Een koele ruimte in het halfduister met een achthoekige lantaarn, gedragen door acht slanke zuilen, die een bundel licht op een bassin laat vallen. De schoonheid ervan is sereen, bijna muzikaal, en je kunt maar beter meteen zeggen dat er aan deze baden weinig Arabisch is: ze werden rond 1194 gebouwd, toen Girona al eeuwen christelijk was.
Christenen die het beste beschikbare model kopieerden
De naam komt van het feit dat ze ongegeneerd het model van de Romeinse en islamitische baden kopieerden, die de beste van hun tijd waren. In het christelijke Europa van de 12e eeuw bestond er niets vergelijkbaars op het gebied van badvoorzieningen, dus wie goede baden wilde bouwen, had geen ander voorbeeld.
Dat zegt veel over hoe de culturele overdracht in de middeleeuwen werkelijk verliep, veel pragmatischer dan meestal wordt verteld: men nam over wat werkte, waar het ook vandaan kwam, en technisch prestige woog zwaarder dan de religieuze grens.
Wat wel volledig Andalusisch is, is het gevoel van de ruimte: het halfduister, het water, het licht dat van boven wordt gefilterd en dat centrale paviljoen dat de hele zaal ordent. De architectuur van het bad zoekt een bepaald zintuiglijk effect, en dat wordt hier net zo goed bereikt als in Granada of Córdoba.
De route van het ritueel, en wie ze redde
Je doorloopt de zalen in de volgorde van het oude ritueel, dat hetzelfde is als dat van de Romeinse thermen. Eerst het apodyterium, de kleedruimte, de zaal met het paviljoen en de lantaarn, de mooiste ruimte van het geheel. Daarna het frigidarium, met koud water; het tepidarium, lauw; en het caldarium, heet.
Onder dat alles ligt het hypocaustum: de ruimte waardoor de hete lucht van een oven onder de vloer circuleerde, zodat de vloeren en de muren werden verwarmd. Het is pure Romeinse technologie, in werking in een gebouw uit de 12e eeuw.
Het bad was niet alleen hygiëne. Het was genot en sociaal leven: de plek waar over zaken werd gepraat, waar afspraken werden beklonken en waar men de tijd doorbracht, een luxe die de middeleeuwse stad zich wist te gunnen en daarna eeuwenlang kwijtraakte.
Dat het gebouw heel bewaard bleef, is voor een groot deel aan een toeval te danken: eeuwenlang zat het ingesloten in het klooster van de kapucinessen, dat de ruimte voor eigen doeleinden gebruikte, en die kloostermuur eromheen beschermde het tegen de sloop. Toen het klooster verdween, was het juweel er nog.
Niet te missen
Ze zijn niet Arabisch
Ze werden rond 1194 gebouwd, toen Girona al eeuwen christelijk was. Ze kopiëren het islamitische en Romeinse model.
Het paviljoen en de lantaarn
Acht slanke zuilen die een achthoekige lantaarn dragen boven het bassin van de kleedruimte. Het mooiste van het geheel.
Het hypocaustum
Eronder circuleert hete lucht van een oven onder de vloer. Romeinse technologie in een gebouw uit de 12e eeuw.
Een klooster heeft ze gered
Ze zaten ingesloten in het klooster van de kapucinessen, en die muur beschermde ze tegen de sloop.
Hoe het past in je bezoek aan Girona
Ze werden in 1929 gerestaureerd door de uit Girona afkomstige Rafael Masó, een van de grote architecten van het Catalaanse noucentisme, wiens familiehuis in de stad ook te bezoeken is. Die ingreep bracht het geheel terug in een toonbare staat.
Ze liggen naast de Portal de Sobreportes, de poort van Romeinse oorsprong in de ommuring, en op twee passen van de basiliek San Félix. Hier begint het noordelijke deel van de oude binnenstad: Sant Pere de Galligants, de Jardines de los Alemanes en de klim naar de stadsmuur.
Het bezoek is kort, twintig minuten, en de toegang is goedkoop. Ga het liefst als de zon hoog staat, want het effect van de lantaarn op het bassin hangt af van het zonlicht dat van boven binnenvalt, en op een bewolkte dag gaat de helft verloren.
Veelgestelde vragen
Hoe komt het dat zo'n gebouw helemaal intact tot onze tijd is gekomen?
Mede dankzij enkele nonnen. Eeuwenlang bleven de baden ingesloten binnen het klooster van de kapucinessen, die het terrein voor hun eigen doeleinden gebruikten, en die kloostermuur eromheen beschermde ze tegen de sloop. Toen het klooster verdween, was het oude juweel er nog steeds, wachtend tot Masó het zou redden.
