de calle Reyes Católicos en op vijf van de kathedraal en de Koninklijke Kapel. Het is een stop van tien minuten midden in het winkelhart, en de meeste mensen lopen er langs zonder het te zien.
Tegenover, aan de overkant van de straat, ligt de Alcaicería, de oude zijdemarkt, herbouwd in de 19e eeuw na een brand. Nu is het een straat met souvenirwinkels, met heel weinig origineels, maar ze geeft een idee van het handelsweefsel rond dit gebouw.
De toegang is gratis en je kunt zo de binnenplaats op lopen. Meestal zijn hier het kantoor van het Stadsorkest van Granada en institutionele ruimtes gevestigd, dus de toegang beperkt zich tot de binnenplaats en de onderste galerijen – en dat is precies wat je moet zien.
Veelgestelde vragen
Hoe ontsnapte het aan de slopershamer toen alles wat Arabisch was sneuvelde?
Het stond op het randje van verdwijnen, geloof me. Aan het begin van de twintigste eeuw was het een half vervallen huis, met families die erin opeengepakt zaten en winkels tegen de muren aangebouwd, en het had best gesloopt kunnen worden. In 1918 werd het tot nationaal monument verklaard, de Staat kocht het, en de grote architect die voor het Alhambra zorgde, Leopoldo Torres Balbás, restaureerde het met liefde en haalde alles weg wat men er bovenop had gebouwd. Dankzij die inzet staat het vandaag nog overeind. Soms wordt erfgoed gered met een haar.
En hoe heette het echt, in zijn tijd?
In het Arabisch was het de al-Funduq al-Yadida, zoiets als de nieuwe herberg. En kijk eens wat een erfenis: uit dat woord, funduq, zijn ons twee woorden overgebleven die we gebruiken zonder het te beseffen, alhóndiga en ook fonda, dat zo Spaanse woord voor een huis met eten en bedden. Merkwaardig, hè? De elegante Arabische naam ging verloren, maar de wortel leeft voort elke keer dat iemand zegt dat hij in een fonda logeert.
