Hoi! Ik ben Daan, van oudsher uit Valladolid en gids uit pure passie, en ik neem je mee naar de meest voorname hoek van de stad, die met de meeste geschiedenis: de oude paleiswijk in het noorden.
Overzicht
We komen langs het Koninklijk Paleis, de kerk van San Pablo, het Palacio de Pimentel, het Colegio de San Gregorio en de paleizen van Villena, de Casa del Sol en de Vivero. In amper een paar straten zie je waar een koning werd geboren die over de halve wereld heerste, waar de Katholieke Koningen trouwden en waar vijf jaar lang het complete hof van een wereldrijk woonde.
Twee van die haltes, de kerk van San Pablo en het Colegio de San Gregorio, tegenwoordig het Nationaal Museum voor Beeldhouwkunst, hebben hun eigen audiogids voor binnen, inbegrepen in deze wandeling: als je bij hun deuren staat, druk je en ga je naar binnen. Onze wandeling begint op de Plaza de San Pablo.
We gaan beginnen.
Route
- 1
Plaza de San Pablo
Blijf even staan midden op dit open terrein en haal diep adem: het ruikt naar oude steen en naar die koelte die kerken afgeven, de stad mompelt gedempt door de gevels en recht voor je rijst, als een gigantisch retabel uit rots gehouwen, het portaal van de kerk van San Pablo op.
Loop naar deze lange, sobere gevel van gouden steen en netjes geordende ramen, zo onopvallend dat je bijna niet zou zeggen wat hij verbergt. Strijk met je hand over de steenblokken, koel en glad, want je raakt de muur aan van een paleis waar echt de koers van een rijk werd bepaald.
Ga ergens staan waar je het hele plein kunt overzien. Kijk hoe het gebouwd is: het is geen gewoon plein, maar een groot erehof omringd door een monumentale kerk en meerdere paleizen, die elkaar allemaal aankijken. Dat was altijd zijn rol, die van plechtig toneel van de macht.
- 4
De dag dat de hoofdstad verhuisde
Een detail dat alles verklaart. In zestienhonderdeen verplaatste de hertog van Lerma het hof van Madrid naar Valladolid; toevallig had hij hier eerst veel huizen gekocht, die ineens in waarde stegen. Vijf jaar later, toen hij al eigendommen in Madrid had gekocht, overtuigde hij de koning om terug te keren.
- 5
De gevel, verdieping na verdieping
Bekijk hem verdieping voor verdieping, want er zit een truc in. Het onderste deel, het fijnste, is van eind vijftiende eeuw, uit de tijd van Alonso de Burgos. Het bovenste werd ruim een eeuw later toegevoegd, betaald door de hertog van Lerma, die almachtige gunsteling.
Ga voor het portaal staan en kijk langzaam omhoog, want dit is geen gewone gevel: het is een berg steen tot op de laatste centimeter uitgehouwen, een gigantisch retabel dat rechtop in de open lucht staat.
- 7
De dominicanen van San Pablo
Achter deze kerk lag een van de machtigste dominicaner kloosters van Spanje. Hier kwamen biechtvaders van koningen en theologen van formaat vandaan, en in zijn schaduw werden hofintriges gesmeed.
Kijk naar de hoek van dit bakstenen paleis, en vooral naar dat prachtige bewerkte raam dat om de hoek buigt, een filigraan van steen midden in een sobere muur. Loop erheen: hier, achter deze muren van leem en baksteen, gebeurde iets dat de geschiedenis van Spanje markeerde. Dit is het Palacio de Pimentel.
- 9
Het kind dat over planken werd gedragen
Volgens de overlevering werd er, om de pasgeboren Filips te laten dopen, een gang van planken boven de straat gebouwd, zodat de toekomstige koning niet over de gewone grond van zijn onderdanen hoefde te lopen.
Blijf staan voor dit adellijke paleis uit de zestiende eeuw, dat van de markies van Villena. Van buiten is het ingetogen, maar als je naar binnen kijkt wacht je een verrassing: een prachtige renaissancebinnenplaats, met bogen boven elkaar aan drie zijden, een van die rustige hoekjes waar de tijd lijkt stil te staan.
- 11
De ketenen van San Gregorio
Is de naam van deze straat je opgevallen, Cadenas de San Gregorio? Het is geen gril. Vroeger sloten ijzeren kettingen de doorgang af en markeerden ze de grens van het rechtsgebied van het college dat achteraan staat: binnen die kettingen had de Kerk het voor het zeggen, niet de koninklijke rechtspraak.
Voor je ligt een van de verbazingwekkendste gevels van heel Spanje. Ga op enige afstand staan om hem in zijn geheel te overzien: het is een steenmuur die geborduurd lijkt, een uitgehouwen kantwerk waarin geen enkele gladde plek overblijft. Je staat voor het portaal van het College van San Gregorio, meesterwerk van de Isabelijnse gotiek.
- 13
De boom, de granaatappel en de wildemannen
Kijk naar het midden van het portaal: er klimt een grote stenen boom omhoog, vol takken, en daartussen piept een granaatappel, symbool van het koninkrijk Granada dat in veertienhonderdtweeënnegentig werd veroverd.
- 14
Tot aan La Peineta
In de Calle Cadenas de San Gregorio staat een taberna die naar feest en goede producten ruikt: Hasta la Peineta. Het is een hoekje met Andalusische flair midden in het monumentale hart van Valladolid, waar je tapas en ruime porties eet, gefrituurde visjes, Iberische vleeswaren en een goed geschonken wijn.
Kijk omhoog naar deze gevel en zoek, boven het wapenschild, een stenen zon: daaraan dankt dit paleis zijn naam, de Casa del Sol. Let ook op de twee torens aan weerszijden, bedoeld als uitkijkpunten om de stad te overzien.
- 16
San Benito el Viejo
Tegen de Casa del Sol aan zie je een kleine, sobere kerk: San Benito el Viejo. Ze werd de kapel van het paleis en werd herbouwd in herreriaanse stijl, dat kale en strenge classicisme dat zo bij Filips II paste.
- 17
Las Descalzas Reales
Als je langs dit klooster loopt, weet dan wat de kloostermuren verbergen. Hier wonen, sinds het midden van de zestiende eeuw, ongeschoeide clarissen.
Blijf staan voor dit paleis, nu onopvallend, en besef dat je voor een van de wiegen van het moderne Spanje staat. Ik overdrijf niet.
- 19
De Rijke Zaal
De bruiloft van de Katholieke Koningen werd gevierd in een vertrek van dit paleis dat de Sala Rica heet, de Rijke Zaal, bekroond door een prachtig plafond van bewerkt hout in mudéjarstijl. Onder dat kassenplafond klonk het “ja, ik wil” dat het lot van half Europa zou veranderen.
- 20
La Real Chancillería
Kijk naar dit ernstige, massieve gebouw, met de uitstraling van een oude instelling: het is de Real Chancillería van Valladolid. Eeuwenlang was het de belangrijkste rechtbank van het koninkrijk, de hoogste waarbij een Castiliaan een proces kon aanspannen, en zijn woord was wet in de hele noordelijke helft van Spanje.
- 21
Kilometers rechtszaken
De Real Chancillería bewaart nu een verbazingwekkend archief: bijna zeventien kilometer aan documenten, met papieren uit de Middeleeuwen tot de twintigste eeuw. Elk dossier is een echt proces, met zijn drama's, zijn leugens en zijn met de hand geschilderde wapenschilden.
