Eixample w Walencji: secesja, za którą zapłaciły pomarańcze
Żelazna hala targowa zamieniona w salon miasta, szerokie aleje z domami mieszczan, którzy wzbogacili się na cytrusach, i dzielnica, do której prawie żaden turysta nie zagląda. Dziesięć minut od katedry.
Kiedy Walencja zburzyła swoje mury w 1865 roku, miasto po raz pierwszy od sześciuset lat wyszło poza dawne granice. Na tym nowym terenie powstało Eixample, dzielnica o szachownicowym układzie ulic: szerokie aleje, duże kwartały i domy burżuazji, która wzbogaciła się na bardzo konkretnym interesie – eksporcie pomarańczy. Ta dzielnica skupia dziś najlepszą secesyjną architekturę miasta i całkowicie lokalne życie ulicy, a leży dziesięć minut od katedry.
Mercado de Colón przestał być targiem w latach osiemdziesiątych i omal nie został zburzony. Dziś to jedno z najpiękniejszych miejsc w Walencji, a nie sprzedaje się tu ani jednego pomidora.
Pieniądze z pomarańczy
Od końca XIX do połowy XX wieku Walencja żyła z cytrusów. Huerta (nawadniana równina uprawna wokół miasta) masowo przestawiła się na drzewa pomarańczowe, port rozbudowano, żeby wywozić owoce, a walenckie domy handlowe sprzedawały pomarańcze w Londynie, Paryżu, Hamburgu i Liverpoolu. Dworzec Estación del Norte, zbudowany w 1917 roku, ma mozaiki z pomarańczami na każdym kroku: to nie dekoracja, to reklama.
To właśnie ta cytrusowa burżuazja zamawiała domy w Eixample. Chciała się wyróżnić, a wybrała styl walenckiej secesji, z architektami takimi jak Francisco Mora, Manuel Peris czy Vicente Ferrer: zakrzywione fasady, ceramika, kute żelazo, oszklone wykusze i bardzo wyrazisty roślinny ornament.
Walenckie Eixample nie dorównało barcelońskiemu ani rozmiarem, ani spójnością, ale ma własny charakter i niezwykłe zagęszczenie dobrych budynków, zwłaszcza przy calle Cirilo Amorós, Sorní i Jorge Juan oraz przy Gran Vía Marqués del Turia. To spacer z zadartą głową.
Łuk z wielkim marmurowym krzyżem, który wygląda na średniowieczny, a pochodzi z 1946 roku: pierwotną bramę zburzono w 1865 roku razem z całymi murami, a tę postawiono później w jej miejscu. W 1993 roku rozebrano ją kamień po kamieniu na potrzeby budowy metra i złożono ponownie. Wyznacza dokładną granicę między starymi zaułkami a mieszczańską szachownicą ulic.
Arcydzieło walenckiej secesji, dzieło Francisca Mory, otwarte w 1916 roku: żelazna konstrukcja, cegła, mozaika i dwie monumentalne ceramiczne fasady. W latach osiemdziesiątych przestał działać jako targ, omal nie został zburzony i odnowiono go jako przestrzeń gastronomiczną. Dziś to jedno z najpiękniejszych miejsc w mieście, ale świeżej żywności się tu nie sprzedaje.
Dom z 1901 roku z dwoma kamiennymi smokami, które podtrzymują główny balkon, dzieło José Manuela Cortiny, najbardziej oryginalnego z walenckich architektów secesji. Jego repertuar sięga od fantastycznego gotyku po ezoteryczną symbolikę, a ta fasada to jego najbardziej rozpoznawalne dzieło. Stoi na rogu, obok którego pół miasta przechodzi, nie podnosząc wzroku.
Mercado de Colón otwarto w 1916 roku, żeby służył nowej mieszczańskiej dzielnicy, i dlatego zbudowano go z architektonicznym rozmachem, jakiego żaden targ spożywczy nie potrzebował: dwie monumentalne fasady z cegły, ceramiki i mozaiki oraz żelazna konstrukcja wnętrza o wielkiej rozpiętości.
