Een rustig volume van graniet en marmer dat uit de grond zelf lijkt te zijn gegroeid, geopend in 1993 en ontworpen door Álvaro Siza, die het jaar daarvoor de Pritzkerprijs had gewonnen. Het schreeuwt niet: twee lange vleugels in een hoek, gladde muren en licht dat van boven scherend binnenvalt. Siza wilde niet wedijveren met het naburige klooster maar ermee in gesprek gaan, met dezelfde goudkleurige steen in strakke lijnen.
Hoe je een nieuw gebouw naast een van de 17e eeuw zet
De opdracht was delicaat: een museum voor hedendaagse kunst bouwen pal tegen het barokke klooster San Domingos de Bonaval, in een stad die tot werelderfgoed is verklaard en die overweldigend eenvormig in steen is. Het gebruikelijke antwoord zou een pastiche zijn geweest, of een gewelddadig contrast.
Siza koos een derde weg: hetzelfde materiaal – plaatselijk graniet, marmer – en een volledig hedendaagse volumeopbouw, zonder één historiserend element. Het gebouw vouwt zich in twee langgerekte vleugels die de helling volgen en zich naar het park openen, met het klooster als achtergrond.
Het interieur is een les in licht. De zalen hebben hoge plafonds en het licht valt van boven scherend binnen door daklichten en spleten, zonder zichtbare ramen, zodat het daglicht in de loop van de dag verandert en werkt als nog een kunstwerk in de opstelling. Het is het handschrift van Siza.
Het dak is een openbaar plein
Het geschenk van het gebouw ligt boven en is gratis: het dak van het museum is bedacht als een dakterras met uitzicht dat open is voor het publiek, niet als een dak. Je gaat naar boven en daar verschijnen de daken van de oude binnenstad, de torens van de kathedraal op de achtergrond en het parque de Bonaval dat als een groene waterval naar beneden loopt.
Dat een museum zijn dak als openbare ruimte aan de stad geeft, is een zeldzame en zeer bewuste keuze. Siza zag dat vlak als nog een plein van Santiago, een plek om de stad te bekijken op een manier die geen enkele andere plek biedt.
Binnen draait het programma om hedendaagse Galicische en internationale kunst, met wisselende tijdelijke tentoonstellingen en zonder een vaste collectie die doorlopend te zien is. Kijk vooraf wat er te zien is, al maken het gebouw en het dakterras de tocht op zichzelf al waard.
Niet te missen
Het dak is openbaar
Een open en gratis dakterras met uitzicht over de daken van de oude binnenstad. Siza bedacht het als nog een plein van de stad.
Dezelfde steen, een andere taal
Plaatselijk graniet met een hedendaagse volumeopbouw, zonder pastiche of gewelddadig contrast. Het gaat in gesprek met het naburige klooster.
Scherend licht van boven
Geen zichtbare ramen: het licht valt binnen door daklichten en verandert in de loop van de dag. Het is het handschrift van Siza.
Gratis toegang
Het museum vraagt geen toegang, en heel weinig mensen weten dat. Twintig minuten zijn genoeg als je alleen voor het dakterras komt.
Hoe het past in je bezoek aan Santiago
Het ligt in Bonaval, tien minuten van de oude binnenstad, omhoog vanaf de Porta do Camiño, pal naast het klooster San Domingos en met het park ertussen. Het is het deel van de historische stad met de minste toeristische drukte.
Het parque de Bonaval, dat de oude begraafplaats en de moestuin van het klooster beslaat, werd heringericht door Siza zelf samen met Isabel Aguirre, die de oude graven in het ontwerp opnamen. De drie elementen – museum, park en klooster – vormen een geheel dat in één keer is bedacht.
De toegang tot het museum is gratis, iets wat bijna niemand weet. Een uur is genoeg voor een tentoonstelling en het dakterras; wie alleen voor het uitzicht komt, heeft genoeg aan twintig minuten en betaalt niets.
Veelgestelde vragen
En wie is Álvaro Siza eigenlijk?
Hij is Portugees, uit Matosinhos, bij Porto, en het hoofd van de zogeheten Escola do Porto, al is hij in levenden lijve van een ontwapenende bescheidenheid. Die Pritzker die hem beroemd maakt, won hij in 1992, precies het jaar voordat dit museum openging, dus hij bouwde het op het hoogtepunt van zijn carrière. En dat een Portugees het ontwierp is geen toeval: Galicië en het noorden van Portugal delen wortels, landschap en zelfs een gemeenschappelijke moedertaal.
