Mur z poczerniałego kamienia zamykający Plaza del Mercado, z wytartym barokowym portalem i ołowianym ptaszyskiem na szczycie zegara. Kościół Santos Juanes to jeden z najstarszych kościołów Walencji i zarazem najbardziej doświadczony: spłonął w 1592 roku, spłonął ponownie w 1936, a to, co widać dziś w środku, jest efektem długiej i trudnej restauracji. Pod tą okopconą fasadą kryje się całe sklepienie pomalowane przez Palomina.
Parafia kupców
Kościół powstał w XIV wieku na miejscu dawnego meczetu i przez stulecia był parafią kupców i rzemieślników z targu. Jego położenie mówi wszystko: zamyka z jednej strony ten sam plac, przy którym stoją Lonja i Mercado Central, czyli pieniądze, jedzenie i wiara w jednym trójkącie.
Pożar w 1592 roku zniszczył znaczną część średniowiecznego budynku, a późniejszą odbudowę przeprowadzono już w duchu baroku: przykryto gotycką konstrukcję, wzniesiono obecny portal i ozdobiono wnętrze z ówczesnym przepychem. Antonio Palomino pokrył freskami całe sklepienie na początku XVIII wieku.
W 1936 roku, na początku hiszpańskiej wojny domowej, kościół znów spłonął, a freski zostały poważnie uszkodzone. Restauracja ciągnie się od dziesięcioleci i wciąż trwa etapami. To, co widać dziś, to częściowe odzyskanie, i właśnie dlatego tak ciekawie jest porównać go z kościołem San Nicolás, gdzie freski tego samego autora są nienaruszone.
Pardalot i zegar
Ołowiana figura na szczycie zegara na fasadzie to orzeł, symbol św. Jana Ewangelisty, jednego z dwóch patronów. Mieszkańcy Walencji przezwali go żartobliwie Pardalot, „ptaszysko”, i tak się go nazywa od pokoleń. Jest dość wysoko i trzeba go wypatrzyć.
Nazwa kościoła w liczbie mnogiej ma swoje wyjaśnienie: jest on poświęcony jednocześnie św. Janowi Chrzcicielowi, który ochrzcił Chrystusa, i św. Janowi Ewangeliście, temu z orłem. Dwóch świętych o tym samym imieniu pod jednym dachem, co nie zdarza się często.
Fasada od strony placu to jeden z najlepszych barokowych portali w Walencji, z marmurowymi płaskorzeźbami mocno zniszczonymi przez stulecia niepogody i dymu. Poczernienie muru to nie po prostu nagromadzony brud: spora jego część pochodzi z dwóch pożarów.
Nie do przegapienia
Pardalot
Ołowiany orzeł św. Jana Ewangelisty na szczycie zegara. Mieszkańcy Walencji nazywają go „ptaszyskiem”.
Dwa pożary
1592 i 1936. To, co widzisz w środku, to restauracja prowadzona etapami, która wciąż trwa.
Sklepienie Palomina
Fresk z początku XVIII wieku, uszkodzony przez ogień i częściowo odzyskany. I tak robi wrażenie.
Dwóch świętych, jedno imię
Św. Jan Chrzciciel i św. Jan Ewangelista dzielą wezwanie. Stąd liczba mnoga w nazwie.
Jak to wpleść w zwiedzanie Walencji
Stoi przy Plaza del Mercado, między Lonją a Mercado Central, pięć minut od katedry. Zobaczysz go tego samego ranka co tamte dwa, bez zbaczania z drogi.
Dostęp do wnętrza zależy od etapu restauracji i od nabożeństw, a kościół nie zawsze jest otwarty w godzinach zwiedzania. Warto to sprawdzić wcześniej: sklepienie Palomina, nawet uszkodzone, należy do najbardziej imponujących rzeczy w centrum.
Najlepiej sprawdza się plan, by zobaczyć oba wnętrza Palomina tego samego dnia, w tej kolejności: najpierw Santos Juanes, z bliznami na widoku, a potem San Nicolás, odrestaurowany w całości. Zobaczyć, co zabrał ogień i co przywraca restauracja, w dwóch budynkach tego samego malarza, dziesięć minut od siebie, to lekcja, której się nie zapomina.
Najczęstsze pytania
Czym dokładnie jest Pardalot?
Choć wygląda jak zwykłe ptaszysko, to orzeł: symbol św. Jana Ewangelisty, jednego z dwóch świętych, którym poświęcony jest kościół. To duża figura z ołowiu, którą walencjanie z przekąsem ochrzcili „el Pardalot”, ptaszysko. Tak bardzo zrosła się z miastem, że pojawia się nawet w ludowych powiedzeniach. Kiedy ktoś pokaże ci „el Pardalot”, już wiesz: to nie żadne dziwne stworzenie wdrapane tam na górę, tylko ewangelista w piórach, który od wieków pilnuje targu.
Dlaczego „los Santos Juanes”, w liczbie mnogiej?
Bo to nie jeden Jan, tylko dwóch. Kościół jest poświęcony jednocześnie św. Janowi Chrzcicielowi, temu, który ochrzcił Chrystusa, i św. Janowi Ewangeliście, temu od orła na szczycie dachu. Dwóch świętych o tym samym imieniu pod jednym dachem; stąd ta liczba mnoga, która myli tylu zwiedzających. To ciekawy przypadek, bo zwykle parafia nosi imię jednego patrona. Tutaj postanowiono nie wybierać i zostano przy obu Janach.
