Είναι το τέλος του Δρόμου, και αυτό το καταλαβαίνεις πριν κοιτάξεις οτιδήποτε: γκάιτες από μακριά, ρόδες από βαλίτσες πάνω στον γρανίτη και άνθρωποι που κάθονται στο έδαφος και κλαίνε επειδή μόλις έφτασαν με τα πόδια από πολύ μακριά. Απέναντι, η πρόσοψη του Ομπραδόιρο, με τους δύο πύργους της να υψώνονται σαν πύραυλοι. Αυτό που σχεδόν κανείς δεν ξέρει είναι ότι αυτή η πρόσοψη δεν είναι ο καθεδρικός: είναι ένα πέτρινο σκηνικό του 18ου αιώνα στημένο μπροστά από τη ρομανική εκκλησία.
Μια πρόσοψη που είναι σκηνικό, και μάλιστα υπέροχο
Την ύψωσε ο Φερνάντο ντε Κάσας Νόβοα γύρω στο 1740, και η λειτουργία της ήταν διπλή: να προστατεύει από τη συνεχή βροχή τη ρομανική πύλη που βρισκόταν από κάτω και, κυρίως, να εντυπωσιάζει τον προσκυνητή που έφτανε μετά από εβδομάδες δρόμου. Είναι μπαρόκ με σκηνογραφική πρόθεση, σχεδιασμένο για να προκαλεί ένα συγκεκριμένο εφέ σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
Το σχέδιο παίζει με την ακραία κατακορυφότητα: δύο πύργοι εβδομήντα πέντε μέτρων, ένα κεντρικό τζαμωτό σώμα που ανεβαίνει σε δύο ορόφους και μια συσσώρευση από κορνίζες, κίονες και πινάκλα που δεν αφήνει ούτε ένα εκατοστό σε ησυχία. Είναι μία από τις κορυφές του ισπανικού μπαρόκ και ο Κάσας Νόβοα του αφιέρωσε ολόκληρα χρόνια.
Πίσω από αυτό το περίβλημα παραμένει ανέπαφο το Πόρτικο ντα Γκλόρια, η ρομανική πύλη που ο Μαέστρο Ματέο ολοκλήρωσε το 1188 και που για αιώνες ήταν η κύρια είσοδος. Με άλλα λόγια: η πιο διάσημη πρόσοψη της Ισπανίας κρύβει ένα ακόμη μεγαλύτερο αριστούργημα, και το κάνει σκόπιμα.
Η πλατεία διαβάζεται πλευρά πλευρά
Το Ομπραδόιρο είναι από τις λίγες ευρωπαϊκές πλατείες όπου καθεμία από τις τέσσερις πλευρές αντιστοιχεί σε μια διαφορετική εξουσία και σε ένα διαφορετικό ρυθμό. Απέναντι από τον καθεδρικό, το Πάθο ντε Ρασόι, νεοκλασικό του 18ου αιώνα, έδρα του δημαρχείου και της προεδρίας της Σούντα (της κυβέρνησης της Γαλικίας): η πολιτική εξουσία.
Αριστερά καθώς κοιτάζεις τον ναό, το Οστάλ ντος Ρέις Κατόλικος, που ιδρύθηκε το 1499 από την Ισαβέλλα και τον Φερδινάνδο ως νοσοκομείο προσκυνητών και σήμερα είναι παραδόρ. Θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα ξενοδοχεία σε λειτουργία στον κόσμο, και η πλατερέσκ πύλη του αξίζει μια στάση. Δεξιά, το Κολέσιο ντε Σαν Σερόμε, με επαναχρησιμοποιημένη ρομανική πύλη: η πανεπιστημιακή εξουσία.
Το όνομα της πλατείας σημαίνει εργαστήριο στα γαλικιανά, και είναι κυριολεκτικό: κατά τους αιώνες των εργασιών, αυτό το πλάτωμα ήταν κατειλημμένο από τους λιθοξόους, τις μισοδουλεμένες πέτρες και τον θόρυβο από τις σμίλες. Όταν τελείωσαν, το όνομα έμεινε.
Μη χάσεις
Η πρόσοψη κρύβει άλλη πρόσοψη
Πίσω από το μπαρόκ παραμένει ανέπαφο το Πόρτικο ντα Γκλόρια του Μαέστρο Ματέο, ολοκληρωμένο το 1188.
