Fasada z kamienia i azulejos z dwoma wielkimi panelami z niebieskiej ceramiki, które wyglądają jak kazania zawieszone na ścianie. Za nią kryje się najbardziej poruszający i najbardziej niewygodny kościół Sewilli: budowla z XVII wieku wzniesiona po to, by z całą siłą baroku przypomnieć zwiedzającemu, że umrze. Zbudował ją Miguel de Mañara, szlachcic, który radykalnie odmienił swoje życie, a miejsce wciąż działa tak jak dawniej: jako dom dla ubogich starszych osób prowadzony przez to samo bractwo, trzy i pół wieku później.
Miguel de Mañara i bractwo, które grzebie zmarłych
Bractwo Hermandad de la Santa Caridad istniało od XV wieku i miało konkretne, dość niewdzięczne zadanie: zbierać ciała utopionych w rzece i straconych, i grzebać je. Nikt inny tego nie robił. Gdy Mañara wstąpił do niego w 1662 roku, po śmierci żony, założył je na nowo, wyposażył swoim majątkiem i dodał szpital dla opuszczonych ubogich.
Legenda mówi, że nawrócił się, gdy zobaczył na ulicy własny kondukt pogrzebowy. To, co udokumentowane, jest skromniejsze: bogaty, światowy człowiek, który w wieku trzydziestu sześciu lat stracił żonę i resztę życia poświęcił chorym. Jego epitafium, które przeczytasz przy wejściu do kościoła, napisał sam i mówi ono, że spoczywają tu kości najgorszego człowieka, jaki kiedykolwiek żył na świecie.
Budynek wzniesiono częściowo na Reales Atarazanas, średniowiecznych stoczniach, które Alfons X kazał zbudować nad rzeką. Te gotyckie hale wciąż są tuż obok, poniżej poziomu ulicy, i to kolejne z ukrytych miejsc Sewilli, które dopiero teraz są odzyskiwane.
Najsurowszy program hiszpańskiego baroku
Kościół San Jorge pomyślano jako trasę z fabułą. Przy wejściu, w zachodniej części nawy, wiszą dwa płótna Juana de Valdésa Leala: In ictu oculi, na którym Śmierć jednym dmuchnięciem gasi świecę życia, depcząc korony i mitry, oraz Finis gloriae mundi, z biskupem i rycerzem gnijącymi w trumnach. Mówi się, że Murillo powiedział o tym drugim, że trzeba zatkać nos, żeby na nie patrzeć.
A potem, gdy idziesz w stronę ołtarza, ton zmienia się całkowicie: wielkie płótna Murilla o uczynkach miłosierdzia – „Mojżesz wyprowadzający wodę ze skały” i „Rozmnożenie chlebów i ryb” – wciąż są na swoim miejscu, ogromne, świetliste, dokładnie tam, gdzie umieścił je malarz. Ta kolejność jest zamierzona: najpierw śmierć, potem miłosierdzie jako jedyne wyjście.
W ołtarzu głównym retabulum ze „Złożeniem do grobu” wyrzeźbionym przez Pedra Roldána dopełnia tę myśl. Ten zespół nazywano najlepiej zachowanym przykładem barokowego programu ikonograficznego pomyślanego jako całość, a powód jest prosty: nigdy go nie rozebrano.
Nie do przegapienia
In ictu oculi
Śmierć gasi świecę życia, depcząc korony i mitry. Valdés Leal bez cienia subtelności.
Obrazy Murilla na swoim miejscu
Dwa ogromne płótna o uczynkach miłosierdzia, dokładnie tam, gdzie powiesił je malarz.
Epitafium Mañary
Napisał je sam: tu spoczywają kości najgorszego człowieka, jaki kiedykolwiek żył na świecie.
Atarazanas Alfonsa X
Średniowieczne stocznie, na których wzniesiono szpital, wciąż są tuż obok, pod ulicą.
Jak to wpasować w zwiedzanie Sewilli
Stoi przy calle Temprado, w dzielnicy Arenal, pięć minut od Torre del Oro i trzy od areny Maestranza. To w tej okolicy miejsce do zwiedzania we wnętrzu i najbardziej niedoceniane w centrum: wiele osób przechodzi obok w drodze nad rzekę, nie wiedząc, co jest w środku.
Jeśli zainteresował cię Valdés Leal, naturalnym uzupełnieniem jest Hospital de los Venerables w Santa Cruz, gdzie namalował sklepienia. Dwa barokowe szpitale obejrzane tego samego dnia tłumaczą sewilski XVII wiek lepiej niż jakiekolwiek muzeum.
Zarezerwuj czterdzieści pięć minut. I pamiętaj, że bractwo wciąż działa: wewnętrzny dziedziniec wychodzi na dom starców, który prowadzi właśnie tutaj, więc niektóre części są zamknięte i lepiej ściszyć głos. To nie muzeum, to dom, który żyje.
Najczęstsze pytania
Czy to prawda, że Mañara zainspirował mit Don Juana?
Tak mówią, i tutaj uważamy to niemal za pewnik, choć historia trochę oszukuje. Postać uwodziciela krążyła już po teatrach, zanim Mañara stał się sławny, więc nie mógł być pierwszym Don Juanem. Ale jego legenda, szlachcic kobieciarz i hulaka, który nagle się nawraca, pasowała tak dobrze, że ludzie stopili ich w jedną postać, a wieki później Zorrilla czerpał z tej atmosfery do swojego „Tenoria”. Prawdziwy grzesznik, który użycza twarzy grzesznikowi z fikcji.
Czy tamto bractwo istnieje do dziś?
Tak, i to mnie wzrusza najbardziej: bractwo Hermandad de la Santa Caridad nie zostało w książkach. Ponad trzy i pół wieku po Mañarze wciąż żyje i wciąż robi to samo, czego on chciał: opiekuje się tymi, którymi nikt się nie opiekuje. Dziś prowadzi tu, w środku, dom dla ubogich starszych ludzi. Czyli za tymi przerażającymi obrazami o śmierci bije, jeszcze dziś, serce ludzi troszczących się o innych ludzi. Dzieło Mañary to nie muzeum: wciąż działa.
