Onu 1218'de IX. Alfonso kurdu ve İspanya'nın hâlâ faaliyette olan en eski üniversitesi, dünyanın da en eskilerinden biridir. Ama içeri girince etkileyen tarihler değildir: dizlerinin üzerinde not tutan kuşaklarca öğrencinin aşındırdığı, kaba ahşaptan arkalıksız uzun sıraları olan taştan bir derslik. Adı Aula Fray Luis de León'dur ve tam olarak eskiden olduğu gibi durur.
“Dün diyorduk ki”
Bu derslikte ilahiyatçı ve şair Fray Luis de León ders verdi; ta ki Engizisyon, o zamanlar yasak olan bir şeyi yapıp Ezgiler Ezgisi'ni Kastilya diline çevirdiği için onu yaklaşık beş yıl hapsedene kadar. Aklanıp bu aynı salona döndüğünde, geleneğe göre dersine iki kelimeyle başladı: “Decíamos ayer”, yani “Dün diyorduk ki”.
Söz muhtemelen uydurmadır ve çağdaş kaynaklarda geçmez, ama kurumun düsturu hâline gelmiştir ve kurumun kendisi hakkında söylemek istediğini epey iyi özetler: kesintilerin üzerinde süreklilik.
Derslik mutlak bir sadeliktedir: arkalıksız ahşap sıralar, yükseltilmiş bir kürsü ve ahşap bir tavan. Hiçbir türden süsleme yoktur. Onu etkileyici kılan bu yalınlıktır, çünkü önemli olanın duvarlarda değil havada olup bittiğini açıkça gösterir.
Salamanca Okulu ve kütüphane
XVI. yüzyılda bu üniversitenin bir grup ilahiyatçısı ve hukukçusu —Francisco de Vitoria, Domingo de Soto, Francisco Suárez— modern uluslararası hukukun kökeninde yer alan fikirleri burada dile getirdi: bütün halkların dinlerinden bağımsız olarak hakları olduğu, savaşın haklı bir nedene ihtiyaç duyduğu ve hiçbir gücün, insanların yaşadığı toprakları yalnızca keşfetmiş olmakla sahiplenemeyeceği.
Bu tezler Amerika'nın fethine dair tartışmanın tam ortasında ortaya atıldı ve gerçek hukuki sonuçları oldu. Muhtemelen bir İspanyol üniversitesinden çıkmış en önemli entelektüel katkıdır ve bu dersliklerde gerçekleşti.
Ziyaret, içine girilmeden kapıdan seyredilen Biblioteca Antigua'yı, yani Eski Kütüphane'yi de kapsar: tavana kadar ahşap raflar, yaklaşık kırk bin eski cilt ve insanı etkisi altına alan bir atmosfer. Ve bu nitelikte bir yapıda pek alışılmadık olan dünyevi konulu kabartmalarıyla Üniversite merdivenini barındıran revaklı avluyu.
Kaçırılmayacaklar
Aula Fray Luis de León
Kuşaklar boyu aşınmış, arkalıksız uzun sıralar. Hiçbir süsleme olmadan, tam olarak eskiden olduğu gibi durur.
Salamanca Okulu
Vitoria ve Suárez, Amerika'nın fethine dair tartışma sırasında uluslararası hukukun temellerini burada dile getirdi.
Biblioteca Antigua
Tavana kadar raflarda yaklaşık kırk bin eski cilt. İçine girilmeden kapıdan seyredilir.
Kırmızı vítores
Duvarlardaki yazılar doktoraları kutlar ve yağla karıştırılmış boğa kanıyla boyanırdı.
Salamanca ziyaretine nasıl uyar
Patio de Escuelas'tan, kurbağanın bulunduğu plateresk cephenin altından geçerek girilir. Bilet revaklı avluya, tarihi dersliklere, şapele ve kütüphaneye erişim sağlar ve ziyaret yaklaşık kırk dakika sürer.
Karşıda Cielo de Salamanca'yla Escuelas Menores vardır ve genellikle aynı bilete dahildir. Palacio de Anaya ve iki katedral de bir adım ötededir.
Her yerde görülen ve okumayı bilmek gereken bir ayrıntı: duvarlara “Víctor” sözcüğü ve bazı baş harflerle kırmızıya boyanmış yazılar. Bunlar vítores'tir, birinin doktor unvanına ulaşmasının kutlanma biçimiydi ve yağla karıştırılmış boğa kanıyla boyanırdı.
Sık sorulan sorular
Doğanın vermediğini Salamanca'nın veremeyeceği sözü doğru mu?
Ha, evet, bunu gururla ve bir tutam şakayla söyleriz. Latincesi kulağa yuvarlak gelir: “Quod natura non dat, Salmantica non praestat”. Aşağı yukarı şu demek: bu üniversite sana öğrenmek istediğin her şeyi, dünyanın bütün bilimlerini öğretir... ama kafasız gelirsen, Salamanca bile sana kafa takamaz. Yani: yeteneği evden getirmek gerekir; gerisini biz veririz. Sekiz yüzyıldır aynı dersi iğneleyerek veriyor.
Kastilya dilinin ilk dilbilgisi ne işe yarıyordu?
Burada çok güzel bir sahne var. Anlatılana göre eser kraliçe Isabel'e sunulduğunda, herkesin zaten konuştuğu bir dili düzene sokmanın ne işe yaradığını sordu. Ona dilin her zaman imparatorluğun yoldaşı olduğunu söylediler: onu sabitlemek ve öğretmek, onu denizin öbür yakasında açılan yeni topraklara sağlam biçimde taşımanın yoluydu. O küçük kitap bilginlerin bir hevesi değil, bir devlet aracıydı.
O dönemde kadınlar okuyabiliyor ya da ders verebiliyor muydu?
Neredeyse hiç, ve bu yüzden bu örnek beni büyülüyor. 1508 civarında tam bu üniversitede ders veren genç bir kadından, Luisa de Medrano'dan söz edilir; pek çok tarihçiye göre bir Avrupa üniversitesinde ders veren ilk kadın. Saraydan bir hümanist onu dinledi ve ne kadar güzel ve son derece belagatli olduğunu hayranlıkla yazıya geçirdi. Yalnızca erkeklerden ve cüppelerden oluşan bir dünyada parlak bir istisna.
