Een muur van zwartgeblakerde steen die de Plaza del Mercado afsluit, met een verweerd barok portaal en een grote loden vogel boven op de klok. De Santos Juanes is een van de oudste kerken van Valencia en ook de zwaarst getroffen: ze brandde af in 1592, brandde opnieuw in 1936, en wat je vandaag binnen ziet, is het resultaat van een lange en moeizame restauratie. Achter die beroete gevel zit een heel gewelf dat door Palomino werd beschilderd.
De parochie van de kooplieden
De kerk ontstond in de 14e eeuw op de plek van een oude moskee en was eeuwenlang de parochie van de handelaren en ambachtslieden van de markt. Haar ligging zegt alles: ze sluit aan één kant hetzelfde plein af waaraan de Lonja en de Mercado Central liggen, met andere woorden het geld, het eten en het geloof in dezelfde driehoek.
Een brand in 1592 verwoestte een groot deel van het middeleeuwse gebouw, en de wederopbouw die volgde, gebeurde al in barokke stijl: de gotische structuur werd bedekt, het huidige portaal werd opgetrokken en het interieur werd versierd met de uitbundigheid van die tijd. Antonio Palomino beschilderde begin 18e eeuw het hele gewelf in fresco.
In 1936, aan het begin van de Spaanse Burgeroorlog, brandde de kerk opnieuw en raakten de fresco's zwaar beschadigd. De restauratie sleept al decennia aan en gaat nog steeds in fasen door. Wat je vandaag ziet, is een gedeeltelijk herstel, en juist daarom is het zo interessant om haar te vergelijken met San Nicolás, waar de fresco's van dezelfde schilder ongeschonden zijn.
De Pardalot en de klok
De loden figuur boven op de klok van de gevel is een adelaar, het symbool van Johannes de Evangelist, een van de twee patroonheiligen. De Valencianen doopten hem spottend de Pardalot, “de grote lelijke vogel”, en zo heet hij al generaties lang. Hij zit behoorlijk hoog en je moet hem zoeken.
De meervoudsvorm in de naam van de kerk heeft een verklaring: ze is tegelijk gewijd aan Johannes de Doper, die Christus doopte, en aan Johannes de Evangelist, die van de adelaar. Twee heiligen met dezelfde naam onder één dak, iets wat niet vaak voorkomt.
De gevel aan het plein is een van de mooiste barokke portalen van Valencia, met marmeren reliëfs die door eeuwen weer en wind en rook sterk zijn uitgesleten. Het zwart van de muur is niet zomaar opgehoopt vuil: een groot deel komt van de twee branden.
Niet te missen
De Pardalot
De loden adelaar van Johannes de Evangelist boven op de klok. De Valencianen noemen hem “de grote lelijke vogel”.
Twee branden
1592 en 1936. Wat je binnen ziet, is een restauratie in fasen die nog altijd doorgaat.
Het gewelf van Palomino
Fresco van begin 18e eeuw, door het vuur beschadigd en gedeeltelijk hersteld. Het maakt evengoed indruk.
Twee heiligen, één naam
Johannes de Doper en Johannes de Evangelist zijn samen patroonheilige. Vandaar het meervoud in de naam.
Hoe het in je bezoek aan Valencia past
Ze staat aan de Plaza del Mercado, tussen de Lonja en de Mercado Central, op vijf minuten van de kathedraal. Je ziet haar op dezelfde ochtend als de andere twee, zonder ook maar om te lopen.
Of je binnen kunt, hangt af van de restauratiefase en van de erediensten, en ze is niet altijd open tijdens toeristische uren. Het loont om dat vooraf na te gaan: het gewelf van Palomino is, ook beschadigd, een van de indrukwekkendste dingen in het centrum.
Het plan dat het best werkt, is de twee interieurs van Palomino op dezelfde dag te doen, in deze volgorde: eerst de Santos Juanes, met de littekens in het zicht, en daarna San Nicolás, volledig gerestaureerd. Zien wat het vuur meenam en wat de restauratie teruggeeft, in twee gebouwen van dezelfde schilder op tien minuten van elkaar, is een les die je niet vergeet.
Veelgestelde vragen
Wat is eigenlijk de Pardalot?
Hoewel het op een willekeurige grote vogel lijkt, is het een adelaar: het symbool van Johannes de Evangelist, een van de twee heiligen aan wie de kerk is gewijd. Het is een grote loden figuur die de Valencianen met een knipoog doopten tot “de Pardalot”, de grote vogel. Hij is zo eigen aan de stad geworden dat hij zelfs opduikt in volkse gezegden. Als iemand je “de Pardalot” aanwijst, weet je het nu: het is geen vreemd beest dat daarboven zit, het is een evangelist met veren die al eeuwen over de markt waakt.
Waarom “de Santos Juanes”, in het meervoud?
Omdat het niet één Johannes is, maar twee. De kerk is tegelijk gewijd aan Johannes de Doper, degene die Christus doopte, en aan Johannes de Evangelist, die van de adelaar die het dak bekroont. Twee heiligen met dezelfde naam onder één dak; vandaar dat meervoud dat zoveel bezoekers in verwarring brengt. Het is een merkwaardig geval, want normaal draagt een parochie de naam van maar één patroon. Hier besloten ze niet te kiezen, en bleven ze met beide Johannessen zitten.
