Hallo! Ik ben Sanne, en het komende anderhalf uur ben ik je stem door Toledo, de stad van de drie culturen: eeuwenlang woonden christenen, joden en moslims op dezelfde hellingen en baden tot drie verschillende goden, op een steenworp van elkaar.
Overzicht
We komen langs de kerk van Santo Tomé met haar «Begrafenis van de heer van Orgaz», de Tránsito-synagoge, Santa María la Blanca, het klooster van San Juan de los Reyes en de moskee van de Cristo de la Luz, tussen uitzichtpunten over de Taag, steegjes van de Joodse wijk en duizend jaar oude poorten. Bij die vijf monumenten is het bezoek aan de binnenkant bij deze wandeling inbegrepen: bij hun deuren tik je en ga je naar binnen.
Trek comfortabele schoenen aan, want Toledo klimt en daalt. Onze wandeling begint voor de kerk van Santo Tomé.
We gaan beginnen.
Route
Je staat voor de kerk van Santo Tomé. Let op de toren: die is mudéjar, baksteen en kleine boogjes, gebouwd door moslimhanden voor een christelijke kerk. Maar de reden waarom je hier bent, zit binnen, in een kleine kapel, in schemerlicht.
- 2
Palacio de Fuensalida en Plaza del Conde
Draai je om en adem dit pleintje in: het geruis van de fontein, de gouden steen die op dit uur op honing lijkt. Voor je staat het Palacio de Fuensalida, uit de vijftiende eeuw, met zijn granieten portaal en een wapenschild dat door de wind is afgesleten.
- 3
Huismuseum van El Greco
Je loopt een stukje naar beneden en komt bij een groot oud huis met een tuin, koel, met een geur van buxus en natte aarde. Ze noemen het de Casa del Greco, en hier komt de verrassing: El Greco heeft nooit in dit huis gewoond. Niet in dit huis, en vermoedelijk zelfs niet op dit perceel.
- 4
Mirador del Tránsito boven de Taag
Leun hier over de rand, aan de grens van de wijk. Aan je voeten maakt de Taag zijn groene bocht en aan de overkant gluren de cigarrales tussen de olijfbomen door. Dit is de rand van de oude Joodse wijk, en men zegt dat de Joden van Toledo vanuit deze huizen de rivier voor het laatst zagen in de nacht voordat ze voorgoed vertrokken, in 1492.
Blijf even staan voor deze bakstenen gevel, aan de buitenkant zo eenvoudig dat je er zo voorbij zou kunnen lopen.
- 6
Plaza de Barrio Nuevo
Je komt uit op een verbreding, een lichtrijk pleintje: Barrio Nuevo. De naam misleidt, want er is weinig nieuws aan; zo werd het genoemd toen dit hoekje van de Joodse wijk, na de rellen en de bekeringen van de vijftiende eeuw, een ander leven begon. Blijf even staan.
- 7
Mesón de la Judería
Inmiddels vraagt je lichaam om een pauze, en in deze steegjes zijn er mesones, traditionele eethuizen van altijd, waar de mensen van Toledo stoppen, niet alleen de toeristen.
- 8
Calle del Ángel en het weefsel van de Joodse wijk
Ga de Calle del Ángel in en je laat onwillekeurig je stem zakken: hier verandert het geluid, je voetstappen weerklinken tussen witgekalkte muren en traliewerk.
- 9
Synagoge van Santa María la Blanca
Stap weer het halfduister in, en weer die verbazing: een bos van witte zuilen, witgekalkte hoefijzerbogen, kapitelen met dennenappels en knopen die van suiker lijken. Sluit even je ogen en zeg me of dit voor jou als een kerk voelt. Dat is het niet, of het is niet geboren om er een te zijn.
- 10
Calle de los Reyes Católicos
Loop dezelfde weg terug door de Calle de los Reyes Católicos, een van de weinige rechte, brede straten aan deze kant: ze werd met opzet aangelegd om lucht te geven aan San Juan de los Reyes en aan de wijk.
Je stapt weer de zon in en stuit op iets wat niet past bij de kleine stad waar je doorheen loopt: een massa van goudkleurige steen, gotisch, met pinakels die zich in de lucht boren.
- 12
De ketenen van San Juan de los Reyes
Kijk omhoog naar de buitenmuren van San Juan de los Reyes. Zie je die ijzeren kettingen die daar hangen, roestig, ontzettend lang? Dat is geen versiering. Het zijn de boeien van de christelijke gevangenen die in het land van Granada gevangen zaten en na de verovering vrijkwamen.
- 13
Puerta del Cambrón
De steeg gaat open en daar verschijnt, afgetekend tegen de lucht, de Puerta del Cambrón, de noordwestelijke uitgang van de stad. Ze heet zo naar enkele doornige struiken, de cambroneras, die tegen de muur groeiden.
- 14
Puerta del Sol
Ga een stukje naar beneden en loop er langzaam doorheen: de Puerta del Sol, uit de veertiende eeuw, mudéjar, met zijn grote hoefijzerboog en erboven een merkwaardig reliëf van twee jonkvrouwen die een schaal vasthouden.
Je klimt bijna naar de top van de stad en komt bij een tuintje met een klein gebouw van roodachtige baksteen, met in elkaar verweven bogen als borduurwerk. Laat je niet misleiden door de grootte: voor je staat het oudste gebouw dat in Toledo nog overeind staat.
- 16
Mezquita de las Tornerías
Je laat de Joodse wijk achter je en gaat steegjes in met meer handel, vol winkels en poorten. Kijk omhoog, want dit wordt vaak over het hoofd gezien: boven een gewone begane grond verbergt zich een moskee uit de elfde eeuw, de Mezquita de las Tornerías.
- 17
De soek en de straten van de middeleeuwse handel
Let op de namen van de straten die je oversteekt: Tornerías, Chapinería, Cordonerías. Het zijn geen grillen. Elke straat droeg de naam van het ambacht dat zich erin verdrong, net als in een Arabische soek: hier de houtdraaiers, daar de makers van chapines, de oude klompschoenen, verderop de koordenmakers.
- 18
Mazapanes Santo Tomé
En om af te sluiten, het zoetste. Je kunt Toledo niet verlaten zonder de marsepein te proeven, die hier geen gewoon kerstzoet is: het is een erfenis die opnieuw de drie culturen vermengt, amandel en suiker die met de Arabieren kwamen, recepten die de nonnen in de kloosters bewaarden.
