Εβδομήντα πέντε μέτρα ύψος, σε σχήμα κράνους πολεμιστή ή καβουκιού ενός θαλάσσιου ζώου που αποφάσισε να μείνει στη στεριά. Το Παλάου ντε λες Αρτς Ρέινα Σοφία είναι η όπερα της Βαλένθια, εγκαινιάστηκε το 2005 και είναι το ψηλότερο κτίριο της Πόλης των Τεχνών και των Επιστημών. Το σχεδίασε ο Σαντιάγο Καλατράβα, Βαλενθιανός, και από πάνω του πετά ένα μεταλλικό έλασμα πάνω από διακοσίων μέτρων που στηρίζεται μόνο στις άκρες του.
Καλατράβα, μηχανικός και αρχιτέκτονας
Ο Σαντιάγο Καλατράβα γεννήθηκε στη Βαλένθια το 1951 και είναι ταυτόχρονα αρχιτέκτονας και πολιτικός μηχανικός, μια διπλή κατάρτιση που εξηγεί τα κτίριά του: κατασκευές φτασμένες στο όριο, μορφές που μοιάζουν έτοιμες να κινηθούν και ένα λεξιλόγιο δανεισμένο από την ανατομία —πλευρά, σπόνδυλοι, φτερά—.
Η Πόλη των Τεχνών χτίστηκε μέσα σε δύο δεκαετίες στο τελευταίο τμήμα της παλιάς κοίτης του Τούρια και άλλαξε τη διεθνή εικόνα της Βαλένθια. Το Παλάου ντε λες Αρτς ήταν από τα τελευταία κομμάτια και το πιο φιλόδοξο: τέσσερις αίθουσες, η κύρια για όπερα με περίπου χίλιες τετρακόσιες θέσεις.
Το μεγάλο μεταλλικό φτερό που στεφανώνει το κτίριο, εκείνο το καμπύλο έλασμα πάνω από διακοσίων μέτρων που ακουμπά μόνο σε δύο σημεία, είναι η υπογραφή του συνόλου. Δεν έχει σκηνική λειτουργία: προστατεύει την κατασκευή και της δίνει την αναγνωρίσιμη σιλουέτα που εμφανίζεται σε όλες τις φωτογραφίες.
Το τρενκαδίς που έπεφτε
Μεγάλο μέρος της επιδερμίδας του κτιρίου είναι ντυμένο με τρενκαδίς, ψηφιδωτό από λευκά κεραμικά θραύσματα, ως φόρο τιμής στη μεσογειακή παράδοση που έκανε δημοφιλή ο Γκαουντί. Και εκεί άρχισε το πρόβλημα: από το 2013 άρχισαν να ξεκολλούν κομμάτια του ψηφιδωτού, και το κτίριο χρειάστηκε να υποστυλωθεί και να αποκλειστεί.
Ξεκίνησε μια δικαστική διαμάχη ανάμεσα στη Χενεραλιτάτ της Βαλένθια και τον αρχιτέκτονα για την ευθύνη των ζημιών, με αποφάσεις και προσφυγές που κράτησαν χρόνια, και η πλήρης επισκευή κόστισε αρκετά εκατομμύρια ευρώ. Ήταν ένα από τα πιο πολυσυζητημένα επεισόδια της πρόσφατης ισπανικής πολεοδομίας.
Αξίζει να ειπωθεί γιατί είναι μέρος της ιστορίας του κτιρίου και γιατί εξηγεί τη βαλενθιανή συζήτηση για το σύνολο: η Πόλη των Τεχνών είναι ταυτόχρονα η επιχείρηση που έβαλε τη Βαλένθια στον παγκόσμιο χάρτη της αρχιτεκτονικής και ένα σύμβολο της υπέρβασης κόστους εκείνων των χρόνων. Και τα δύο ισχύουν ταυτόχρονα.
Μη χάσεις
Το φτερό των διακοσίων μέτρων
Ένα καμπύλο έλασμα που στηρίζεται μόνο στις άκρες. Δεν έχει σκηνική λειτουργία: δίνει τη σιλουέτα.
