De Joodse Call van Girona: zeshonderd jaar en een verdrijving
Geschiedenis · Girona

De Joodse Call van Girona: zeshonderd jaar en een verdrijving

Een van de best bewaarde Joodse wijken van Europa, de kabbalistische school die haar in het hele Middellandse Zeegebied beroemd maakte en het toevallige mechanisme dat haar van de sloop redde.

Leestijd 8 min · Bijgewerkt in 2026
🎧 In de route Monumentaal Girona: de kathedraal, de joodse Call en de huizen aan de Onyar

Bijna alle Joodse wijken van Spanje zijn verdwenen. Ze werden gesloopt, verbouwd of losten op in het stratenpatroon tot alleen de naam van een straat overbleef. Die van Girona is de uitzondering, en niet door een besluit om haar te bewaren maar door het tegendeel: omdat na 1492 vijf eeuwen lang niemand naar haar omkeek.

De Call bleef bewaard omdat hij vergeten werd. Het is hetzelfde mechanisme dat een archeologische vindplaats bewaart: wat niet wordt gebruikt, wordt niet verbouwd.

Een gemeenschap van gewicht

De Joodse gemeenschap van Girona is gedocumenteerd sinds de 9e eeuw en werd een van de belangrijkste van de Kroon van Aragón. Ze woonde in het hart van de oude binnenstad, op het tracé van de oude Romeinse weg, en had een eigen synagoge, school, rituele slagerij, badhuis en begraafplaats op de heuvel Montjuïc de Girona.

Wat haar onderscheidt is haar intellectuele niveau. In de 13e eeuw was Girona een van de grote centra van de Kabbala, de mystieke stroming van het jodendom, met een eigen school waarvan het aanzien zich over het hele Middellandse Zeegebied uitstrekte. Hier werden teksten geschreven en becommentarieerd die in die traditie nog altijd centraal staan.

Haar grootste figuur werd rond 1194 in deze straten geboren: Mosje ben Nachman, Nachmanides genoemd of, onder christenen, Bonastruc ça Porta. Hij was rabbijn, arts, filosoof en kabbalist, en een autoriteit die ver buiten zijn gemeenschap werd erkend.

1Calle de la Fuerza

Calle de la Fuerza

📍 As van de Call

De as van de wijk en het tracé van de oude Romeinse weg die de stad van noord naar zuid doorkruiste. Aan weerszijden opent zich het labyrint van steegjes, bogen en trappen, bijna allemaal doodlopend, dat de Call anders maakt dan welke andere oude wijk ook.

🎧 Met Viavoy

Ontdek Girona in je eigen tempo

Download de app en ontdek Girona offline, wanneer je wilt. Loop de wandelroute Monumentaal Girona: de kathedraal, de joodse Call en de huizen aan de Onyar met een lokale gids in je oor.

Meer over Viavoy →

Het Dispuut van Barcelona, en het begin van het einde

In 1263 ontbood Jacobus I (Jaume I) Bonastruc ça Porta naar Barcelona voor een openbaar dispuut waarin hij het jodendom moest verdedigen tegenover de christelijke theologen, onder voorzitterschap van de koning zelf. Het was een klassieke institutionele val: de gemeenschap kon niet weigeren, maar winnen was evenmin een veilige optie.

Hij deed het zo briljant dat zijn positie onhoudbaar werd. In plaats van een beloning volgde de ballingschap, naar het Heilig Land, waar hij stierf. Het is een episode die de situatie van de Joodse gemeenschappen onder koninklijke bescherming goed samenvat: voorwaardelijke tolerantie, altijd herroepbaar.

Daarna ging het sneller bergafwaarts. De anti-Joodse aanvallen van 1391, die over half het schiereiland trokken, troffen de Joodse wijk van Girona met geweld, en haar bewoners moesten hun toevlucht zoeken in de Torre Gironella, boven op de stadsmuur, vanwaar ze hun wijk zagen branden.

Vanaf dat moment raakte de gemeenschap steeds meer ingesloten, met dichtgemetselde straten en een leven onder toezicht. Veel van de doorgangen en bogen waar je vandaag doorheen loopt, zijn het fysieke gevolg van die geleidelijke insluiting, niet van het oorspronkelijke stratenplan.

2Stadsmuur en Torre Gironella

Stadsmuur en Torre Gironella

📍 Oostrand van de oude binnenstad

Hierheen klommen de Joden van Girona tijdens de aanvallen van 1391 om te schuilen, en van boven zagen ze de wijk branden die ze net hadden verlaten. Vandaag is het het beste uitkijkpunt van de stad, vrij toegankelijk via de weergang.

Hoe je er vandaag doorheen loopt

Het verdrijvingsedict van 1492 maakte de wijk leeg. De huizen werden in bezit genomen, de toegangen dichtgemetseld en de Call werd bijna vijfhonderd jaar lang opgeslokt door het christelijke weefsel, verborgen onder pleisterwerk en tussenmuren. Toen men in de 20e eeuw aan het herstel begon, kwam hij intact tevoorschijn.

