Μια διακριτική πρόσοψη σε έναν δρόμο χωρίς χάρη της συνοικίας Βελουτέρς, και πίσω της το σπίτι της συντεχνίας που έκανε πλούσια τη Βαλένθια. Εδώ κυβέρνησαν για αιώνες οι μάστορες υφαντές του μεταξιού, στη συνοικία όπου βρίσκονταν οι αργαλειοί —βελουτέρ σημαίνει υφαντής βελούδου—, και εδώ σώζονται το αρχείο, το κεραμικό δάπεδο του 18ου αιώνα και οι αργαλειοί. Όλος ο πλούτος που διαπραγματευόταν στη Λόνχα παραγόταν, κλωστή κλωστή, σε αυτούς τους δρόμους.
Μια συντεχνία με βαθμό κολεγίου
Το κτίριο είναι του 15ου αιώνα και ήταν η έδρα της συντεχνίας των βελουτέρς, των υφαντών βελούδου, που το 1686 απέκτησε τον βαθμό του Κολεγίου της Ανώτερης Τέχνης του Μεταξιού. Η «Ανώτερη Τέχνη» ξεχώριζε τους μάστορες των πιο λεπτών και σύνθετων μεταξωτών από τις κατώτερες εργασίες· το «Κολέγιο» ήταν βαθμός σχεδόν πανεπιστημιακός, με δικαίωμα να εξετάζει και να απονέμει τίτλους.
Στην ακμή της, από τον 15ο ως τον 18ο αιώνα, η Βαλένθια έφτασε να έχει χιλιάδες αργαλειούς σε λειτουργία, και τα μεταξωτά της έντυναν βασιλιάδες και Αγίες Τράπεζες σε μισή Ευρώπη. Η πόλη δεν ύφαινε μόνο: καλλιεργούσε τη μουριά, έτρεφε τον μεταξοσκώληκα και έγνεθε, δηλαδή έλεγχε ολόκληρη την αλυσίδα.
Το τέλος ήρθε από δύο μέτωπα ταυτόχρονα. Στα μέσα του 19ου αιώνα, μια επιδημία που λεγόταν πεμπρίνα αφάνισε τους μεταξοσκώληκες σε όλη την Ευρώπη —ήταν τόσο σοβαρή που τη μελέτησε προσωπικά ο Λουί Παστέρ—, και ταυτόχρονα η βιομηχανοποίηση της κλωστοϋφαντουργίας έκανε τον χειροποίητο αργαλειό μη βιώσιμο. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, ένα επάγγελμα πέντε αιώνων έσβησε.
Τι βλέπεις μέσα
Το κομμάτι που εκπλήσσει τους πάντες είναι το δάπεδο. Η Αίθουσα της Φήμης, στον κύριο όροφο, είναι στρωμένη με βαλενθιανά πλακάκια του 18ου αιώνα που αναπαριστούν την αλληγορία της φήμης, και βρίσκεται σε αξιοσημείωτη κατάσταση διατήρησης. Περπατάς από πάνω πάνω σε μια προστατευτική πλάκα: είναι, κυριολεκτικά, ένας πίνακας στο πάτωμα.
Στις αίθουσες των αργαλειών σώζονται ολόκληρες υφαντικές μηχανές, ανάμεσά τους ένας αργαλειός βελούδου σε λειτουργία, και οι διάτρητες κάρτες του συστήματος Ζακάρ: οι τρύπιες λωρίδες από χαρτόνι που προγραμμάτιζαν το σχέδιο του υφάσματος. Είναι ο άμεσος πρόγονος του προγραμματισμού υπολογιστών, και το να το βλέπεις στο αρχικό του πλαίσιο έχει αρκετή χάρη.
Το μουσείο φυλάει επίσης το αρχείο της συντεχνίας —βιβλία εξετάσεων, κανονισμούς, δειγματολόγια— και μια συλλογή υφασμάτων. Η επίσκεψη είναι σύντομη, μια ώρα και κάτι, και είναι από τις καλύτερα εξηγημένες της Βαλένθια.