Το τρενκαδίς που ξεκόλλησε
Από το 2013, με δικαστική διαμάχη ανάμεσα στη Χενεραλιτάτ και τον αρχιτέκτονα και εκατομμύρια ευρώ σε επισκευές.
Εβδομήντα πέντε μέτρα
Το ψηλότερο κτίριο του συνόλου, και η βόρεια πύλη ολόκληρης της Πόλης των Τεχνών.
Να έρθεις με ποδήλατο
Είκοσι πέντε λεπτά από το κέντρο μέσα από την κοίτη του Τούρια. Είναι ο σωστός τρόπος να εμφανιστείς εδώ.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαλένθια
Είναι η βόρεια πύλη της Πόλης των Τεχνών και των Επιστημών, του συνόλου που καταλαμβάνει το τελευταίο τμήμα του Κήπου του Τούρια μαζί με το Εμισφέρικ, το Μουσείο των Επιστημών, την Άγκορα, το Ουμπράκλε και το Οσεανογκράφικ.
Το εσωτερικό επισκέπτεται κανείς με εισιτήριο παράστασης ή σε περιστασιακές ξεναγήσεις, γι' αυτό πολλοί επισκέπτες το βλέπουν μόνο απ' έξω. Δεν πειράζει: το σύνολο είναι σχεδιασμένο για να το γυρίζεις απ' έξω, ανάμεσα σε επιφάνειες νερού και πεζογέφυρες, και το παιχνίδι των αντανακλάσεων των λευκών κτιρίων πάνω στο νερό είναι η μισή εμπειρία.
Πήγαινε το σούρουπο ή το βράδυ. Με τον φωτισμό αναμμένο και την αντανάκλαση στις λιμνούλες, το σύνολο αποκτά άλλη κλίμακα, και επιπλέον το καλοκαιρινό μεσημέρι το λευκό σκυρόδεμα αντανακλά τη ζέστη με τρόπο που κάνει την επίσκεψη αρκετά δυσάρεστη. Έλα με ποδήλατο μέσα από τον Κήπο του Τούρια από το κέντρο: είναι είκοσι πέντε λεπτά και δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να εμφανιστείς εδώ.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος είναι αυτός ο Καλατράβα για τον οποίο μιλούν όλοι;
Ο Σαντιάγο Καλατράβα, και είναι από εδώ, γεννήθηκε στη Βαλένθια το 1951. Είναι ταυτόχρονα αρχιτέκτονας και μηχανικός, αυτό το διπλό μυαλό που του επιτρέπει να φτιάχνει κτίρια που μοιάζουν έτοιμα να πετάξουν. Ξεκίνησε σπουδάζοντας στην πόλη και πήρε το διδακτορικό του στη Ζυρίχη, και σήμερα έχει έργα στον μισό κόσμο: δικός του είναι, για παράδειγμα, εκείνος ο μεγάλος λευκός σταθμός σε σχήμα πουλιού του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη. Αλλά εδώ, στην πόλη του, άφησε εντελώς ελεύθερο τον εαυτό του. Αυτό είναι το σπίτι του και φαίνεται.
Δεν έπεφταν τα λευκά κομμάτια από αυτό το κτίριο;
Καλή μνήμη. Γύρω στο 2013 άρχισαν να ξεκολλάνε κομμάτια από το μωσαϊκό που καλύπτει το Παλάου, και έγινε μεγάλος σαματάς: η Ζενεραλιτάτ και ο Καλατράβα λογομαχούσαν στα δικαστήρια για το ποιος έφταιγε, το σχέδιο ή η συντήρηση. Χρειάστηκε να το σκεπάσουν και να το επισκευάσουν προσεκτικά. Είναι το τίμημα του να τολμάς κάτι τόσο καινούργιο: κάποιες φορές και η ιδιοφυΐα ραγίζει. Κοίταξέ το τώρα, συναρμολογημένο ξανά, και θα δεις ότι κρατιέται μια χαρά.
