Είναι το καλύτερα διατηρημένο ισλαμικό παλάτι του βόρειου τμήματος της χερσονήσου και η μόνη μεγάλη μαρτυρία της τέχνης των ταϊφών που στέκει ακόμη όρθια στην Ευρώπη. Χτίστηκε τον 11ο αιώνα, όταν η Σαραγόσα ήταν ανεξάρτητο βασίλειο, και η αξία του είναι διπλή: για αυτό που είναι και για αυτό που λείπει γύρω του, γιατί το Αλ-Άνδαλους άφησε ελάχιστη παλατιανή αρχιτεκτονική τόσο βόρεια, και αυτή εδώ έφτασε σχεδόν ολόκληρη.
Ένα παλάτι των ταϊφών στον βορρά
Όταν το χαλιφάτο της Κόρδοβας διαλύθηκε στις αρχές του 11ου αιώνα, γεννήθηκαν τα βασίλεια των ταϊφών, και της Σαραγόσας ήταν από τα πιο ακμάζοντα. Τότε χτίστηκε αυτό το παλάτι ως εξοχική κατοικία έξω από τα τείχη, και το διακοσμητικό του ρεπερτόριο είναι η μεγάλη συνεισφορά εκείνης της εποχής.
Αυτό που πρέπει να κοιτάξεις είναι τα τόξα: διασταυρούμενα, πολύλοβα, μικτόγραμμα, που επικαλύπτονται σε πολλά επίπεδα ώσπου σχηματίζουν δικτυωτά χωρίς πια καμία δομική λειτουργία, μόνο οπτική. Είναι το επόμενο βήμα από ό,τι είχε γίνει στην Κόρδοβα, οδηγημένο σε ένα σχεδόν αφηρημένο άκρο.
Η Χρυσή Αίθουσα και η αυλή με τη δεξαμενή της είναι τα κεντρικά κομμάτια, με γύψινα διακοσμητικά, κιονόκρανα και τοξοστοιχίες που προαναγγέλλουν ευθέως ό,τι θα γίνει δύο αιώνες αργότερα στην Αλάμπρα. Αν τα δεις αυτά πριν από τη Γρανάδα, θα διαβάσεις αλλιώς εκείνη.
Τέσσερις χρήσεις η μία πάνω στην άλλη και ένα κοινοβούλιο
Μετά τη χριστιανική κατάκτηση του 1118, το κτίριο έγινε παλάτι των βασιλιάδων της Αραγονίας, και τον 15ο αιώνα οι Καθολικοί Μονάρχες πρόσθεσαν από πάνω έναν ολόκληρο όροφο με αίθουσες τελετών και μια πολύχρωμη ξυλόγλυπτη οροφή μουδέχαρ εξαιρετικής ποιότητας, με τους θυρεούς τους και τον ζυγό και τα βέλη.
Μετά ήρθε η παρακμή: έγινε έδρα της Ιεράς Εξέτασης, ύστερα στρατώνας, και κατέληξε μισοερειπωμένο, με την ανδαλουσιανή διακόσμηση σκαμμένη ή χτισμένη πίσω από τοίχους. Η μακρά και σχολαστική αναστήλωση που το έσωσε είναι του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα.
Και σήμερα είναι η έδρα των Κόρτες της Αραγονίας. Δηλαδή: ένα μουσουλμανικό παλάτι του 11ου αιώνα που στεγάζει ένα περιφερειακό κοινοβούλιο του 21ου αιώνα, με τις αίθουσες ολομέλειας χτισμένες μέσα στον περίβολο. Σχεδόν χίλια χρόνια διαδοχικών χρήσεων, που λίγα ισπανικά κτίρια μπορούν να διηγηθούν.
Μη χάσεις
Μοναδικό στον βορρά
Η μεγάλη μαρτυρία της τέχνης των ταϊφών που σώζεται στην Ευρώπη. Το Αλ-Άνδαλους άφησε ελάχιστη παλατιανή αρχιτεκτονική τόσο βόρεια.
Τα διασταυρούμενα τόξα
Επικαλύπτονται σε πολλά επίπεδα ώσπου σχηματίζουν δικτυωτά χωρίς δομική λειτουργία. Προαναγγέλλουν ευθέως την Αλάμπρα.