Vandaag loop je er vrij en zonder toegangskaartje doorheen. Het geheim is niet op de calle de la Fuerza te blijven: je moet de zijsteegjes in, die smal zijn, met treden en bijna allemaal doodlopend, en waar de wijk haar oorspronkelijke schaal bewaart.

Het Museum voor Joodse Geschiedenis, aan diezelfde calle de la Fuerza, beslaat een van de gebouwen van de oude Call en brengt orde in alles wat je buiten ziet: het dagelijks leven, de ambachten, de kabbalistische school en het einde. Het bewaart bovendien een collectie grafstenen van de begraafplaats op de Montjuïc.

En het loont om 's avonds terug te komen. Met de straatlantaarns aan, zonder groepen en met de echo van voetstappen in de steegjes, werkt de Call op een manier die rond het middaguur en tussen de mensen onmogelijk is.

3Arabische baden

Arabische baden

📍 Naast de Portal de Sobreportes

In dezelfde oude binnenstad en uit dezelfde tijd als de Call op zijn hoogtepunt: rond 1194. Ze waren niet Joods en niet Arabisch, maar christelijk, gekopieerd van het beste beschikbare model, en dat pragmatisme zegt veel over hoe het middeleeuwse samenleven echt werkte.

Veelgestelde vragen

Waarom bleef de Call van Girona zo goed bewaard?

Door de vergetelheid. Na de verdrijving van 1492 werden de huizen in bezit genomen, de doorgangen dichtgemetseld en werd de wijk bijna vijf eeuwen lang weggestopt onder pleisterwerk en tussenmuren. Omdat het geen actief deel van de stad was, onderging het niet de verbouwingen die de structuur hadden uitgewist. Het is hetzelfde mechanisme dat een archeologische vindplaats bewaart.

Waar komt het woord Call vandaan?

Meestal wordt het verklaard vanuit het Hebreeuwse qahal, dat gemeenschap of vergadering betekent: de wijk was, letterlijk, de gemeenschap. Een andere etymologie verbindt het met het Latijnse callis, smalle steeg. Beide beschrijven goed waar je doorheen loopt, en ze worden door elkaar gebruikt.

Wie was Bonastruc ça Porta?

De christelijke naam van Mosje ben Nachman, of Nachmanides, rond 1194 in de Call geboren: rabbijn, arts, filosoof en kabbalist, en een autoriteit die ver buiten zijn gemeenschap werd erkend. In 1263 ontbood Jacobus I hem naar het Dispuut van Barcelona om het jodendom te verdedigen tegenover de christelijke theologen, en hij eindigde in ballingschap in het Heilig Land.

Wat was het Dispuut van Barcelona?

Een openbaar debat in 1263 ten overstaan van Jacobus I, waarin Bonastruc ça Porta het jodendom moest verdedigen tegenover de christelijke theologen. Het was een institutionele val: de gemeenschap kon niet weigeren, maar winnen was evenmin veilig. Hij deed het zo briljant dat zijn positie onhoudbaar werd en hij in ballingschap moest gaan.

Wat gebeurde er in 1391?

Een golf van anti-Joodse aanvallen trok over half het schiereiland en trof de Joodse wijk van Girona met geweld. De bewoners zochten hun toevlucht in de Torre Gironella, boven op de stadsmuur, vanwaar ze de wijk zagen branden. Vanaf dat moment raakte de gemeenschap steeds meer ingesloten, met dichtgemetselde straten en een leven onder toezicht.

Kun je de synagoge bezoeken?

Die is als zodanig niet bewaard gebleven. Het Museum voor Joodse Geschiedenis beslaat een van de gebouwen van de oude Call, op een terrein dat verbonden is met het laatste synagogecomplex, en vertelt over het leven van de gemeenschap, de ambachten en de kabbalistische school; daarnaast bewaart het een collectie grafstenen van de Joodse begraafplaats van de stad.

Praktische informatie

WaarCalle de la Fuerza en haar labyrint van steegjes, in het hart van de oude binnenstad.
ToegangDe wijk is vrij toegankelijk. Het Museum voor Joodse Geschiedenis kost ongeveer € 4.
Hoe loop je erdoorGa de zijsteegjes in, blijf niet in de hoofdstraat.
Beste moment's Avonds, met de straatlantaarns aan en zonder groepen.
De hoofdpersoonBonastruc ça Porta, hier geboren rond 1194. Kabbalist, arts en verbannen na het dispuut van 1263.
SchoeiselHellingen, trappen en keien over de hele route.

Op de kaart

🎧 Met Viavoy

Wandel door Girona en luister in je eigen tempo

Download Viavoy en wandel offline door Girona, wanneer je wilt.

vanaf 3,99 €· eenmalige betaling
City Pass · 9,99 €3 dagen, alle tours in Girona
Meer over Viavoy →
Viavoy-app

Lees verder

Andere artikelen

Routes

Girona in één dag: de Call, de kathedraal en de stadsmuur

Themaroutes

Girona en Game of Thrones: waar Braavos werd gefilmd

Gastronomie

Eten in Girona: mar i muntanya, suquet en xuixos

Agenda

Temps de Flors: de week waarin Girona zijn patio's opent