Τέσσερις πλευρές, τέσσερις εξουσίες
Καθεδρικός, δημαρχείο, βασιλικό νοσοκομείο και πανεπιστήμιο κλείνουν την ίδια πλατεία, το καθένα με τον ρυθμό του.
Ομπραδόιρο σημαίνει εργαστήριο
Εδώ βρισκόταν το εργαστήριο των λιθοξόων κατά τους αιώνες των εργασιών. Το όνομα έμεινε όταν τελείωσαν.
Βρίσκεται στα κέρματα
Τα ισπανικά κέρματα του ενός, των δύο και των πέντε λεπτών έχουν χαραγμένη αυτή την πρόσοψη. Μάλλον την έχεις στην τσέπη σου.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Σαντιάγο
Είναι το κέντρο των πάντων και το σημείο από το οποίο οργανώνεται κάθε διαδρομή. Κάνοντας τον γύρο του καθεδρικού φτάνεις στις άλλες τρεις πλατείες —Πρατερίας, Κιντάνα και Ινμακουλάδα—, η καθεμία με τον χαρακτήρα της, και αυτός ο κύκλος των είκοσι λεπτών είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλάβεις το κτίριο απ' έξω.
Το εσωτερικό του καθεδρικού το επισκέπτεσαι από άλλη είσοδο και του αξίζει ο δικός του χρόνος. Και για την κλασική θέα του συνόλου πρέπει να βγεις από την παλιά πόλη: το σημείο θέας του Ομπραδόιρο, στο πάρκο της Αλαμέδα, απέχει δέκα λεπτά με τα πόδια.
Πήγαινε με την ανατολή ή στο τέλος της μέρας. Αργά το πρωί η πλατεία είναι γεμάτη γκρουπ, και η σκηνή που την κάνει μοναδική —οι προσκυνητές που φτάνουν— συμβαίνει κυρίως τις πρώτες ώρες του απογεύματος, όταν μπαίνουν όσοι ξεκίνησαν νωρίς από το τελευταίο στάδιο.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί λέγεται Ομπραδόιρο;
Εδώ πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από το «χρυσό έργο», από το πώς λάμπει η πέτρα στον ήλιο. Όμως η λέξη, στα γαλικιανά, σημαίνει «εργαστήριο». Και είναι κυριολεκτικό: στους αιώνες των έργων, σε αυτή ακριβώς την πλατεία στήθηκε το εργαστήριο των λιθοξόων, με τις πέτρες μισοσκαλισμένες και τον θόρυβο από τις σμίλες από το πρωί ως το βράδυ. Η πλατεία πήρε το όνομα της δουλειάς που την έστησε. Μου αρέσει πολύ να σκέφτομαι ότι πατάς το έδαφος όπου γεννήθηκε, σφυριά με σφυριά, όλο αυτό που έχεις μπροστά σου.
Είναι αλήθεια ότι αυτή η πρόσοψη βρίσκεται στα κέρματα;
Ναι, και μάλλον την έχεις στην τσέπη σου χωρίς να το ξέρεις. Τα ισπανικά κέρματα του ενός, των δύο και των πέντε λεπτών φέρουν χαραγμένη αυτή ακριβώς την πρόσοψη, του Ομπραδόιρο. Άρα αυτό το περίγραμμα με τους πύργους είναι μία από τις εικόνες της Ισπανίας που ταξιδεύουν περισσότερο στον κόσμο, από χέρι σε χέρι, σε εκατομμύρια τσέπες. Την επόμενη φορά που θα σου δώσουν ρέστα σε ένα καφέ, κοίταξέ τα καλά: έχεις ολόκληρο το Σαντιάγο στην παλάμη σου.
Πώς λέγονται οι δύο πύργοι;
Ο καθένας έχει το όνομά του και τον χαρακτήρα του. Αυτός στα δεξιά σου είναι η Τόρε ντας Καμπάς, ο πύργος των καμπανών, που σημαίνει τις ώρες της πόλης· αυτός στα αριστερά σου είναι η Τόρε ντα Καρράκα, που λέγεται έτσι από ένα παλιό ξύλινο κρόταλο που ηχούσε τη Μεγάλη Εβδομάδα, όταν σώπαιναν οι μπρούντζινες καμπάνες. Δίδυμοι από μακριά, αλλά ο καθένας με τη φωνή του. Φτάνουν γύρω στα εβδομήντα πέντε μέτρα: για πολύ καιρό ήταν ό,τι ψηλότερο φαινόταν σε πολλές λεύγες ολόγυρα.
