Santiago in 2 dagen: de kathedraal, de rúas en Bonaval
De kathedraal en de vier pleinen op de eerste dag, Bonaval en de Alameda op de tweede. Met wat je van tevoren moet reserveren en het gratis uitkijkpunt waar bijna niemand naar boven gaat.
Santiago bestaat omdat er een graf is, en die zin verklaart de hele plattegrond: de straten, de economie, de stadsmuren die er ooit waren en zelfs de universiteit groeiden rond een graf dat aan het begin van de 9e eeuw werd gevonden. De oude binnenstad is compact en je loopt haar te voet af, dus twee dagen zijn genoeg. Het enige wat je van tevoren moet doen, is de twee bezoeken reserveren die je niet kunt improviseren.
De Pórtico da Gloria en de daken van de kathedraal staan los van de vrije toegang tot de kerk, met reservering vooraf en kleine groepen. In de zomer en in een Heilig Jaar zijn ze dagen van tevoren uitverkocht.
Dag 1, ochtend: de kathedraal en de vier pleinen
Begin op de Obradoiro, voor tienen.
De gevel aan de Obradoiro maakt indruk voordat je er iets van weet, maar er is één gegeven dat hem verandert: het is niet de kathedraal. Het is een stenen toneeldoek dat Fernando de Casas Novoa rond 1740 voor de romaanse kerk zette, om die te beschermen tegen de voortdurende regen en om de pelgrim te verblinden die na weken onderweg aankwam.
Achter die huid staat de Pórtico da Gloria nog ongeschonden, het portaal waarvan Meester Mateo in 1188 de lateien plaatste, dat in 1211 werd ingewijd en dat eeuwenlang de hoofdingang was. Het is het hoogtepunt van de Europese romaanse beeldhouwkunst: meer dan tweehonderd figuren die voor het eerst in die stijl met elkaar praten, glimlachen en echte instrumenten uit die tijd stemmen.
Loop daarna om de kerk heen langs de andere drie pleinen, de beste oefening om haar van buitenaf te begrijpen. Praterías met de paardenfontein, de Quintana met de trap die het plein in twee niveaus splitst en de Porta Santa, de Heilige Deur, die alleen in een Heilig Jaar opengaat, en de Inmaculada met het massieve San Martiño Pinario ertegenover.
De kerk zelf is vrij toegankelijk; waarvoor je betaalt en reserveert, zijn de Pórtico, het museum en de daken. Die daken zijn het minst bekende bezoek en een van de beste: je loopt over de stenen daken, tussen de torens, met de stad onder je.
De vier zijden horen bij vier verschillende machten: de kathedraal, de neoclassicistische Pazo de Raxoi, het Hostal dos Reis Católicos, in 1499 gesticht als pelgrimshospitaal en een van de oudste nog werkende hotels ter wereld, en het Colexio de San Xerome. Obradoiro betekent werkplaats.
De Pórtico da Gloria heeft bij de restauratie zijn oorspronkelijke beschildering teruggekregen: hij was in felle kleuren beschilderd, en hem zo zien maakt korte metten met het idee van kale romaanse steen. Onder het altaar de crypte met het graf. En de botafumeiro, het reusachtige wierookvat, die niet elke dag zwaait: kijk in de kalender.
De theatraalste van de vier, door een grote trap verdeeld in twee niveaus met een eigen naam: de Quintana de Vivos, van de levenden, boven en de Quintana de Mortos, van de doden, beneden, die laatste op de oude begraafplaats. Hier zit de Porta Santa, dichtgemetseld behalve in een Heilig Jaar.
Download de app en ontdek Santiago de Compostela offline, wanneer je wilt. Loop de wandelroute De Kathedraal en de vier pleinen met een lokale gids in je oor.
Achter de kathedraal, aan de rand van de Quintana, staat een heel lange muur bijna zonder ramen: het klooster San Paio de Antealtares, in de 9e eeuw met monniken gesticht om over het graf van de apostel te waken; de benedictijnse slotzusters wonen er sinds 1499.
Zoek in die muur, op straathoogte, een klein houten raampje dat draait. Het is een torno, een draailuik, en daardoor verkopen de zusters de zoetigheden die ze zelf maken, zonder dat iemand elkaars gezicht ziet: je praat, je legt de munten neer, het blad draait en komt terug met amandeltaart. Het is de moeite waard, ook als je geen zin hebt in iets zoets.
Daarna de rúas. Rúa do Vilar en Rúa Nova met hun doorlopende arcaden, ontworpen om te lopen zonder nat te worden, wat hier een noodzaak is, de Praza do Toural, het Colexio de Fonseca, rond 1526 gesticht en de historische zetel van de universiteit (ontstaan in 1495), en de kleine kerken die je onderweg tegenkomt.
