Δώδεκα πλευρές, πέτρα ζεστή στον ήλιο και οκτακόσια χρόνια στην όχθη του Γουαδαλκιβίρ. Ο Πύργος του Χρυσού είναι η πιο πολυφωτογραφημένη καρτ ποστάλ της Σεβίλλης και, ταυτόχρονα, ένα από τα πιο παρεξηγημένα μνημεία της: δεν ήταν αποθήκη αμερικανικών θησαυρών, δεν ήταν ντυμένος με χρυσάφι και παραλίγο να γκρεμιστεί. Τον έχτισαν οι Αλμοχάδες μεταξύ 1220 και 1221 με καθαρά στρατιωτικό σκοπό: να κλείνουν το ποτάμι με μια αλυσίδα και να ελέγχουν ποιος έμπαινε στην πόλη.
Ένας πύργος για να κλείνει ένα ποτάμι
Είναι πύργος «αλμπαράνα», δηλαδή χωριστός από το τείχος και ενωμένος μαζί του με έναν πέτρινο βραχίονα που λέγεται «κοράτσα». Ο ρόλος του ήταν να σχηματίζει ζευγάρι με έναν άλλο πύργο στην απέναντι όχθη, στην Τριάνα, και να τεντώνεται ανάμεσά τους μια χοντρή αλυσίδα που εμπόδιζε κάθε μη εξουσιοδοτημένο πλοίο να ανέβει το ποτάμι. Το 1248 ο στόλος του Ραμόν Μπονιφάθ έσπασε εκείνη την αλυσίδα, και μαζί της έπεσε η πόλη.
Ο πύργος μεγάλωσε σε τρεις φάσεις που διακρίνονται με γυμνό μάτι. Το κάτω δωδεκάγωνο τμήμα είναι των Αλμοχάδων· το μεσαίο, στενότερο, το πρόσθεσε ο Πέτρος Α΄ τον 14ο αιώνα· και η κυκλική απόληξη με τον μικρό τρούλο είναι του 1760, χτισμένη μετά τις ζημιές από τον σεισμό της Λισαβόνας του 1755. Τρεις αιώνες στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο, ο καθένας με τη δική του πέτρα.
Ο μικρότερος αδελφός του στέκεται ακόμη διακόσια μέτρα πιο πέρα: ο Πύργος του Ασημιού, σφηνωμένος ανάμεσα σε κτίρια στην οδό Σανταντέρ, σχεδόν αόρατος. Ήταν μέρος του ίδιου αμυντικού συστήματος και σχεδόν κανείς δεν τον αναζητά.
Ο χρυσός που δεν ήταν χρυσός
Για αιώνες το όνομα εξηγούνταν λέγοντας ότι ο πύργος ήταν ντυμένος με χρυσαφένια πλακάκια. Η αναστήλωση του 2005 βρήκε την πραγματική απάντηση: η αρχική επένδυση ήταν ένα κονίαμα από ασβέστη ανακατεμένο με πατημένο άχυρο που, στον ήλιο, βγάζει μια χρυσαφένια λάμψη. Δεν ήταν πολύτιμο μέταλλο, ήταν λάσπη και άχυρο καλοδουλεμένα.
Ούτε είναι αλήθεια ότι εδώ φυλασσόταν το χρυσάφι της Αμερικής, όσο βολικός κι αν είναι ο θρύλος. Ο πύργος υπήρξε παρεκκλήσι, αποθήκη, γραφείο του λιμανιού και, για αρκετό καιρό, φυλακή: ανάμεσα σε αυτούς τους τοίχους κρατήθηκαν μερικά αξιοσημείωτα ονόματα. Ο θησαυρός ξεφορτωνόταν και ελεγχόταν στην Κάσα δε λα Κοντραταθιόν, στο Αλκάσαρ.
Το 1868, εν μέσω του πυρετού των κατεδαφίσεων για τη διαπλάτυνση της όχθης, ο πύργος βρέθηκε στους καταλόγους προς γκρέμισμα. Τον έσωσε μια διαμαρτυρία των πολιτών. Από το 1944 στεγάζει το Ναυτικό Μουσείο, με μακέτες, ναυτικούς χάρτες και όργανα, και από την πάνω ταράτσα του έχεις μία από τις καλύτερες θέες του ποταμού.