Μη χάσεις
Το δάπεδο της Αίθουσας της Φήμης
Βαλενθιανά πλακάκια του 18ου αιώνα με μια ολόκληρη αλληγορία. Ένας πίνακας πάνω στον οποίο περπατάς.
Οι διάτρητες κάρτες Ζακάρ
Τρύπια χαρτόνια που προγραμμάτιζαν το σχέδιο του υφάσματος: ο άμεσος πρόγονος του λογισμικού.
Η πεμπρίνα
Η επιδημία που σκότωσε τους ευρωπαϊκούς μεταξοσκώληκες. Τη μελέτησε ο Παστέρ και αφάνισε το επάγγελμα.
Βελουτέρς
Η συνοικία πήρε το όνομά της από τους βελουτέρς, τους υφαντές βελούδου. Το όνομα είναι το επάγγελμα.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαλένθια
Βρίσκεται στη Βελουτέρς, τη συνοικία των υφαντών, δέκα λεπτά από τη Λόνχα και την Κεντρική Αγορά. Είναι μια λιγότερο τουριστική περιοχή της παλιάς πόλης, με άνιση αποκατάσταση, και αξίζει τη βόλτα ακριβώς γι' αυτό.
Ο συνδυασμός που δίνει νόημα σε όλα είναι να δεις και τα δύο κτίρια την ίδια μέρα: εδώ παραγόταν το μετάξι και εκεί γινόταν το εμπόριό του. Η Λόνχα χωρίς αυτό το μουσείο είναι ένα ωραίο κτίριο· μαζί του, καταλαβαίνεις από πού έβγαιναν τα λεφτά που την έχτισαν.
Και μια σημείωση για το ημερολόγιο: στην Προσφορά των Φάγιες, οι φαγιέρες φορούν μεταξωτές φορεσιές υφασμένες με αυτά ακριβώς τα σχέδια, και κάποιοι βαλενθιανοί αργαλειοί συνεχίζουν να τις παράγουν. Το επάγγελμα δεν έχει πεθάνει εντελώς: επιβιώνει χάρη στη γιορτή.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί «Κολέγιο» και «Ανώτερη Τέχνη»;
Επειδή δεν ήταν μια οποιαδήποτε συντεχνία. Η «Ανώτερη Τέχνη» ξεχώριζε τους αρχιμάστορες υφαντές των πιο λεπτών και περίπλοκων μεταξωτών, την ελίτ του επαγγέλματος, από τις κατώτερες δουλειές. Και «Κολέγιο» είναι ο βαθμός που του έδωσε ο βασιλιάς Κάρολος Β΄ το 1686, αναβαθμίζοντάς το με βασιλικό προνόμιο σε σωματείο με δικούς του νόμους και δική του περηφάνια. Με λίγα λόγια: αυτό ήταν το σπίτι των καλύτερων του κλάδου, και εκείνοι ήθελαν να φαίνεται μόλις περνούσες την πόρτα.
Τι αφάνισε στ' αλήθεια το βαλενθιανό μετάξι;
Εκείνη η επιδημία είχε όνομα: η πεμπρίνα, μια ασθένεια που χτυπούσε τους ίδιους τους μεταξοσκώληκες. Και πρόσεξε τι σύνδεση: ήταν τόσο σοβαρή για όλη την Ευρώπη που ούτε λίγο ούτε πολύ ο Λουί Παστέρ, αυτός των εμβολίων, πέρασε χρόνια μελετώντας την για να σώσει τη γαλλική σηροτροφία. Στη Βαλένθια, ένα μικροσκοπικό μικρόβιο έδωσε τη χαριστική βολή σε αιώνες αργαλειών που είχαν ντύσει βασιλιάδες. Κάποιες φορές την ιστορία δεν την αλλάζουν οι στρατοί, αλλά ένα πλάσμα που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.