Η οροφή των Καθολικών Μοναρχών
Πρόσθεσαν τον 15ο αιώνα έναν ολόκληρο όροφο με αίθουσες τελετών και μια εξαιρετική πολύχρωμη οροφή μουδέχαρ.
Σήμερα είναι κοινοβούλιο
Στεγάζει τα Κόρτες της Αραγονίας. Σχεδόν χίλια χρόνια διαδοχικών χρήσεων, που λίγα ισπανικά κτίρια μπορούν να διηγηθούν.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σαραγόσα
Βρίσκεται έξω από το ιστορικό κέντρο, είκοσι λεπτά με τα πόδια από το κέντρο ή λίγα λεπτά με το τραμ, προς τα δυτικά. Είναι η μόνη επίσκεψη της πόλης που απαιτεί μετακίνηση, και αξίζει χωρίς συζήτηση.
Επειδή είναι έδρα κοινοβουλίου, τα ωράρια επίσκεψης είναι περιορισμένα και αλλάζουν ανάλογα με τη δραστηριότητα των Κόρτες: υπάρχουν μέρες με περιορισμένη πρόσβαση και μέρες που είναι κλειστό. Καλό είναι να το ελέγξεις από πριν και, στην υψηλή περίοδο, να κάνεις κράτηση.
Στον δρόμο της επιστροφής προς το κέντρο βρίσκονται η Πύλη του Κάρμεν, σημαδεμένη από τα χτυπήματα των Πολιορκιών του 1808, και η βασιλική της Σάντα Ενγκράθια. Υπολόγισε μια καλή ώρα για το παλάτι.
Συχνές ερωτήσεις
Από πού βγαίνει αυτό το τόσο παράξενο όνομα, Αλ-Γιαφαρίγια;
Σου το λέω γιατί σχεδόν κανείς δεν το ξέρει: το όνομα έρχεται από τον ίδιο τον βασιλιά που διέταξε να χτιστεί. Το πλήρες όνομά του περιλάμβανε το Αμπού Γιαάφαρ Άχμαντ, και από εκείνο το «Γιαάφαρ» γεννήθηκε το Αλ-Γιαφαρίγια, «αυτό του Γιαάφαρ». Έτσι, κάθε φορά που προφέρεις το όνομα του μνημείου, χωρίς να το ξέρεις φωνάζεις με το όνομά του έναν μουσουλμάνο βασιλιά πριν από χίλια χρόνια. Εμένα αυτό μου φαίνεται υπέροχο.
Και ποια είναι εκείνη η όπερα που ενέπνευσε ο πύργος;
Είναι ο «Τροβατόρε», «Ο τροβαδούρος», που ο Βέρντι ανέβασε για πρώτη φορά το 1853 και που γεμίζει ακόμη θέατρα σε όλο τον κόσμο. Το περίεργο είναι ότι ο Βέρντι δεν επινόησε τίποτα: βασίστηκε σε ένα ισπανικό ρομαντικό δράμα, «Ελ Τροβαδόρ», ενός συγγραφέα που λεγόταν Αντόνιο Γκαρσία Γουτιέρρεθ. Και υπάρχει άλλη μια λεπτομέρεια που μου αρέσει πολύ: εκείνος ο πύργος είναι στην πραγματικότητα το πιο παλιό κομμάτι όλου του συνόλου, προγενέστερο από το ίδιο το παλάτι, χτισμένο κάπου τον 9ο αιώνα. Δηλαδή τούβλο με περισσότερα από χίλια εκατό χρόνια πάνω από το κεφάλι σου.
Ήταν αυτό το παλάτι όπου ζούσαν πάντα οι βασιλιάδες;
Όχι, κι εκεί βρίσκεται το ωραίο. Όταν το έχτισαν, η περιτειχισμένη πόλη βρισκόταν πιο πέρα· αυτό ήταν ένα παλάτι αναψυχής στα περίχωρα, περιτριγυρισμένο από κήπους και περιβόλια, ένα είδος κτήματος απόλαυσης για να ξεφεύγουν από τη φασαρία. Δεν ήταν το κέντρο της καθημερινής εξουσίας, ήταν ο τόπος της απόλαυσης, της γιορτής και της ποίησης. Με τον καιρό η πόλη μεγάλωσε και το κατάπιε, αλλά γεννήθηκε ως ένα καπρίτσιο στο ύπαιθρο.
