Ένας τοίχος από μαυρισμένη πέτρα που κλείνει την Πλατεία της Αγοράς, με μια φθαρμένη μπαρόκ πύλη και ένα μολυβένιο πουλί να στεφανώνει το ρολόι. Οι Σάντος Χουάνες είναι μία από τις αρχαιότερες εκκλησίες της Βαλένθια και ταυτόχρονα η πιο δοκιμασμένη: κάηκε το 1592, κάηκε ξανά το 1936 και ό,τι βλέπεις σήμερα μέσα είναι το αποτέλεσμα μιας μακριάς και δύσκολης αποκατάστασης. Κάτω από αυτή την καπνισμένη πρόσοψη υπάρχει ένας ολόκληρος θόλος ζωγραφισμένος από τον Παλομίνο.
Η ενορία των εμπόρων
Ο ναός γεννήθηκε τον 14ο αιώνα πάνω σε ένα παλιό τέμενος και υπήρξε για αιώνες η ενορία των εμπόρων και των τεχνιτών της αγοράς. Η θέση του τα λέει όλα: κλείνει από τη μία πλευρά την ίδια πλατεία όπου βρίσκονται η Λόνχα και η Κεντρική Αγορά, δηλαδή το χρήμα, το φαγητό και η πίστη στο ίδιο τρίγωνο.
Μια πυρκαγιά το 1592 κατέστρεψε μεγάλο μέρος του μεσαιωνικού κτιρίου, και η ανοικοδόμηση που ακολούθησε έγινε πια σε μπαρόκ ύφος: σκεπάστηκε η γοτθική δομή, υψώθηκε η σημερινή πύλη και το εσωτερικό διακοσμήθηκε με την πληθωρικότητα της εποχής. Ο Αντόνιο Παλομίνο ζωγράφισε με νωπογραφία ολόκληρο τον θόλο στις αρχές του 18ου αιώνα.
Το 1936, στην αρχή του Εμφυλίου Πολέμου, η εκκλησία κάηκε ξανά και οι νωπογραφίες υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Η αποκατάσταση κράτησε δεκαετίες και συνεχίζεται ακόμα σε φάσεις. Ό,τι βλέπεις σήμερα είναι μια μερική ανάκτηση, και ακριβώς γι' αυτό είναι τόσο ενδιαφέρον να τη συγκρίνεις με τον Σαν Νικολάς, όπου οι νωπογραφίες του ίδιου ζωγράφου είναι ακέραιες.
Ο Παρδαλότ και το ρολόι
Η μολυβένια μορφή που στεφανώνει το ρολόι της πρόσοψης είναι ένας αετός, σύμβολο του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή, ενός από τους δύο προστάτες. Οι κάτοικοι της Βαλένθια τον βάφτισαν πειραχτικά Παρδαλότ, «το πουλάκι», και έτσι τον λένε εδώ και γενιές. Βρίσκεται αρκετά ψηλά και πρέπει να τον ψάξεις.
Το όνομα του ναού στον πληθυντικό έχει εξήγηση: είναι αφιερωμένος ταυτόχρονα στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, αυτόν που βάφτισε τον Χριστό, και στον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή, αυτόν με τον αετό. Δύο άγιοι με το ίδιο όνομα κάτω από την ίδια στέγη, κάτι σπάνιο.
Η πρόσοψη προς την πλατεία είναι μία από τις καλύτερες μπαρόκ πύλες της Βαλένθια, με μαρμάρινα ανάγλυφα πολύ φθαρμένα από αιώνες κακοκαιρίας και καπνού. Το μαύρισμα του τοίχου δεν είναι απλώς συσσωρευμένη βρομιά: μεγάλο μέρος του προέρχεται από τις δύο πυρκαγιές.
Μη χάσεις
Ο Παρδαλότ
Ο μολυβένιος αετός του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή στην κορυφή του ρολογιού. Οι κάτοικοι της Βαλένθια τον λένε «το πουλάκι».
Δύο πυρκαγιές
1592 και 1936. Ό,τι βλέπεις μέσα είναι μια αποκατάσταση σε φάσεις που συνεχίζεται ακόμα.
Ο θόλος του Παλομίνο
Νωπογραφία των αρχών του 18ου αιώνα, φθαρμένη από τη φωτιά και μερικώς ανακτημένη. Εντυπωσιάζει το ίδιο.
Δύο άγιοι, ένα όνομα
Ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής και ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής μοιράζονται την αφιέρωση. Από εκεί ο πληθυντικός του ονόματος.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαλένθια
Βρίσκεται στην Πλατεία της Αγοράς, ανάμεσα στη Λόνχα και την Κεντρική Αγορά, πέντε λεπτά από τον Καθεδρικό Ναό. Τη βλέπεις το ίδιο πρωί με τα άλλα δύο χωρίς καμία παράκαμψη.
Η πρόσβαση στο εσωτερικό εξαρτάται από τη φάση της αποκατάστασης και από τις λειτουργίες, και δεν είναι πάντα ανοιχτή σε ώρες επισκεπτών. Αξίζει να το ελέγξεις πριν: ο θόλος του Παλομίνο, ακόμα και φθαρμένος, είναι από τα πιο εντυπωσιακά πράγματα του κέντρου.
Το σχέδιο που λειτουργεί καλύτερα είναι να δεις τα δύο εσωτερικά του Παλομίνο την ίδια μέρα, με αυτή τη σειρά: πρώτα τους Σάντος Χουάνες, με τα σημάδια σε κοινή θέα, και μετά τον Σαν Νικολάς, πλήρως αποκατεστημένο. Το να δεις τι πήρε η φωτιά και τι επιστρέφει η αποκατάσταση, σε δύο κτίρια του ίδιου ζωγράφου και σε δέκα λεπτά το ένα από το άλλο, είναι ένα μάθημα που δεν ξεχνιέται.
Συχνές ερωτήσεις
Τι ακριβώς είναι το Παρνταλότ;
Αν και μοιάζει με ένα οποιοδήποτε πουλί, είναι αετός: το σύμβολο του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή, ενός από τους δύο αγίους στους οποίους είναι αφιερωμένη η εκκλησία. Είναι μια μεγάλη μολυβένια μορφή που οι Βαλενθιανοί βάφτισαν με χιούμορ «Παρνταλότ», το πουλάρος. Έχει γίνει τόσο κομμάτι της πόλης που ξεπροβάλλει ακόμη και σε λαϊκές εκφράσεις. Όταν κάποιος σου δείξει «το Παρνταλότ», το ξέρεις πια: δεν είναι κάποιο παράξενο πλάσμα σκαρφαλωμένο εκεί πάνω, είναι ένας ευαγγελιστής με φτερά που επιτηρεί την αγορά εδώ και αιώνες.
Γιατί «οι Άγιοι Ιωάννες», στον πληθυντικό;
Επειδή δεν είναι ένας μόνο Ιωάννης, αλλά δύο. Η εκκλησία είναι αφιερωμένη ταυτόχρονα στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, αυτόν που βάφτισε τον Χριστό, και στον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή, εκείνον με τον αετό που στεφανώνει τη στέγη. Δύο άγιοι με το ίδιο όνομα κάτω από την ίδια στέγη· από εκεί αυτός ο πληθυντικός που μπερδεύει τόσους επισκέπτες. Είναι μια περίεργη περίπτωση, γιατί το συνηθισμένο είναι μια ενορία να φέρει το όνομα ενός μόνο προστάτη. Εδώ αποφάσισαν να μη διαλέξουν, και κράτησαν και τους δύο Ιωάννες.