Z czasem dzielnica zmieniła zwyczaje, a targ pustoszał. Jako targ spożywczy zamknięto go w latach osiemdziesiątych, stał opuszczony i rozważano nawet jego rozbiórkę. Renowacja przyszła w 2003 roku i zamieniła go w miejsce z restauracjami, ogródkami i sklepami z designem.
Efekt jest podwójny. Z jednej strony ocalał niezwykły budynek, który jest dziś jednym z najprzyjemniejszych miejsc w Walencji, z ogródkami pod żelazną konstrukcją i nawet z pijalnią horchaty. Z drugiej strony zniknął targ dzielnicowy: nikt już tu nie kupuje ryb ani warzyw.
To ta sama debata, która toczy się w wielu europejskich miastach wokół przebudowanych historycznych hal targowych. Warto iść tam z tą świadomością: to przepiękna przestrzeń gastronomiczna, a nie targ.
4
Gran Vía Marqués del Turia
📍 Główna oś Eixample
Najbardziej okazała aleja Walencji, z podwójnym szpalerem platanów, bulwarem pośrodku i domami wielkich eksporterów pomarańczy po obu stronach. Tu najlepiej widać, z jakim rozmachem chciała się pokazać cytrusowa burżuazja. Spacerujesz w cieniu i praktycznie bez turystów: tu miasto żyje swoim życiem.
Dwa historyczne ogrody z XIX wieku z ogromnymi fikusami, których wylewające się korzenie podnoszą chodnik. To jedne z najbardziej zacienionych miejsc w centrum i jedne z najrzadziej wymienianych w jakimkolwiek przewodniku. Dobre miejsce, żeby usiąść między starym miastem a Eixample, zwłaszcza latem.
Horchata z cibory jadalnej z Alboraya z fartons (podłużnymi słodkimi bułeczkami), podawana bardzo zimna pod żelazną konstrukcją targu. Dobra horchata jest świeża, nie paczkowana, i żyje krótko, kilka godzin. To walencki podwieczorek par excellence i najlepszy powód, żeby wejść do Mercado de Colón w środku popołudnia.
Naturalna trasa zaczyna się przy Porta de la Mar, przecina Jardines de la Glorieta, prowadzi calle Colón w stronę Cirilo Amorós i Sorní, dochodzi do Mercado de Colón i kończy się na Gran Vía Marqués del Turia. To około czterdziestu minut pieszo z przystankami.
To handlowa część miasta – przy calle Colón skupiają się wielkie sieciówki – a zarazem miejsce, gdzie są sklepy z designem, księgarnie i najlepsze restauracje. Ceny są jak w dobrej dzielnicy, a nie jak w strefie turystycznej: nie jest tanio, ale uczciwie.
Najlepiej sprawdza się plan na środek popołudnia: sklepy otwarte, cień na alejach i horchata w Mercado de Colón około szóstej. A jeśli przyjedziesz latem, pamiętaj, że w Eixample jest dużo mniej cienia niż na starym mieście, więc unikaj środka dnia.
Jedna uwaga: ta część Walencji przyjmuje najmniej turystów, a jednocześnie najlepiej tłumaczy, jakie jest miasto dzisiaj. Jeśli masz trzeci dzień, poświęcenie jej popołudnia jest warte więcej niż ponowne krążenie po historycznym centrum.
Najczęstsze pytania
Czym jest Mercado de Colón w Walencji?
To arcydzieło walenckiej secesji, otwarte w 1916 roku i zaprojektowane przez Francisca Morę, z dwiema monumentalnymi fasadami z cegły, ceramiki i mozaiki oraz żelazną konstrukcją wnętrza. Zbudowano go jako targ spożywczy dla nowej mieszczańskiej dzielnicy; jako targ zamknięto go w latach osiemdziesiątych, rozważano nawet jego rozbiórkę, a w 2003 roku odnowiono go jako miejsce z restauracjami i ogródkami. Dziś to jedno z najpiękniejszych miejsc w mieście, ale świeżej żywności już się tu nie sprzedaje.
