Het is een kleine crypte, het enige wat over is van de kerk San Cebrián, en ze zou architectonisch weinig voorstellen als men niet eeuwenlang had geloofd dat de duivel hier magie onderwees. De legende is zo bekend dat ze haar naam gaf aan werken van Cervantes en Ruiz de Alarcón, en deze universiteitsstad in heel Europa tot synoniem van verboden kennis maakte.
De school van de duivel
De legende vertelt dat de duivel hier zeven studenten zeven jaar lang les gaf in de occulte kunsten. Aan het eind moest een van hen als betaling achterblijven, en er werd geloot wie. Het is de klassieke structuur van het pact: kennis betaal je met je ziel.
De meest verspreide versie voegt het slot toe: het lot viel op de laatste leerling, maar hij wist te ontsnappen door zijn schaduw achter te laten, die in de grot gevangen bleef. Die man zonder schaduw wordt vereenzelvigd met de markies van Villena, een echte figuur uit de 15e eeuw die bekendstond als zwartkunstenaar.
Dat de legende juist in Salamanca werd gesitueerd, is geen toeval. Het was de grote universiteit van Castilië, de plek waar astronomie, geneeskunde en natuurfilosofie werden bestudeerd, en in het volksdenken was de grens tussen die kennis en magie vaag. Elke stad van geleerden krijgt uiteindelijk haar legende van tovenaars.
Wat er werkelijk is
Wat bewaard is gebleven, is de crypte van de vroegere parochiekerk San Cebrián, een kleine overwelfde ruimte die overbleef na de afbraak van de kerk. De stad liet haar in de 16e eeuw dichtmetselen, juist vanwege de slechte naam, en dat heeft haar in de praktijk bewaard.
De ruimte is ingericht met een sobere eigentijdse ingreep, met de crypte in het zicht en panelen die uitleggen hoe de legende is ontstaan en welke weg ze in de literatuur aflegde. Het is een heel kort bezoek, vijftien minuten, en gratis.
Eromheen liggen resten van de stadsmuur en van de Puerta del Río, en het geheel ligt aan de zuidrand van de oude binnenstad, op een stuk waar weinig mensen langskomen. De trap die hier vanaf de straat naar beneden loopt, is op zich al een van de minst bekende hoekjes van de stad.
Niet te missen
Zeven leerlingen, zeven jaar
De legende zegt dat de duivel hier de occulte kunsten onderwees, en dat aan het eind een van de studenten als betaling achterbleef.
De man zonder schaduw
De laatste leerling ontsnapte en liet zijn schaduw gevangen achter. Hij wordt vereenzelvigd met de markies van Villena, een echte figuur uit de 15e eeuw.
Dichtgemetseld om haar faam
De stad liet haar in de 16e eeuw sluiten, juist vanwege de legende, en dat heeft haar bewaard.
Cervantes schreef erover
De legende gaf haar titel aan werken van Cervantes en Ruiz de Alarcón, en maakte de stad tot synoniem van verboden kennis.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Ze ligt aan de zuidrand van de oude binnenstad, naast het Colegio de Calatrava en op vijf minuten van de twee kathedralen, op de natuurlijke afdaling naar de Huerto de Calixto y Melibea en de rivier.
Ze past goed in de route die van het kathedraalcomplex naar de Romeinse brug afdaalt, langs de stadsmuur en de tuin. Die afdaling is het deel van de oude binnenstad met de minste mensen en een van de aangenaamste.
Ze is gratis, kort en vraagt niets van je. Haar belang is niet monumentaal maar verhalend: ze helpt begrijpen waarom Salamanca in de literatuur van de Spaanse Gouden Eeuw evengoed met kennis als met magie wordt verbonden.
Veelgestelde vragen
Bestond die markies van Villena echt?
Ja, en hij was van vlees en bloed: don Enrique de Villena, een edelman uit de vijftiende eeuw, een echte geleerde. Hij vertaalde Vergilius en Dante, en schreef over sterrenkunde en zelfs over koken. Maar hij was zo geleerd en zo vreemd voor zijn tijd dat de mensen hem voor een tovenaar hielden. Toen hij stierf, liet de koning zijn bibliotheek doorzoeken en de boeken verbranden die naar verboden magie roken. Met die faam verbaast het me niet dat de legende juist hem uitkoos.
Waarom precies hier, de school van de duivel?
Er is een toeval dat bijna alles verklaart. De gesloopte kerk was gewijd aan San Cebrián, dat is Sint-Cyprianus. En die heilige was, voordat hij zich bekeerde, volgens de overlevering een zeer machtige magiër, in staat demonen op te roepen; eeuwenlang ging in Spanje een beroemd “Boek van de heilige Cyprianus” rond, vol bezweringen en verborgen schatten. Stel je voor: een donkere crypte, met de naam van een heilige tovenaar… de mensen hadden niet veel meer nodig om haar te vullen met duivels en vervloekte studenten.
