Honderdvierentwintig flinterdunne zuilen van wit marmer en, in het midden, een schaal gedragen door twaalf leeuwen die water spuiten. Het is het beeld dat de wereld rond is gegaan en het hart van het Palacio de los Leones, gebouwd in de tweede helft van de 14e eeuw onder Muhammad V, op het moment dat de Nasridische kunst haar grootste verfijning bereikte. En het heeft twee sleutels waar bijna niemand naar kijkt: het ritme van de zuilen en wat er op de vloer ligt.
Zuilen geplaatst als een melodie
De honderdvierentwintig zuilen staan niet regelmatig verdeeld. Ze staan alleen, in paren en in drietallen, volgens een ritme dat langs de galerij verandert, zodat het perspectief zich tijdens het lopen voortdurend opent en sluit. Het is geen gril: het is compositie, en het werkt als het metrum van een versregel.
Dat principe loopt door het hele paleis. De Nasriden werkten met strikte wiskundige verhoudingen – de gulden rechthoek duikt overal op – en met een idee van ruimte dat de opeenvolging verkiest boven één allesomvattende blik. Niets zie je in zijn geheel vanaf één punt.
Ook het materiaal misleidt. De zuilen zijn van marmer uit Macael, maar de kapitelen, het stucwerk en de houten dakranden zijn arme materialen, tot het uiterste bewerkt. Het Alhambra maakt geen indruk door de kostbaarheid van zijn materialen, maar door de enorme hoeveelheid werk die erin is gestoken.
De leeuwen en het water
De twaalf leeuwen zijn een gedeeltelijk opgelost raadsel. Er is geopperd dat ze ouder zijn dan de patio en hergebruikt uit een ander gebouw uit de 11e eeuw, al dateren de recentste onderzoeken ze eerder in de 14e eeuw zelf. Wat wel gedocumenteerd is, is hun functie: ze maakten deel uit van een ingewikkeld watersysteem, en volgens een overlevering dienden ze als wateruurwerk, waarbij elk uur een andere leeuw water gaf.
Kijk naar de vloer. Vanuit het midden van de fontein vertrekken vier smalle goten die de patio in de vorm van een kruis doorsnijden en naar de vier zalen eromheen lopen. Het is geen decoratie: ze stellen de vier rivieren van het paradijs uit de Koran voor, en ze maken van de hele patio een beeld van de beloofde tuin.
Het water komt hier met zwaartekracht aan vanuit de Acequia Real, het koninklijke kanaal, dat over een paar kilometer uit de sierra naar beneden komt. Het hele watersysteem van het Alhambra – fonteinen, vijvers, baden, moestuinen – werkt zonder één enkele pomp, alleen met verval. Het is het indrukwekkendste stuk ingenieurswerk van het complex en het minst genoemde.
Niet te missen
Het ritme van de zuilen
Alleen, in paren en in drietallen, met een cadans die het perspectief opent en sluit terwijl je loopt.
De vier rivieren van het paradijs
De goten die vanuit de fontein in een kruis vertrekken, stellen de beloofde tuin uit de Koran voor.
Al het water met zwaartekracht
Zonder één enkele pomp: de Acequia Real komt uit de sierra naar beneden en voedt fonteinen, baden en moestuinen.
Arme materialen, eindeloos werk
Stucwerk, hout en tegels. Het Alhambra maakt geen indruk door wat het kostte, maar door de opgestapelde uren.
Hoe het past in je bezoek aan Granada
Het is het voorlaatste deel van de route door de Nasridische paleizen, na de Patio de los Arrayanes en de Salón de Embajadores en vóór de Zaal van de Twee Zusters en de uitgang naar de tuinen. Je komt er vanaf de Mexuar, in de ene richting die de route volgt.
Rond de patio liggen de vier zalen die het geheel compleet maken: de zaal van de Abencerrajes, met haar muqarnaskoepel en de legende van de moord op de edelen; de Zaal van de Koningen, met figuratieve schilderingen op leer aan het plafond, uitzonderlijk in de islamitische kunst; en de Zaal van de Twee Zusters, met de ingewikkeldste muqarnaskoepel die bewaard is gebleven.
Een praktische opmerking: dit is het drukste punt van het hele Alhambra, en in de tijdvakken midden op de dag is het moeilijk om even stil te staan. Kun je je tijd kiezen, dan veranderen het eerste tijdvak van de ochtend en het laatste van de middag de ervaring volledig.
Veelgestelde vragen
Uit welke tijd is deze patio?
Uit het bewind van Muhammad V, in de tweede helft van de veertiende eeuw: het hoogtepunt van de Nasridische kunst, toen ze al alles beheersten en zich dit filigraanwerk konden permitteren. Het is niet uit de beginjaren van de dynastie, het is uit haar volle bloei, uit de tijd dat het koninkrijk klein maar steenrijk was en alles in schoonheid stak. Het beste maakten ze precies toen ze al aanvoelden dat er niet veel meer zou komen.
Waar komen de leeuwen vandaan?
Hier ligt een mooi mysterie. Er zijn geleerden die geloven dat de twaalf leeuwen ouder zijn dan de patio, dat ze al in de elfde eeuw bestonden en dat de Nasriden ze hergebruikten; sommigen wijzen er zelfs op dat ze het paleis van een machtige Joodse vizier van het toenmalige Granada sierden. Het is niet zeker, maar ik hou van het idee: stenen leeuwen die misschien meer dan één koninkrijk voorbij zagen komen voordat ze hier terechtkwamen.
Was de patio altijd kaal marmer?
Misschien niet. De opgravingen wijzen erop dat het middengedeelte verzonken en beplant was, met mirte en lage sinaasappelbomen, zodat je al wandelend bijna op kruinhoogte liep, tussen groen en geur. Wat je nu zo wit en leeg ziet, was misschien een verzonken tuintje. En de fontein, trouwens, werd enkele jaren geleden gerestaureerd en stroomde weer zoals het hoorde.
