Mały plac z czerwonawej cegły, prawie pusty, z płomieniem płonącym na szczycie wygiętego stalowego znicza. To najskromniejsze miejsce w Born i zarazem najbardziej naładowane znaczeniem: pod tymi płytami był cmentarz, a na nim pochowano obrońców Barcelony poległych podczas oblężenia w 1714 roku. Płomień nigdy nie gaśnie. Co roku 11 września plac wypełniają kwiaty i ludzie, bo Katalonia wybrała na swoje święto narodowe dzień klęski.
Trzynaście miesięcy oblężenia
W wojnie o sukcesję hiszpańską stanęli naprzeciw siebie zwolennicy Burbona Filipa V i stronnicy arcyksięcia Karola Austriackiego, którego popierała Katalonia. Kiedy europejskie mocarstwa wycofały się z konfliktu, Barcelona została sama wobec armii Burbonów i mimo to postanowiła się bronić. Oblężenie trwało trzynaście miesięcy.
Miasto upadło 11 września 1714 roku. Represje, które potem nastąpiły, były polityczne i architektoniczne: dekretami Nueva Planta zniesiono katalońskie instytucje i przywileje, zakazano urzędowego używania katalońskiego, a całą dzielnicę zrównano z ziemią, by zbudować wojskową cytadelę, która pilnowałaby mieszkańców od środka.
Poległych w tamtych miesiącach pochowano tutaj, na cmentarzu parafialnym, który wziął nazwę od morw rosnących na tej działce: drzew o szerokich liściach, którymi karmiono jedwabniki. Ogrodnicza nazwa dla najbardziej uroczystego miejsca w mieście.
Nowy pomnik dla starej rany
Obecny plac pochodzi z 1989 roku, a znicz z płomieniem ustawiono w 2001 roku. U jego podstawy wyryto wers Frederica Solera: „Al fossar de les moreres no s'hi enterra cap traïdor”, czyli na cmentarzu morw nie chowa się żadnego zdrajcy. To najczęściej cytowany wers katalońskiej pamięci i jest tutaj, na wysokości oczu.
Franco zakazał obchodów Diady, święta narodowego Katalonii, przez cały czas dyktatury i znów stała się ona oficjalnym świętem dopiero w 1980 roku, gdy przywrócono już Generalitat. To tłumaczy, dlaczego pomnik powstał tak późno: przez czterdzieści lat było to miejsce pamięci w ukryciu, z kwiatami zostawianymi nocą.
Prawie każdy naród świętuje zwycięstwo. Katalonia upamiętnia kapitulację i robi to celowo: datę wybrano, żeby nie zapomnieć. Niezależnie od twojego zdania w tej sprawie, zrozumienie tego sporo tłumaczy z tego, co zobaczysz i usłyszysz w mieście.
Nie do przegapienia
Wieczny płomień
Zapalony w 2001 roku. Płonie na wygiętym stalowym zniczu, na celowo pustym placu.
Wers Frederica Solera
„Tu nie chowa się żadnego zdrajcy”, wyryte u podstawy na wysokości oczu.
Morwy z nazwy
Drzewa do hodowli jedwabników. Ogrodnicza nazwa dla miejsca żałoby narodowej.
Święto klęski
11 września upamiętnia kapitulację, a nie zwycięstwo. Ten wybór był zamierzony.
Jak to wpasować w zwiedzanie Barcelony
Przylega do Santa Maria del Mar, od jej boku. Zobaczysz go w pięć minut i nic to nie kosztuje, ale warto oglądać go ze znajomością historii, bo bez niej to dosłownie pusty plac z pochodnią.
Obowiązkowe uzupełnienie jest trzy minuty dalej: El Born Centre de Cultura i Memòria, gdzie zachowały się odkopane ulice i domy dzielnicy, którą wojska Burbonów zrównały z ziemią po oblężeniu. Tam widać fizycznie to, co tutaj się tylko upamiętnia.
Jeśli jesteś w podróży 11 września, pamiętaj, że całe miasto zmienia rytm: kwiaty składane pod pomnikami, masowe manifestacje i muzea o zmienionych godzinach otwarcia. To fascynujący dzień, żeby być w Barcelonie, i zły dzień na zwykłe zwiedzanie.
Najczęstsze pytania
Dlaczego nazywa się „de les Moreres”?
Od drzew. Rosły tu morwy, te drzewa o szerokich liściach, którymi karmiono jedwabniki, i od nich wziął nazwę ten zakątek. Skromna nazwa, niemal ogrodowa, którą czas zamienił w jedno z najbardziej uroczystych miejsc w całej Barcelonie. Trudno sobie wyobrazić, że coś tak codziennego dało imię miejscu o takim ciężarze.
Dlaczego 11 września jest świętem narodowym?
Bo Katalonia zrobiła coś niezwykłego: prawie wszystkie narody świętują zwycięstwo, a ona na swoje święto wybrała dzień klęski, żeby nigdy o niej nie zapomnieć. Franco posunął się do zakazania tych obchodów w czasie swojej dyktatury i oficjalne stały się znowu dopiero w 1980 roku, gdy przywrócono już Generalitat. Stąd ich siła: nie wspomina się triumfu, lecz opór.
