Hier liggen de Katholieke Koningen begraven, en dat is geen toeval: Isabella koos Granada, de laatste stad die ze veroverde, en niet Toledo of Sevilla. Ze stierf in 1504 en haar stoffelijk overschot wachtte in het Alhambra tot dit gebouw klaar was, in 1517. Binnen staat een verguld hekwerk dat tot de mooiste van Europa hoort, twee graftombes van Carraramarmer en, in het museum, de privécollectie schilderijen van de koningin: de panelen waarvoor ze bad.
De beslissing om hier begraven te worden
De keuze heeft een duidelijke politieke lading. Isabella en Ferdinand hadden in elk van de grote kathedralen van hun koninkrijken begraven kunnen worden, en ze kozen de stad die ze in 1492 net hadden ingenomen, de laatste hoofdstad van de islam op het schiereiland. Hier begraven worden betekende de zin van een regering vastleggen.
Het gebouw werd tussen 1505 en 1517 gebouwd in laat-Isabellijnse gotiek, onder leiding van Enrique Egas. De buitengevel is bedekt met stenen filigraan, en daarop zie je de verstrengelde initialen F en Y – Fernando en Ysabel –, het juk en de pijlen, en de granaatappel, de vrucht waaraan de stad haar naam dankt en die na de verovering aan het koninklijk wapen werd toegevoegd.
Binnen rusten vier mensen: de Katholieke Koningen en, in de tweede graftombe, hun dochter Johanna I van Castilië en haar man Filips de Schone. Onder de marmeren graftombes, in de crypte, staan de koninklijke loden doodskisten, eenvoudig en gewoon in het zicht, met de initialen erin gegraveerd. Het contrast tussen het marmer boven en het lood beneden is het indrukwekkendste moment van het bezoek.
Het hekwerk, de graftombes en de collectie van Isabella
Het hekwerk werd rond 1520 gesigneerd door Maestro Bartolomé de Jaén, en hij werkte er jaren aan. Het is geen eenvoudig hek: het is een wand van verguld ijzer van meerdere meters hoog, met heiligen, taferelen uit het leven van Christus, wapenschilden en een sierlijke bekroning, en het geldt als een van de mooiste smeedwerken van Europa.
De graftombes zijn van Carraramarmer: die van de Katholieke Koningen werd gehouwen door de Italiaan Domenico Fancelli, die van Johanna en Filips door Bartolomé Ordóñez. Let op een beroemd detail: het hoofd van Isabella zakt dieper in het kussen weg dan dat van Ferdinand, en de traditie ziet daarin een toespeling op het feit dat zij meer gewicht had. Waarschijnlijk is het toeval van de beeldhouwer, maar het is het eerste waar iedereen op wijst.
Het museum in de sacristie bewaart de privécollectie schilderijen van Isabella de Katholieke: Vlaamse panelen van onder anderen Van der Weyden, Memling en Bouts, de werken die ze in haar eigen oratorium had. De schilderijen zien waarvoor een koningin bad, door haarzelf gekozen, is het meest intieme deel van het gebouw. Ook haar kroon en scepter zijn er, en het zwaard van Ferdinand.
Niet te missen
Het hekwerk van Maestro Bartolomé
Verguld ijzer met heiligen en taferelen, van rond 1520. Een van de mooiste smeedwerken van Europa.
Het lood onder het marmer
In de crypte de eenvoudige koninklijke doodskisten, gewoon in het zicht, onder de graftombes van Carraramarmer.
De privécollectie van Isabella
Van der Weyden, Memling en Bouts: de panelen uit haar eigen oratorium, door haarzelf gekozen.
Het weggezakte hoofd
Dat van Isabella zakt dieper in het kussen weg dan dat van Ferdinand. Iedereen wijst erop.
Hoe het past in je bezoek aan Granada
Ze is tegen de kathedraal aan gebouwd, maar het is een apart, ouder gebouw, met een eigen ingang aan de calle Oficios en een eigen prijs. Veel mensen kopen een kaartje voor de kathedraal in de veronderstelling dat dit erbij hoort, en staan dan voor een verrassing.
De volgorde die ik aanraad is hier beginnen en daarna naar de kathedraal gaan: de Koninklijke Kapel is kleiner, intiemer en compacter van inhoud, en het loont om hier tijd te winnen voordat het grootste deel van de bezoekers komt. Reken op veertig minuten.
Eromheen ligt het historische centrum: de Alcaicería, de Madraza – de oude Nasridische universiteit, waar de gebedszaal bewaard is gebleven –, de Plaza Bib-Rambla en de Corral del Carbón. Het past allemaal in één ochtend.
Veelgestelde vragen
Is het waar dat hier de schilderijen van koningin Isabella worden bewaard?
Ja, en voor mij is dat het meest intieme van dit alles. In het museum van de sacristie hangt de privécollectie schilderijen van Isabella de Katholieke, de panelen waar zij naar keek en voor wie ze bad in haar eigen vertrek. Het zijn Vlaamse en Italiaanse werken van de bovenste plank: Van der Weyden, Memling, Botticelli, Perugino... een van de beste collecties Vlaamse primitieven van Spanje. Het is niet het goud van een koningin, het is haar intimiteit: wat een buitengewoon machtige vrouw elke dag voor ogen wilde hebben.
En dat vergulde hek, wie was in staat dat te maken?
Het werd getekend door een geniale kunstenaar, Maestro Bartolomé de Jaén, rond 1520, en het kostte hem jaren van zijn leven. Het is geen eenvoudig hek om af te sluiten: het is een grens van verguld ijzer, met heiligen, taferelen en wapenschilden bewerkt alsof het goudsmeedwerk was. Merk op dat het twee werelden scheidt: aan deze kant jij, aan de andere de koningen. Het werd opzettelijk zo gemaakt, zodat niemand hen helemaal kon naderen, zelfs na de dood niet. Majesteit wordt ook in afstand gemeten.
