Bir savaşçı miğferi biçiminde, ya da karada kalmaya karar vermiş bir deniz hayvanının kabuğu gibi yetmiş beş metre yükseklik. Palau de les Arts Reina Sofía Valencia'nın operasıdır; 2005'te açıldı ve Ciudad de las Artes y las Ciencias'in en yüksek binasıdır. Onu Valencialı Santiago Calatrava tasarladı ve üzerinde, yalnızca uçlarından tutturulmuş iki yüz metreyi aşan metal bir levha süzülür.
Calatrava, mühendis ve mimar
Santiago Calatrava 1951'de Valencia'da doğdu ve hem mimar hem inşaat mühendisidir; binalarını bu çifte eğitim açıklar: sınırına kadar zorlanmış yapılar, kıpırdamak üzereymiş gibi görünen biçimler ve anatomiden alınmış bir söz dağarcığı —kaburgalar, omurlar, kanatlar—.
Ciudad de las Artes, eski Turia yatağının son kesiminde yirmi yıl boyunca inşa edildi ve Valencia'nın uluslararası imajını dönüştürdü. Palau de les Arts son parçalardan biri ve en iddialısıydı: dört salon; ana salon yaklaşık bin dört yüz kişilik opera salonu.
Binayı taçlandıran büyük metal tüy, yalnızca iki noktaya dayanan iki yüz metreyi aşan o kavisli levha, topluluğun imzasıdır. Sahneyle ilgili bir işlevi yoktur: yapıyı korur ve ona bütün fotoğraflarda görünen tanınır siluetini verir.
Dökülen trencadís
Binanın kabuğunun büyük bölümü, Gaudí'nin yaygınlaştırdığı Akdeniz geleneğine saygı olarak, beyaz seramik parçalarından bir mozaik olan trencadís ile kaplıdır. Sorun da orada başladı: 2013'ten itibaren mozaikten parçalar kopmaya başladı ve binanın desteklenip çevresinin kordonla kapatılması gerekti.
Hasarların sorumluluğu konusunda Generalitat Valenciana ile mimar arasında bir dava açıldı; kararlar ve itirazlar yıllarca sürdü ve tam onarım birkaç milyon avroya mal oldu. Yakın dönem İspanyol şehirciliğinin en çok tartışılan olaylarından biriydi.
Bunu söylemekte fayda var, çünkü binanın hikâyesinin bir parçası ve topluluk üzerine Valencia'daki tartışmayı açıklıyor: Ciudad de las Artes hem Valencia'yı dünya mimarlık haritasına yerleştiren hamle hem de o yılların aşırı maliyetlerinin bir simgesidir. İkisi de aynı anda doğrudur.
Kaçırılmayacaklar
İki yüz metrelik tüy
Yalnızca uçlarına dayanan kavisli bir levha. Sahneyle ilgili işlevi yok: siluete biçim verir.
Parça parça dökülen trencadís
2013'ten itibaren; Generalitat ile mimar arasında dava ve milyonlarca avroluk onarım.
Yetmiş beş metre
Topluluğun en yüksek binası ve bütün Ciudad de las Artes'in kuzey kapısı.
Bisikletle varmak
Merkezden Turia yatağı boyunca yirmi beş dakika. Buraya varmanın doğru yolu bu.
Valencia ziyaretine nasıl uyar
Hemisfèric, Museu de les Ciències, Ágora, Umbracle ve Oceanogràfic ile birlikte Jardín del Turia'nın son kesimini kaplayan Ciudad de las Artes y las Ciencias topluluğunun kuzey kapısıdır.
İç mekân gösteri biletiyle ya da ara sıra düzenlenen rehberli turlarla gezilir; bu yüzden birçok ziyaretçi onu yalnızca dışarıdan görür. Sorun değil: topluluk, su yüzeyleri ve yaya köprüleri arasında dışarıdan gezilmek için düşünülmüştür ve beyaz binaların sudaki yansımalarının oyunu deneyimin yarısıdır.
Gün batımında ya da gece git. Işıklar yanıkken ve havuzlardaki yansımayla topluluk başka bir ölçeğe bürünür; üstelik yazın öğle vakti beyaz beton ziyareti epey tatsız kılacak biçimde ışığı ve sıcağı yansıtır. Merkezden Jardín del Turia boyunca bisikletle gel: yirmi beş dakika sürer ve buraya varmanın bundan iyi bir yolu yoktur.
Sık sorulan sorular
Herkesin konuştuğu bu Calatrava kim?
Santiago Calatrava, ve buralı, 1951'de Valencia'da doğdu. Hem mimar hem mühendistir; ona uçmak üzereymiş gibi görünen binalar yapma imkânı veren o çift kafa. Eğitimine şehirde başladı, doktorasını Zürih'te yaptı ve bugün dünyanın yarısında eseri var: örneğin New York'taki World Trade Center'daki kuş biçimli o büyük beyaz istasyon onundur. Ama tamamen serbest kaldığı yer burası, kendi şehri oldu. Burası onun evi ve bu belli oluyor.
Bu binadan beyaz parçalar düşmüyor muydu?
İyi hafıza. 2013 civarında Palau'yu kaplayan mozaikten parçalar kopmaya başladı ve ortalık iyice karıştı: Generalitat ile Calatrava, suçun tasarımda mı yoksa bakımda mı olduğu konusunda mahkemelerde tartıştı. Üzerinin örtülmesi ve dikkatle onarılması gerekti. Bu kadar yeni bir şeye cesaret etmenin bedeli: bazen dâhilik de çatlar. Şimdi ona bak, yeniden toparlanmış, ve dimdik ayakta durduğunu göreceksin.