Czy warto zwiedzić Eixample w Walencji?
Tak, zwłaszcza jeśli masz trzeci dzień albo interesuje cię architektura. To tu jest największe skupisko walenckiej secesji – Mercado de Colón, Casa de los Dragones, domy przy Cirilo Amorós i Sorní – i tu widać, jak miasto żyje dzisiaj, bez turystycznego tłoku. Spacer jest bezpłatny, zajmuje czterdzieści minut, a dzielnica leży dziesięć minut pieszo od katedry.
Dlaczego w dekoracjach Walencji jest tyle pomarańczy?
Bo eksport cytrusów był gospodarczym motorem miasta od końca XIX do połowy XX wieku. Huerta przestawiła się na drzewa pomarańczowe, port rozbudowano, żeby wywozić owoce, a walenckie domy handlowe sprzedawały je w Londynie, Paryżu i Hamburgu. Dworzec Estación del Norte z 1917 roku pokrywają mozaiki z pomarańczami i scenami z huerty: to nie była dekoracja, tylko reklama produktu, który płacił za całą zabawę.
Czym jest horchata i gdzie się ją pije?
To napój z chufy, czyli cibory jadalnej, bulwy uprawianej na huercie w Alboraya, na przedmieściach Walencji, zmielonej z wodą i cukrem i podawanej bardzo zimnej. Do horchaty podaje się fartons, podłużne bułeczki posypane cukrem, które się w niej macza. Dobra horchata jest świeża i żyje kilka godzin – nie ma nic wspólnego z tą paczkowaną. Pije się ją w historycznych pijalniach horchaty w centrum i w Mercado de Colón, zwłaszcza w środku popołudnia.
Kiedy zburzono mury Walencji?
W 1865 roku, na rozkaz gubernatora cywilnego, z uzasadnieniem, że da to pracę bezrobotnym i pozwoli miastu się rozwijać. Zburzono ponad cztery kilometry średniowiecznych murów i jedenaście z ich dwunastu bram: ocalały tylko Torres de Serranos i Torres de Quart, zachowane dlatego, że służyły jako więzienie. Na uwolnionym terenie zbudowano Eixample.
Kim był José Manuel Cortina?
Najbardziej oryginalnym z walenckich architektów secesji, autorem Casa de los Dragones i innych budynków w Eixample. Jego język to nie zwykła kwiatowa secesja, lecz mieszanka fantastycznego gotyku, symbolizmu i elementów, które wielu odczytuje jako ezoteryczne: smoki, nietoperze, gargulce i trudne do rozszyfrowania postacie. Jego budynki najbardziej przyciągają wzrok w całej dzielnicy i najmniej przypominają cokolwiek innego.
Informacje praktyczne
DojazdMetro L3/L5/L9 Colón, w samym środku dzielnicy. Od katedry 10 minut pieszo.
Ile czasuJedno popołudnie. Trasa pieszo z przystankami zajmuje 40 minut.
Co jest płatneNic: to spacer po mieście. Płacisz tylko za to, co zjesz i wypijesz w Mercado de Colón.
Najważniejsze uliceCirilo Amorós, Sorní, Jorge Juan i Gran Vía Marqués del Turia. Idź z zadartą głową.
Najlepsza poraŚrodek popołudnia, kiedy sklepy są otwarte, a w Mercado de Colón około szóstej czeka horchata.
LatemMniej cienia niż na starym mieście. Unikaj środka dnia.
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Valencia i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Valencia offline, kiedy chcesz.
od 2,99 €· płatność jednorazowa
City Pass · 9,99 €3 dni, wszystkie trasy w Valencia