Een bescheiden gevel in een onopvallende straat in de wijk Velluters, en daarachter het huis van het gilde dat Valencia rijk maakte. Hier hadden eeuwenlang de meester-zijdewevers het voor het zeggen, in de wijk waar de weefgetouwen stonden – velluter betekent fluweelwever –, en hier worden het archief, de keramische vloer uit de 18e eeuw en de weefgetouwen bewaard. Alle rijkdom die in de Lonja werd verhandeld, werd draad voor draad in deze straten geproduceerd.
Een gilde met de rang van college
Het gebouw stamt uit de 15e eeuw en was de zetel van het gilde van de velluters, de fluweelwevers, dat in 1686 de rang van Colegio del Arte Mayor de la Seda kreeg. “Arte Mayor” onderscheidde de meesters van de fijnste en ingewikkeldste zijdestoffen van het mindere werk; “Colegio” was een bijna universitaire rang, met het recht om te examineren en titels te verlenen.
In de bloeitijd, tussen de 15e en de 18e eeuw, had Valencia duizenden weefgetouwen in bedrijf, en de Valenciaanse zijde kleedde koningen en altaren in half Europa. De stad weefde niet alleen: ze teelde de moerbeiboom, kweekte de rups en sponn de draad, ze beheerste dus de hele keten.
Het einde kwam van twee kanten tegelijk. Halverwege de 19e eeuw vaagde een epidemie die pebrine heette de zijderupsen in heel Europa weg – het was zo ernstig dat Louis Pasteur de ziekte persoonlijk onderzocht –, en tegelijk maakte de industrialisatie van de textiel het ambachtelijke weefgetouw onhoudbaar. In een paar decennia doofde een ambacht van vijf eeuwen uit.
Wat je binnen ziet
Wat iedereen verrast, is de vloer. De Sala de la Fama, op de bel-etage, is geplaveid met Valenciaanse tegels uit de 18e eeuw die de allegorie van de roem uitbeelden, en ze zijn opmerkelijk goed bewaard. Je loopt eroverheen op een beschermende plaat: het is letterlijk een schilderij op de vloer.
In de weefzalen staan complete weefmachines, waaronder een werkend fluweelweefgetouw, en de ponskaarten van het Jacquardsysteem: de geperforeerde kartonnen stroken die het patroon van de stof programmeerden. Het is de directe voorouder van het programmeren van computers, en het heeft wel iets om het in zijn oorspronkelijke omgeving te zien.
Het museum bewaart daarnaast het archief van het gilde – examenboeken, verordeningen, stalenboeken – en een collectie textiel. Het bezoek is kort, een ruim uur, en het is een van de best uitgelegde van Valencia.
Niet te missen
De vloer van de Sala de la Fama
Valenciaanse tegels uit de 18e eeuw met een complete allegorie. Een schilderij waar je overheen loopt.
De ponskaarten van Jacquard
Geperforeerde kartonnen stroken die het patroon van de stof programmeerden: de directe voorouder van software.
De pebrine
De epidemie die de Europese zijderupsen doodde. Pasteur onderzocht haar, en ze maakte een eind aan het ambacht.
Velluters
De wijk is genoemd naar de velluters, de fluweelwevers. De naam is het ambacht.
Hoe het in je bezoek aan Valencia past
Het ligt in Velluters, de wijk van de wevers, op tien minuten van de Lonja en de Mercado Central. Het is een minder toeristisch deel van de oude binnenstad, ongelijk gerenoveerd, en juist daarom is de wandeling de moeite waard.
De combinatie die alles betekenis geeft, is beide gebouwen op dezelfde dag te doen: hier werd de zijde geproduceerd en daar werd ze verhandeld. De Lonja zonder dit museum is een mooi gebouw; met dit museum begrijp je waar het geld vandaan kwam waarmee ze werd gebouwd.
En een opmerking voor de agenda: bij de Ofrenda van de Fallas dragen de falleras zijden drachten die volgens precies deze patronen zijn geweven, en een paar Valenciaanse weefgetouwen maken ze nog altijd. Het ambacht is niet helemaal dood: het overleeft dankzij het feest.
Veelgestelde vragen
Waarom “Colegio” en “Arte Mayor”?
Omdat het geen gewoon gilde was. “Arte Mayor” onderscheidde de meesterwevers van de fijnste en meest complexe zijde, de elite van het vak, van het mindere werk. En “Colegio” is de rang die koning Karel II het in 1686 gaf, waarmee hij het bij koninklijk privilege verhief tot een korporatie met eigen wetten en eigen trots. Kortom: dit was het huis van de besten van het vak, en ze wilden dat je dat merkte zodra je door de deur kwam.
Wat maakte echt een einde aan de Valenciaanse zijde?
Die plaag had een naam: de pebrina, een ziekte die de zijderupsen zelf aantastte. En kijk eens welk verband: het was voor heel Europa zo ernstig dat niemand minder dan Louis Pasteur, die van de vaccins, jarenlang bezig was ze te bestuderen om de Franse zijdeteelt te redden. In Valencia gaf een piepkleine microbe de genadeslag aan eeuwen weefgetouwen die koningen hadden gekleed. Soms verandert niet het leger de geschiedenis, maar een beestje dat je met het blote oog niet ziet.
