Ένα λευκό και γεωμετρικό κτίριο στην άκρη της συνοικίας του Κάρμεν, που σπάει με την παλιά πέτρα όλων όσων το περιβάλλουν. Το IVAM άνοιξε το 1989 και ήταν ένα από τα πρώτα μουσεία της Ισπανίας αφιερωμένα αποκλειστικά στην τέχνη του 20ού αιώνα. Φυλάει μεγάλο μέρος του έργου του Χούλιο Γκονθάλεθ, του γλύπτη που έμαθε στον Πικάσο να δουλεύει το σίδερο. Όμως αυτό που εκπλήσσει περισσότερο δεν είναι στις αίθουσες: είναι στο υπόγειο, κολλητά σε ένα μεσαιωνικό τείχος.
Ένα μουσείο χτισμένο για να είναι μουσείο
Σχεδόν όλα τα ισπανικά μουσεία στεγάζονται σε κτίρια που άλλαξαν χρήση: παλάτια, μονές, νοσοκομεία. Το IVAM είναι εξαίρεση, και από τις πρώτες: σχεδιάστηκε από το μηδέν ως χώρος σύγχρονης τέχνης, έργο των αρχιτεκτόνων Εμίλιο Χιμένεθ και Κάρλος Σαλβαδόρες.
Αυτό φαίνεται στο εσωτερικό: ευρύχωρες και ουδέτερες αίθουσες, ελεγχόμενο φως από ψηλά, καθαρή κυκλοφορία, χωρίς τους περιορισμούς που επιβάλλει η επανάχρηση ενός ιστορικού κτιρίου. Το 1989 αυτό ήταν καινοτομία στην Ισπανία και έβαλε τη Βαλένθια, για λίγο, μπροστά από τη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη στη σύγχρονη μουσειογραφία.
Ο πυρήνας της συλλογής είναι το έργο του Χούλιο Γκονθάλεθ, γλύπτη από τη Βαρκελώνη από οικογένεια χρυσοχόων, που έφερε το σφυρήλατο σίδερο στη γλυπτική της πρωτοπορίας. Δούλεψε με τον Πικάσο στις αρχές της δεκαετίας του τριάντα και του έμαθε τις τεχνικές συγκόλλησης που εκείνος θα εφάρμοζε στις μεταλλικές του κατασκευές: χωρίς τον Γκονθάλεθ, μεγάλο μέρος της γλυπτικής του 20ού αιώνα θα ήταν κάτι άλλο.
Το τείχος του υπογείου
Όταν έσκαβαν τα θεμέλια εμφανίστηκε ένα σημαντικό τμήμα του μεσαιωνικού τείχους της Βαλένθια, αυτού του 14ου αιώνα, με τον πύργο και την τάφρο του. Αντί να το καταγράψουν και να το ξανασκεπάσουν —που ήταν η συνηθισμένη πρακτική—, αποφάσισαν να το ενσωματώσουν στο μουσείο.
Το αποτέλεσμα είναι μια αίθουσα στον κάτω όροφο όπου περπατάς κολλητά σε έναν τοίχο εξακοσίων χρόνων, μέσα σε ένα κτίριο από λευκό σκυρόδεμα των τελών του 20ού αιώνα. Ο συνδυασμός είναι παράξενος και λειτουργεί: είναι πιθανότατα η πιο αξέχαστη αίθουσα του μουσείου, και συνήθως είναι άδεια.
Η συλλογή περιλαμβάνει επιπλέον έργα φωτογραφίας, ισπανικής ποπ αρτ, άμορφης τέχνης (informalismo) και της Έκιπο Κρόνικα, της ομάδας από τη Βαλένθια που στις δεκαετίες του εξήντα και του εβδομήντα ξαναδιάβασε τον Βελάθκεθ και τον Πικάσο με όρους πολιτικής κριτικής. Το να δεις την Έκιπο Κρόνικα στη Βαλένθια, εκεί όπου γεννήθηκε, έχει ένα επιπλέον νόημα.
Μη χάσεις
Το τείχος στο υπόγειο
Ένα τμήμα του 14ου αιώνα με πύργο και τάφρο, ενσωματωμένο στο υπόγειο του μουσείου. Συνήθως είναι άδειο.
Χούλιο Γκονθάλεθ
Ο γλύπτης που έμαθε στον Πικάσο να συγκολλά σίδερο. Χωρίς αυτόν, η μισή γλυπτική του 20ού αιώνα θα ήταν κάτι άλλο.
Χτισμένο για να είναι μουσείο
Το 1989, όταν σχεδόν όλα τα ισπανικά μουσεία στεγάζονταν σε μονές και παλάτια που άλλαξαν χρήση.
Η Έκιπο Κρόνικα
Η ομάδα από τη Βαλένθια που ξαναέγραψε τον Βελάθκεθ με πολιτικούς όρους. Το να τη δεις εδώ έχει επιπλέον νόημα.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαλένθια
Βρίσκεται στο όριο της συνοικίας του Κάρμεν, πέντε λεπτά από το Σέντρε δελ Κάρμε και οκτώ από τους Πύργους του Κουάρτ. Είναι η στάση-μουσείο της διαδρομής στη συνοικία.
Το εισιτήριο είναι φθηνό και υπάρχουν ώρες με δωρεάν είσοδο, συνήθως τις Κυριακές. Υπολόγισε μιάμιση ώρα· αν η σύγχρονη τέχνη δεν σε ενδιαφέρει, κατέβα πάντως στο υπόγειο με το τείχος, που το βλέπεις σε δέκα λεπτά και δικαιολογεί το πέρασμα.
Συνδύασέ το με το Σέντρε δελ Κάρμε, που απέχει πέντε λεπτά και είναι δωρεάν, για να έχεις τις δύο όψεις της σύγχρονης σκηνής της Βαλένθια: τη μόνιμη συλλογή ενός μουσείου και το πειραματικό πρόγραμμα ενός κέντρου.
Συχνές ερωτήσεις
Από πότε υπάρχει το IVAM;
Εγκαινιάστηκε το 1989, και έχει μια αξία που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά: χτίστηκε από το μηδέν για να είναι μουσείο, με αυτό το λευκό και φωτεινό κτίριο σχεδιασμένο από τους αρχιτέκτονες Εμίλιο Χιμένεθ και Κάρλος Σαλβαδόρες. Τα περισσότερα ισπανικά μουσεία στεγάζονται σε παλάτια ή μοναστήρια που ξαναχρησιμοποιήθηκαν· αυτό, αντίθετα, γεννήθηκε ήδη ως μουσείο, σκεπτόμενο ως την τελευταία γωνιά για να κρεμάσει σύγχρονη τέχνη. Ήταν ένα στοίχημα πολύ μπροστά από την εποχή του και έβαλε τη Βαλένθια στον διεθνή χάρτη της τέχνης.