Santiago is al vijf eeuwen een universiteitsstad en dat verandert alles: de oude binnenstad wordt bewoond en is geen museum geworden, en vanaf acht uur 's avonds lopen de rúas vol met mensen die hier wonen. Dat is het verschil met bijna elke andere Spaanse erfgoedstad.
Alfons II stichtte het in de 9e eeuw met monniken, niet met zusters, om dag en nacht over het graf te waken. Diezelfde koning was de eerste pelgrim uit de geschiedenis, die te voet vanuit Oviedo naar beneden kwam. In het museum wordt de Ara de Antealtares bewaard, het altaar dat boven het graf stond voordat er een kathedraal was.
Een plateresk portaal en een kloostergang met twee verdiepingen, met medaillons die van bovenaf toekijken. Het werd rond 1526 gesticht door aartsbisschop Alonso de Fonseca, een humanist die brieven schreef met Erasmus van Rotterdam. Vrije toegang tot de kloostergang en de tentoonstellingszaal.
De arcaden van Santiago zijn geen versiering: je kunt er een groot deel van de oude binnenstad onder aflopen zonder nat te worden, in een stad waar het het hele jaar regent. Rúa Nova en Rúa do Vilar zijn de twee hoofdaders van de oude binnenstad, met winkels, cafés en een groot deel van het uitgaansleven.
Klim naar het oosten, naar de Porta do Camiño, en de stad verandert. Dit was de belangrijkste van de zeven poorten in de stadsmuur en duizend jaar lang de toegang voor de pelgrims van de Camino Francés, de Franse pelgrimsroute naar Santiago. De boog werd in de 19e eeuw afgebroken, maar de functie leeft nog: hierlangs komen ze te voet binnen.
Vanaf daar loopt de Rúa de San Pedro naar beneden, de laatste meters van de Camino. Vroeg in de ochtend zie je de pelgrims zwijgend naar beneden komen, bijna op hun tenen, alsof ze bang zijn de stad wakker te maken waar ze al weken van dromen. De straat is bovendien volgelopen met bars, boekwinkels en muziek, en hier gaan de jongeren uit.
Als je vandaar omhoogloopt, kom je bij het klooster San Domingos de Bonaval, dat twee uitzonderlijke dingen bewaart: de drievoudige wenteltrap van Domingo de Andrade, drie losse spiralen die omhooggaan zonder elkaar ooit te kruisen, en het Panteón de Galegos Ilustres, met Rosalía de Castro en Castelao. De rest is het Museo do Pobo Galego, het museum van het Galicische volk.
En er pal naast het CGAC van Álvaro Siza, die dezelfde goudkleurige steen als het klooster gebruikte, maar in eigentijdse lijnen. De toegang is gratis en, vooral, het dak is een openbaar dakterras boven de daken van de oude binnenstad waar bijna niemand naar boven gaat.
De stad kreeg muren na het jaar 997, toen Almanzor haar met de grond gelijkmaakte en de klokken van de kathedraal naar Córdoba liet brengen op de schouders van christelijke gevangenen. In 1987 werd hier de eerste mijlpaal geplaatst die de Camino uitriep tot eerste Europese Culturele Route.
Andrade was even goed wiskundige als kunstenaar en schreef een verhandeling over meetkunde toegepast op het bouwen: de drievoudige wenteltrap is zijn bewijs in de praktijk. Rosalía de Castro kwam hier in 1891 aan, met een bijna staatsbegrafenis, en het pantheon werd gemaakt om haar te ontvangen.
Álvaro Siza opende het in 1993, een jaar nadat hij de Pritzkerprijs won. Het licht valt van boven scherend naar binnen, zonder dat je ramen ziet, en verandert in de loop van de dag. Gratis toegang, en het dak is bedacht als nog een openbaar plein van Santiago.
Sluit de reis af in het parque de la Alameda, op vijf minuten van de oude binnenstad via de Porta Faxeira. Het is de grote openbare ruimte van een stad met smalle straten en zonder grote pleinen, en het werkt tegelijk als long en als huiskamer.
De hoofdas is de Paseo da Ferradura, een lange bocht rond de monte de Santa Susana, met aan de andere kant de oude stad die zich ontvouwt. Er is een studentenbijgeloof dat serieus wordt verteld: je moet hem niet helemaal aflopen voordat je je studie hebt afgerond, dus je ziet mensen halverwege omkeren.
