Het staat bekend als het Colegio de los Irlandeses, het Ierse college, omdat het eeuwenlang seminaristen uit Ierland opleidde, maar de echte naam is Colegio Mayor de Santiago Apóstol, en aartsbisschop Alonso de Fonseca stichtte het in 1519. De binnenplaats is waarschijnlijk de zuiverste renaissanceruimte van Salamanca, en ze werd ontworpen door Diego de Siloé, een van de grote namen van de Spaanse renaissance.
Een binnenplaats van Siloé
De binnenplaats is het hoofdstuk: twee verdiepingen arcaden op zuilen, met rondbogen op de benedenverdieping en gedrukte bogen erboven, medaillons in de zwikken en een zo afgewogen verhouding dat het geheel een rust uitstraalt die geen andere plek in de stad bereikt.
Diego de Siloé had in Italië gewerkt en bracht een veel orthodoxer classicisme mee dan de decoratieve platereske stijl die in Salamanca de toon zette. Hier is geen ornamentele overdaad: hier zijn orde, ritme en ingetogenheid, en dat verschil voel je zodra je binnenkomt.
De kapel bewaart een retabel van Alonso Berruguete, de belangrijkste beeldhouwer van de Spaanse renaissance, met panelen en beelden van een opmerkelijke zeggingskracht. Het is een topstuk dat heel weinig mensen met dit gebouw in verband brengen.
De vier colegios mayores, en waarom ze ertoe deden
Salamanca had vier colegios mayores, instellingen met eigen inkomsten, statuten en autonomie, die een heel klein aantal beursstudenten selecteerden en hun huisvesting, kost en een netwerk van contacten voor het leven gaven. Dit was er een van, naast San Bartolomé, Cuenca en Oviedo.
Uit deze colleges kwamen eeuwenlang de bisschoppen, de rechters van de koninklijke gerechtshoven en de hoge ambtenaren van het Castiliaanse bestuur. Wie colegial mayor was, had zijn toekomst geregeld, en het systeem werd uiteindelijk zo gesloten en zo op zichzelf gericht dat de kroon het in de 18e eeuw hervormde.
De naam Irlandeses komt veel later: in de 19e eeuw nam het gebouw Ierse katholieke studenten op die in hun eigen land niet konden studeren door de Britse strafwetten. Dat gebruik duurde tot ver in de 20e eeuw, en het is dat gebruik dat in het plaatselijke geheugen aan het gebouw is blijven hangen.
Niet te missen
Siloé ontwierp de binnenplaats
Orthodox classicisme uit Italië, zonder de ornamentele overdaad van de heersende platereske stijl. Dat merk je bij binnenkomst.
Een retabel van Berruguete
In de kapel, van de belangrijkste beeldhouwer van de Spaanse renaissance. Heel weinig mensen brengen het met dit gebouw in verband.
Een van de vier colegios mayores
Instellingen met eigen inkomsten en statuten, waar bisschoppen en hoge ambtenaren uit voortkwamen. Het systeem werd uiteindelijk hervormd omdat het zo op zichzelf gericht was.
De Ieren kwamen later
In de 19e eeuw nam het katholieke studenten op die in Ierland niet konden studeren door de Britse strafwetten.
Hoe het past in je bezoek aan Salamanca
Het ligt aan de noordwestelijke rand van de oude binnenstad, op tien minuten van de Plaza Mayor en vijf van het Palacio de Monterrey. Het is het minst drukke deel van het historische centrum, en het gebouw krijgt maar een piepkleine fractie van de bezoekers van het universiteitscomplex.
Tegenwoordig is het eigendom van de Universiteit van Salamanca, die het gebruikt als studentenhuis en als zetel van internationale cursussen, en tijdens de bezoekuren kun je de binnenplaats en de kapel in. De toegang is goedkoop en het bezoek duurt een half uur.
Het is de stop die de moeite loont voor wie het voor de hand liggende al heeft gezien en iets meer wil. Na een ochtend vol platereske overdaad werkt deze binnenplaats als rust voor het oog, en precies daarom doe je hem aan het eind en niet aan het begin.
Veelgestelde vragen
Welke waren die vier Colegios Mayores (de prestigieuze studentencolleges)?
Kijk, ze waren de elite van de elite. Het oudste, San Bartolomé, werd in 1401 gesticht door bisschop Diego de Anaya; daarna kwamen dat van Cuenca, dat van Oviedo en dit, dat van Santiago of Fonseca, in 1519. Slechts vier in de hele stad, met hun beurzen, hun inkomsten en hun privileges: bij een ervan binnenkomen was niet alleen studeren, het was bijna het kaartje naar de macht kopen.
En wat verbergt de kapel van het college?
Een schat die bijna niemand zoekt: het retabel van het hoofdaltaar werd rond 1529 gesneden door Alonso Berruguete, en Berruguete is voor velen de beste beeldhouwer van de Spaanse Renaissance, zoon van een schilder en in Italië gevormd met wat hij leerde door naar Michelangelo te kijken. Dat een studentencollege zo'n retabel had, zegt je het fortuin en de smaak die don Alonso de Fonseca in beweging bracht. Als je een blik kunt werpen, mis het niet.
