Een heel lange muur, bijna zonder ramen, sluit een hele kant van de Praza da Quintana af, achter de kathedraal. Het is een klooster van benedictijnse slotzusters, gesticht in de 9e eeuw om het graf van de apostel te bewaken, dat “voor de altaren” lag: vandaar de naam. Daarbinnen wordt al meer dan duizend jaar gebeden, in stilte, en de muur is de grens. Maar er zit een draairaam in dat alles verandert.
De torno, en een eeuwenoude transactie
Zoek op straathoogte een klein houten raampje dat om zijn as draait. Het is een torno, een draailuik, het systeem waarmee een slotgemeenschap handel kan drijven met de buitenwereld zonder haar afzondering te doorbreken: je praat door de opening, je legt de munten op het blad, de zuster draait de cilinder rond en geeft het product terug.
Wat ze verkopen zijn zoetigheden die ze zelf maken, vooral amandeltaart – de tarta de Santiago, met het kruis van poedersuiker – en koekjes. De hele transactie gebeurt zonder dat iemand elkaars gezicht ziet, stem tegen stem, en precies zoals eeuwen geleden.
Het is de moeite waard, ook als je geen zin hebt in iets zoets, om wat het betekent: het is een van de weinige plekken in Europa waar een middeleeuwse gewoonte nog werkt zonder aanpassing of decor. De tijden zijn beperkt en wisselend, dus het is een kwestie van geluk.
Duizend jaar de wacht bij een graf
Het klooster werd niet door nonnen gesticht, maar door monniken. Koning Alfons II stichtte het in de 9e eeuw, zodat een gemeenschap dag en nacht over het graf van de apostel zou waken, vlak nadat het graf was ontdekt. Diezelfde koning was de eerste pelgrim uit de geschiedenis: hij kwam te voet uit Oviedo om het te vereren en opende zo wat vandaag de Camino Primitivo heet, de oorspronkelijke pelgrimsroute naar Santiago.
De gemeenschap werd eeuwen later een vrouwengemeenschap, en de benedictijnse zusters wonen er nog altijd. Het huidige gebouw stamt grotendeels uit de 16e en 17e eeuw, met een kerk waarvan de monumentale gevel op de Quintana uitkijkt en een sober interieur.
In het museum van het klooster wordt een weinig bekend en buitengewoon stuk bewaard: de Ara de Antealtares, resten van het stenen altaar dat in de allereerste tijd boven het graf stond, voordat de grote kathedraal bestond. Terwijl buiten duizenden pelgrims voorbijlopen, staat daarbinnen het oorspronkelijke altaar.
Niet te missen
De torno voor de zoetigheden
Een houten draairaam waardoor de zusters amandeltaart verkopen zonder elkaars gezicht te zien. Het werkt nog altijd op dezelfde manier.
Gesticht door Alfons II
In de 9e eeuw, om over het graf van de apostel te waken. Diezelfde koning was de eerste pelgrim en kwam te voet uit Oviedo.
De Ara de Antealtares
Resten van het altaar dat boven het graf stond voordat de kathedraal bestond. Het staat in het museum van het klooster.
De Quintana de Mortos
Het lage niveau van het plein ligt op het oude kerkhof. De twee niveaus hebben elk een eigen naam.
Hoe het in je bezoek aan Santiago past
Het sluit de Praza da Quintana af, een van de vier pleinen rond de kathedraal en de theatraalste van allemaal: een grote trap verdeelt het in twee niveaus, de Quintana de Vivos, van de levenden, boven en de Quintana de Mortos, van de doden, beneden, die laatste op de plek van het oude kerkhof.
Aan de overkant zit de Porta Santa van de kathedraal, de Heilige Deur, die alleen in een Heilig Jaar opengaat, wanneer 25 juli op een zondag valt. En daarboven de klokkentoren, de Berenguela, het werk van Domingo de Andrade, dezelfde die de driedubbele wenteltrap van Bonaval maakte.
Het is een stop van een kwartier, plus de tijd die de torno kost. Het ligt op twee minuten van de Obradoiro en van het Colexio de Fonseca, dus het past in elke wandeling door de oude binnenstad zonder omweg.
Veelgestelde vragen
Woonden hier altijd nonnen?
Nee, in het begin waren het monniken. Het klooster werd gesticht door koning Alfons II zodat een gemeenschap van mannen dag en nacht over het graf van de apostel waakte. En diezelfde koning was de eerste pelgrim uit de geschiedenis: hij daalde te voet af uit Oviedo om het te vereren, en opende wat we nu de Camino Primitivo noemen. De benedictinessen kwamen pas eind 15e eeuw, met een kerkelijke hervorming. De eersten die dit graf hier bewaakten, waren mannen.
Is er iets bewaard van dat eerste altaar van de apostel?
Ja, en het is een weinig bekend juweel. In het museum van het klooster wordt de zogeheten Ara de Antealtares bewaard: de resten van het stenen altaar dat in de allereerste tijd boven het graf stond, voordat de grote kathedraal werd gebouwd. Denk er maar aan: terwijl buiten elke dag duizenden pelgrims voorbijkomen, wordt hier binnen, in stilte, een van de stenen bewaard waar echt alles begon.