Klim daarna naar de Carballeira de Santa Susana, een echt Galicisch eikenbos dat midden in de stad kwam te liggen toen die eromheen groeide. Vanaf daar verschijnt tussen de stammen de kathedraal: het is de ansichtkaart van Santiago, en wat hem uniek maakt is juist dat hij ingelijst door de bomen verschijnt en niet in één keer.
Het moment is de zonsondergang, als de steen goudkleurig wordt, of een mistige dag, die hier veel voorkomen en het meest kenmerkende beeld geven: de kathedraal die boven de natte daken zweeft. Het is gratis en altijd open.
Lantaarnpalen en balustrades vol art-nouveaumotieven uit het begin van de 20e eeuw waar bijna niemand naar kijkt. Verspreid door het park staan de beelden van Rosalía de Castro, Valle-Inclán en de Dúas Marías, twee echte zussen die hier elke dag in opvallende kleuren wandelden.
Het beroemdste uitzicht van de stad, en het laat iets uit de 18e eeuw zien: de barokke gevel, niet de romaanse kerk erachter. In de mist lijkt de kathedraal te zweven; halverwege de ochtend staat ze in tegenlicht. Draag schoenen met grip, want de bodem van het eikenbos wordt modderig.
Architectuur om in te werken: kale steen, glazen galerijen en winkelpuien op de begane grond, zonder paleizen of wapenschilden, want dit was de dienstweg van de bedevaart. Vandaag is dit de buurt met de beste uitgaanssfeer en prijzen die nog niet die van de oude binnenstad zijn.
Ja, op je gemak. De oude binnenstad is heel compact en je doet alles te voet. In twee dagen zie je de kathedraal met de vier pleinen, de rúas, het klooster San Paio, Bonaval met het museum en het CGAC, en de Alameda met het uitkijkpunt. Met een derde dag passen Padrón, de kust of de musea in de nieuwe stad erbij.
Wat moet je van tevoren reserveren?
De Pórtico da Gloria en de daken van de kathedraal, die los staan van de vrije toegang tot de kerk en werken met reservering vooraf en kleine groepen. In de zomer en in een Heilig Jaar zijn ze dagen van tevoren uitverkocht. Voor de rest van de stad hoef je niets te reserveren.
Wanneer zwaait de botafumeiro?
Niet bij elke mis. Hij zwaait bij de grote hoogfeesten van de liturgische kalender en ook als iemand de dienst betaalt, wat vaak gebeurt, maar onvoorspelbaar. De kathedraal publiceert de kalender van de geplande vieringen, dus kijk die na als het de reden van je reis is.
Waar is het klassieke uitzicht op de kathedraal?
In de Carballeira de Santa Susana, in het parque de la Alameda, op tien minuten van de Obradoiro. De kathedraal verschijnt ingelijst tussen eeuwenoude eiken, en dat kader maakt het beeld herkenbaar. Het is gratis en altijd open. Het mooist bij zonsondergang of in de mist; halverwege de ochtend staat ze in tegenlicht.
Is het de moeite waard om buiten de oude binnenstad te gaan?
Zeker. De buurt van Bonaval, met het klooster, het Museo do Pobo Galego, het CGAC van Siza en het park, is het deel van de historische stad met de minste toeristendruk en heeft drie van de beste dingen van Santiago. Het ligt op tien minuten lopen en de meeste bezoekers komen er nooit.
Regent het echt zo veel als ze zeggen?
Behoorlijk, en in elk seizoen. Meestal is het geen harde regen maar aanhoudende motregen, wat ze hier orballo noemen. Neem liever een regenjack dan een paraplu, en schoenen die niet uitglijden op nat graniet. Onder de arcaden van de rúas kun je een groot deel van de oude binnenstad overdekt aflopen.
Praktische informatie
Hoe kom je erVliegveld Lavacolla op 15 minuten. Trein vanuit Madrid en A Coruña.
OnderwegDe hele oude binnenstad is autovrij en je loopt alles te voet. Vervoer heb je niet nodig.
ReserverenPórtico da Gloria en de daken van de kathedraal, van tevoren en met beperkte plaatsen.
GratisDe kerk, het CGAC met zijn dakterras, de Alameda en het parque de Bonaval.
RegenHet regent in elk seizoen. Liever een regenjack dan een paraplu, en schoenen die niet uitglijden op het graniet.
EtenPulpo á feira, empanada, zeevruchten en tarta de Santiago. Albariño of ribeiro.
Op de kaart
🎧 Met Viavoy
Wandel door Santiago de Compostela en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Santiago de Compostela, wanneer je wilt.
vanaf 2,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Santiago de Compostela