Μη χάσεις
Η λάμψη από ασβέστη και άχυρο
Η αναστήλωση του 2005 γκρέμισε τον θρύλο του χρυσού: το χρυσαφένιο χρώμα το έδινε το αρχικό κονίαμα.
Η αλυσίδα του ποταμού
Ένωνε αυτόν τον πύργο με έναν άλλο στην Τριάνα. Το 1248 ο καστιλιάνικος στόλος την έσπασε και η πόλη έπεσε.
Ο Πύργος του Ασημιού
Ο μικρότερος αδελφός του, σφηνωμένος ανάμεσα στα κτίρια της οδού Σανταντέρ. Περνά εντελώς απαρατήρητος.
Η ταράτσα του Ναυτικού Μουσείου
Μισή ώρα επίσκεψη και η καλύτερη πανοραμική θέα του μαιάνδρου, με πολύ λίγα χρήματα.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σεβίλλη
Βρίσκεται στο τέλος του Περιπάτου Αλκάλδε Μαρκές δελ Κονταδέρο, πέντε λεπτά από το Νοσοκομείο της Αγίας Φιλανθρωπίας και δέκα από τον καθεδρικό. Είναι το κλασικό σημείο συνάντησης της πόλης: όταν ένας Σεβιλλιάνος λέει «στον Πύργο του Χρυσού», εννοεί κυριολεκτικά τη βάση του.
Το μουσείο μέσα είναι μικρό και το βλέπεις σε μισή ώρα, αλλά το εισιτήριο είναι φτηνό και η ταράτσα το δικαιολογεί: από ψηλά βλέπεις τον μαίανδρο του Γουαδαλκιβίρ, τη Γέφυρα της Ισαβέλλας Β΄ και όλο το μέτωπο της Τριάνα στην απέναντι πλευρά.
Από εδώ ξεκινούν επίσης οι ποτάμιες κρουαζιέρες που διασχίζουν τον Γουαδαλκιβίρ σε μία ώρα. Κι αν ψάχνεις την καλύτερη φωτογραφία του πύργου, μην την τραβήξεις από αυτή την πλευρά: πέρασε τη γέφυρα και κοίτα τον από την όχθη της Τριάνα στο σούρουπο, με την πέτρα αναμμένη και την αντανάκλαση στο νερό.
Συχνές ερωτήσεις
Είχε ο πύργος κι άλλες χρήσεις εκτός από την επιτήρηση;
Πολλές, και κάποιες καθόλου ρομαντικές. Μέσα στους αιώνες υπήρξε παρεκκλήσι, αποθήκη και επίσης φυλακή: ανάμεσα σε αυτούς τους τοίχους κλείστηκαν περισσότεροι από ένας επιφανείς κρατούμενοι. Αργότερα χρησίμευσε ως γραφείο του λιμανιού, ελέγχοντας ό,τι έμπαινε και έβγαινε από το ποτάμι. Ένας πύργος που γεννήθηκε για να κάνει πόλεμο και κατέληξε, με τον καιρό, να φυλάει χαρτιά, κρατούμενους και μπαρούτι. Όταν τον κοιτάς, σκέψου ότι αυτές οι πέτρες έχουν ακούσει απ' όλα: διαταγές μάχης, προσευχές και κλειδιά να γυρίζουν σε κλειδαριές.
Παραλίγο να γκρεμιστεί;
Ε ναι, και παραλίγο να μην τον βλέπαμε σήμερα. Το 1868, στον πυρετό του εκσυγχρονισμού της πόλης, υπήρξαν κάποιοι που πρότειναν να τον γκρεμίσουν για να φαρδύνει η όχθη και να κυλά καλύτερα η κίνηση δίπλα στο ποτάμι. Φαίνεται απίστευτο σήμερα, με όσα σημαίνει για τη Σεβίλλη, αλλά βρέθηκε στις λίστες κατεδάφισης. Τον έσωσε ο κόσμος: υπήρξε τέτοια διαμαρτυρία που η ιδέα έπεσε μόνη της. Κάθε φορά που ένας τουρίστας σταματά να τον φωτογραφίσει, ο πύργος χρωστά σε εκείνους τους αγανακτισμένους Σεβιλιάνους το ότι στέκεται ακόμη εκεί.
